SORU & CEVAP

UBEYDULLAH ARSLAN← Ana Sayfa

SORU & CEVAP

İLİM KÜTÜPHANESİ

Kur’an • Sahih Sünnet • Selefin Anlayışı

Son Eklenen Sorular

142 soru
SORUHAK MENHECTEN TAVİZ VEREREK İNSAN KAZANILIR MI?

HAK MENHECTEN TAVİZ VEREREK İNSAN KAZANILIR MI?

Davette Hikmet, Müdârâ, Müdâhene ve İstikamet

SORU

Hocam, Selefin akîdesini ve menhecini benimsediğini söyleyen bir davetçinin hedef kitlesini genişletmek ve farklı çevrelerle iyi ilişkiler kurmak amacıyla ilmî kimliğini geri plana itmesi nasıl değerlendirilir? İnsan kazanmak için hak bildiği dinî esasları inkâr etmesi veya yanlış görüşleri onaylaması meşru mudur?

CEVAP

Değerli kardeşim!

Davetin gayesi insanları Allah’ın dinine çağırmaktır. Daha çok insana ulaşmak faydalı bir hedef olabilir. Ancak kullanılan yöntemler de şer‘î ölçülere uygun olmalıdır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur.

“De ki: İşte benim yolum budur. Ben ve bana uyanlar, bilerek ve basiretle Allah’a davet ederiz.” (Yûsuf, 12/108)

İnsanlarla güzel ilişkiler kurmak, onların bilgi seviyesini gözetmek ve anlaşılır konuşmak davetin gereklerindendir. Fakat kabul görmek uğruna sahih delille sabit bir esası inkâr etmek veya bâtılı doğru göstermek meşru bir davet yöntemi olmaz.

1. Müdârâ ile müdâhene arasındaki fark

Müdârâ, doğruyu koruyarak insanlara yumuşak ve hikmetli davranmaktır. Müdâhene ise insanların beğenisi veya dünyevî menfaat için dinî yükümlülüklerden taviz vermektir.

Bir yanlışın sahibine hakaret etmeden açıklama yapmak, nasihati özel olarak vermek veya daha uygun zamanı beklemek müdârâya örnektir. Burada anlatım biçimi ve zamanlama gözetilir.

Buna karşılık dinî dayanağı olmadığını bildiği bir uygulamayı, çevresinin desteğini kaybetmemek için sünnet diye savunmak müdâhene kapsamında değerlendirilebilir. Burada yalnız üslup değişmemekte, din adına verilen hüküm çarpıtılmaktadır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur.

“Onlar isterler ki sen yumuşak davranıp taviz veresin, onlar da sana yumuşak davransınlar.” (Kalem, 68/9)

Her susma taviz değildir. Her yumuşak söz de yanlışın onaylandığını göstermez. Kişinin bilgisi, gücü, sorumluluğu ve konuşmasının muhtemel sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

2. İsim kullanmamak tek başına taviz değildir

Bir kimsenin kendisini Selefî diye tanıtmaması, benimsediği esasları inkâr ettiğini göstermez. Kişi kendisini Müslüman veya Ehl-i Sünnet diye tanıtabilir, muhatabına doğrudan delilleri ve konunun esasını anlatmayı tercih edebilir.

Ölçü, bir ismin ne sıklıkla söylendiği değil, dinî meselelerde delile nasıl yaklaşıldığıdır. İsimden kaçınmayı tek başına korkaklık, riya veya menfaatçilik delili saymak doğru değildir.

İlmî izzet, insanları küçümsemek yahut her ortamda tartışma açmak değildir. Doğruyu adaletle savunmak ve hatası gösterildiğinde delili inceleyebilmektir.

3. İnsanların hoşnutluğu için dinî hüküm değiştirilmez

Bir davetçi, kabul görmek için sahih delille doğru olduğu anlaşılan bir esası reddediyor veya yanlış olduğunu bildiği bir görüşü savunuyorsa tutumunu gözden geçirmelidir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur.

“İnsanlardan korkmayın, benden korkun.” (Mâide, 5/44)

Ancak bu uyarı, kişinin kendi nefsini muhasebe etmesi içindir. Başkasının insanlarla iyi geçinmesine bakarak niyeti hakkında kesin hüküm verilemez.

4. Farklı görüş sahipleriyle muamele nasıl olmalıdır?

Bir kimseyle görüşmek, ona selam vermek, nezaket göstermek veya meşru bir işte birlikte hareket etmek, onun bütün dinî görüşlerini onaylamak anlamına gelmez.

Önce somut mesele araştırılır. Eleştirilen söz gerçekten o kişiye ait midir? Bağlamı nedir? Görüş ihtilaflı bir içtihat mıdır, yoksa yanlışlığı delille ortaya konulmuş bir iddia mıdır? Kişinin açıklaması veya düzeltmesi var mıdır?

Bir görüşün bid‘at olduğunu söylemekle belirli bir kişiyi bid‘at ehli olarak nitelemek aynı değerlendirme değildir. Bu tür şahıs hükümleri söylentilerle ve gelişigüzel verilmemelidir.

Nasihat etmek, yanlış bir görüşü ilmî biçimde tartışmak ve ihtiyaç sebebiyle görüşmek kendi şartları içinde değerlendirilir. Yeni öğrenen bir talebenin bir konuşmacıyı sürekli dinî rehber edinmesi ise ayrıca ilmî ehliyet ve güvenilirlik araştırmasını gerektirir.

Birinden uzak durma veya insanları belirli bir yanlış hakkında uyarma kararında da bilginin doğruluğu, kişinin durumu, uyarının gerekliliği ve doğuracağı sonuçlar gözetilmelidir. Her farklı görüş sahibine aynı muamele uygulanmaz.

Nezaket, yanlış bir görüşü doğru ilan etmeyi gerektirmez. Bir görüşü reddetmek de sahibine haksızlık yapmayı meşru kılmaz.

5. Görüş değişikliği gerekçesiyle değerlendirilir

Bir insan daha güçlü bir delille karşılaştığında önceki görüşünü düzeltebilir. Bu, ilmî dürüstlüğün gereği olabilir.

Araştırılması gereken, neyin değiştiği ve değişimin nasıl gerekçelendirildiğidir. Sırf çevresi değişti diye bir kişinin hevâya uyduğuna hükmedilemez. Söyledikleri ve ortaya koyduğu deliller incelenmelidir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur.

“Öyleyse sen, emrolunduğun gibi dosdoğru ol.” (Hûd, 11/112)

İstikamet, hatalı olduğu anlaşılan her eski görüşte ısrar etmek değil, delilin gereğine uymaktır.

6. Davette ölçü kalabalık değil, sahih bilgidir

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur.

“Kim benden sonra yaşarsa birçok ihtilaf görecektir. Benim sünnetime ve doğru yolda olan râşid halifelerin sünnetine sarılın.”

Ebû Dâvûd, 4607; Tirmizî, 2676. Tirmizî hadisi hasen-sahih, Elbânî sahih kabul etmiştir.

Dinleyici sayısının artması tek başına bir görüşün doğruluğunu ispatlamaz. Bir görüşe az kişinin katılması da tek başına onun yanlış olduğunu göstermez. Esas olan delilin sıhhati ve doğru anlaşılmasıdır.

SON NASİHAT

Değerli kardeşim!

İnsanlara ulaşmaya çalış. Yumuşak konuş, sabırlı ol ve muhatabını anlamaya gayret et. Fakat insanların desteğini kazanmak için yanlış bildiğini dinin hükmü diye savunma.

Kendi nefsini sorgularken samimi, başkalarını değerlendirirken adil ol. Susmayı hemen taviz, görüşmeyi hemen onay, görüş değişikliğini hemen istikametsizlik sayma.

Hakikati insanların hoşnutluğuna göre değiştirme. İnsanları hikmet ve güzel öğütle hakikate davet et.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORUCAMİ, VAKIF VE DERNEK KÜRSÜLERİ KİMLERE EMANET EDİLMELİDİR?

CAMİ, VAKIF VE DERNEK KÜRSÜLERİ KİMLERE EMANET EDİLMELİDİR?

SORU

Hocam, akîdesi, menheci, ilmî çizgisi ve ilimde takip ettiği âlimleri belli olmayan kimselere cami, vakıf ve dernek kürsüleri emanet edilebilir mi? Konuşmacı seçiminde temel ölçümüz ne olmalıdır?

CEVAP

Değerli kardeşim!

Dinî kürsüler Allah'ın dininin öğretildiği emanet makamlarıdır. Bu emanet, akîdesi sahih, menheci sağlam, ilmî ehliyeti ve istikameti bilinen kimselere verilmelidir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Şüphesiz Allah size emanetleri ehline vermenizi emreder.” (Nisâ, 4/58)

Bir kimsenin akîdesi nedir? Hangi menheci takip etmektedir? İlim aldığı ve ilmî meselelerde müracaat ettiği âlimler kimlerdir? Sübût, delâlet ve istidlâlde hangi usûlü benimsemektedir?

Bunlar araştırılmadan kendisine hangi ilmî güvenle kürsü verilir, hangi sorumlulukla mikrofon uzatılır?

Muhammed b. Sîrîn şöyle demiştir:

“Şüphesiz bu ilim dindir. Öyleyse dininizi kimden aldığınıza bakın.” (Müslim, Mukaddime)

Resûlullah ﷺ, ilimsiz kimselerin dinî önderlik üstlenmesinin tehlikesini şöyle bildirmiştir:

“Onlara sorular sorulur; onlar da ilimsiz fetva verirler. Böylece hem saparlar hem de başkalarını saptırırlar.” (Buhârî, 100; Müslim, 2673)

Şöhret ilmî ehliyet değildir. Güzel hitabet sahih akîdenin delili değildir. Kalabalık toplamak menhecî istikametin ölçüsü değildir.

Geçmişte görüş değiştirmek tek başına kusur değildir; esas olan değişikliğin delile dayanması ve kişinin bugünkü ilmî istikametidir. Ciddi yanlışlar da söylentiyle değil, somut söz ve delillerle tespit edilmelidir.

Unutmayın! Kürsüye çıkardığınız kimseye yalnızca mikrofon vermiyorsunuz; insanların akîdesini, sünnet anlayışını ve dinî istikametini etkileyecek bir makam teslim ediyorsunuz.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORUSELEFÎ İSMİNİ KULLANMAMAK İLE DİNÎ ESASLARDAN TAVİZ VERMEK AYNI MIDIR?

SELEFÎ İSMİNİ KULLANMAMAK İLE DİNÎ ESASLARDAN TAVİZ VERMEK AYNI MIDIR?

İsimlendirme, Hikmet ve İstikamet Üzerine İlmî Bir Nasihat

SORU

Hocam, bir kimse Selef-i Sâlihîn’in akîde ve menhecini benimsediği hâlde kendisini Selefî olarak tanıtmaktan kaçınıyor. Bu tavır nasıl değerlendirilir? İnsanlarla hikmetli geçinmek ile dinî esaslardan taviz vermek arasındaki ölçü nedir?

CEVAP

Değerli kardeşim!

Bir kimsenin “Selefî” ismini kullanmaması, tek başına inancından taviz verdiğini göstermez. Önce neyi benimsediğine, ne söylediğine ve nasıl davrandığına bakılır.

Kişi kendisini “Müslüman” veya “Ehl-i Sünnet” diye tanıtabilir. Yanlış anlaşılmayı önlemek, gereksiz tartışmadan kaçınmak yahut muhatabına esasları daha anlaşılır biçimde anlatmak isteyebilir. İsim tercihinden hareketle kalpler hakkında hüküm verilmez.

Asıl mesele, insanların hoşnutluğunu kazanmak için delille doğru olduğu anlaşılan bir esası inkâr etmek, çarpıtmak veya bâtılı onaylamaktır.

1. Müdârâ nedir?

Müdârâ, dinî ölçüleri koruyarak insanlara yumuşak davranmak, uygun üslubu seçmek ve kötülüğü hikmetle gidermeye çalışmaktır.

Bilgisiz birine sabırla açıklamak, nasihati herkesin içinde değil özel olarak yapmak veya konuşmanın daha faydalı olacağı zamanı gözetmek buna örnektir.

Burada kişi yanlış görüşü doğru ilan etmez. Muhatabını kazanabilecek bir anlatım yolu arar. Kabalığı terk ederken ilmî ölçüsünü korur.

2. Müdâhene nedir?

Müdâhene, insanların beğenisini veya dünyevî menfaati elde etmek için dinî yükümlülüklerden taviz vermek ve yanlışa razı görünmektir.

Örneğin bir uygulamanın dinî dayanağı bulunmadığını bildiği hâlde, itibarını kaybetmemek için onu sünnet diye savunmak bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bununla birlikte her susma müdâhene değildir. Kişinin bilgisi, gücü, sorumluluğu ve konuşmasının muhtemel sonuçları gözetilmelidir. Bir meselede konuşmamak, o yanlışı onayladığını kendiliğinden ispatlamaz.

3. Ölçü isim değil, delil karşısındaki tavırdır

Kendine şu soruları sor.

  • Bir ismi kullanmaktan mı kaçınıyorum, yoksa doğru bildiğim bir esası mı reddediyorum?
  • Üslubumu mu değiştiriyorum, yoksa dinî hükmü insanların beklentisine göre mi değiştiriyorum?
  • Susmam ilmî bir gerekçeye mi dayanıyor, yoksa menfaatimi korumak için yanlışı mı savunuyorum?

Bu sorular öncelikle kişinin kendi nefsini muhasebe etmesi içindir. Başkasının niyetini okumaya gerekçe yapılamaz.

4. Görüş değişikliğini de adaletle değerlendir

Dün savunduğun bir görüşü bugün daha güçlü bir delille terk etmiş olabilirsin. Bu, tek başına taviz veya istikametsizlik değildir.

Fakat bir görüşü yalnızca çevrenin baskısıyla savunuyor veya reddediyorsan gerekçelerini yeniden incelemelisin. Hem önceki kanaatini hem yeni görüşünü delille değerlendir.

SON NASİHAT

Değerli kardeşim!

İnsanlara güzel davran. Anlaşılır konuş. Gereksiz çekişmelerden uzak dur. Fakat kabul görmek uğruna doğru bildiğini çarpıtma.

Bir kimseyi kullandığı isim sebebiyle peşinen doğrulama; kullanmadığı isim sebebiyle de mahkûm etme.

Hikmeti koru, delile bağlı kal, muamelende adaletten ayrılma.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

Kaynak Umdetü’l-Kārî — müdârâ bahsi

SORUAKÎDESİ VE MENHECİ KARIŞIK OLAN KİMSEYE DİN EMANET EDİLİR Mİ?

AKÎDESİ VE MENHECİ KARIŞIK OLAN KİMSEYE DİN EMANET EDİLİR Mİ?

Ehl-i Sünnet Âlimlerinin İlim Alma ve Davetçi Seçme Ölçüleri

SORU

Hocam, bir konuşmacı düşünün. Bir taraftan Ehl-i Sünnet'i savunduğunu söylüyor, diğer taraftan Şiîliğe ait bazı itikadî görüşleri benimsiyor, bid'atleri meşrulaştırıyor, Selef-i Sâlihîn'in anlayışını küçümsüyor ve kendi şahsî yorumlarını dinin hükmü gibi insanlara sunuyor.

Böyle bir kimseden din öğrenilir mi? Sohbetleri dinlenir mi? Daha da önemlisi, camilere, vakıflara ve derneklere konuşmacı olarak davet edilmesi doğru mudur?

CEVAP

Değerli kardeşim!

Önce şu esası bil: Din, herkesin kendi düşüncesine göre şekillendireceği bir fikir alanı değildir. Din, Allah'ın vahyidir. Onun ölçüsü Kur’an, sahih Sünnet ve bu nasların doğru anlaşılmasıdır.

Bir kimse sahih akîdeyi bâtıl itikadî görüşlerle karıştırıyor, bid'atleri din adına savunuyor ve şahsî kanaatlerini şer‘î delillerin önüne geçiriyorsa, böyle bir kimse dinin temel meselelerinde güvenilir bir rehber edinilemez.

Çünkü akîdesi henüz sağlamlaşmamış bir talebenin önüne hak ile bâtılı karıştıran bir öğretici koymak, ona hizmet değil, onu ilmî tehlikeye maruz bırakmaktır.

1. DİNİNİ KİMDEN ALDIĞINA BAK!

Tâbiînin büyük âlimlerinden Muhammed b. Sîrîn şöyle demiştir:

“Şüphesiz bu ilim dindir. Öyleyse dininizi kimden aldığınıza bakın.”

Kaynak: Müslim, Mukaddime.

Bu söz, ilim talebesinin önüne konulması gereken temel bir ölçüdür.

Dinini öğreneceğin kimsenin yalnızca güzel konuşmasına, etkileyici hitabetine veya geniş dinleyici kitlesine bakma.

Akîdesine bak! Deliline bak! İlmî ehliyetine bak! Sünnet karşısındaki tutumuna bak!

Bir kimsenin bazı doğru sözler söylemesi, onun bütün dinî görüşlerinin güvenilir olduğunu göstermez.

2. HAK İLE BÂTILI KARIŞTIRAN KİMSE REHBER EDİNİLMEZ!

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Hakkı bâtılla karıştırmayın ve bile bile hakkı gizlemeyin.”

Bakara sûresi, 2/42.

Bu âyetin doğrudan muhatap olduğu bağlam dikkate alınmakla birlikte, hak ile bâtılın karıştırılmaması gerektiğine dair açık bir ilke içerir.

Bir kimsenin aynı konuşmada sahih Sünnet'i övmesi, başka bir konuşmada delilsiz itikadî görüşleri savunmasını meşrulaştırmaz.

Yanlışın arasına doğru sözler yerleştirilmesi, yanlışı doğru hâle getirmez.

Özellikle yeni öğrenmeye başlayan talebe, konuşmacının hangi sözünün delile dayandığını, hangisinin şahsî yorum olduğunu ayırt edemeyebilir.

Bu sebeple temel akîde eğitiminde güvenilirliği şüpheli olan kimse yerine, sahih bilgisi ve ilmî ehliyeti bilinen öğreticiler tercih edilir.

3. ŞAHSÎ GÖRÜŞÜNÜ VAHYİN ÖNÜNE GEÇİREMEZSİN!

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Ey iman edenler! Allah'ın ve Resûlü'nün önüne geçmeyin. Allah'tan korkun. Şüphesiz Allah işitendir, bilendir.”

Hucurât sûresi, 49/1.

İlmî ehliyeti bulunan bir âlimin delillerden içtihat etmesi başka, bir kimsenin kendi kanaatini hiçbir sağlam delile dayanmadan dinin kesin hükmü olarak sunması başkadır.

Şahsî kanaat vahiy değildir. Güzel hitabet hüccet değildir. Şöhret ilmî ehliyet değildir.

Bir konuşmacının görüşü Kur’an ve sahih Sünnet'e aykırıysa, onun tanınmış olması o görüşe meşruiyet kazandırmaz.

4. BÖYLE BİR KİMSE CAMİYE VE VAKFA DAVET EDİLİR Mİ?

İtikadî sapmaları ve din adına delilsiz hükümler yaydığı güvenilir delillerle sabit olan bir kimsenin, bu görüşleri öğretmesi için dinî eğitim kürsüsüne çıkarılması doğru değildir.

Çünkü cami kürsüsü şahsî fikirlerin denendiği bir yer değildir.

Vakıf ve derneklerin dinî eğitim faaliyetleri de konuşmacılara itibar kazandırma aracı olmamalıdır.

İnsanlara din öğretecek kişiyi seçmek, ilmî bir emanettir.

Bu emaneti taşıyan kimseler, davet edecekleri konuşmacının akîdesini, ilmî ehliyetini ve öğreteceği konuları araştırmakla yükümlüdür.

Bununla birlikte bir kişinin Şiîlik hakkında konuşması, farklı görüşleri nakletmesi veya bazı âlimlerle ihtilaf etmesi tek başına onun bid'at yaydığını ispatlamaz. İthamın doğruluğu ve görüşün mahiyeti araştırılmalıdır.

Söylentiyle insan mahkûm edilmez; fakat sabit olan itikadî yanlışlar da görmezden gelinmez.

5. HER DOĞRU SÖZ SÖYLEYEN, DİN ÖĞRETMEYE EHLİYETLİ DEĞİLDİR!

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Allah ilmi kullarından çekip almak suretiyle kaldırmaz. Fakat âlimleri vefat ettirmek suretiyle ilmi kaldırır. Nihayet hiçbir âlim bırakmayınca insanlar cahilleri önder edinirler. Onlara sorular sorulur; onlar da ilimsiz fetva verirler. Böylece hem saparlar hem de başkalarını saptırırlar.”

Buhârî, 100; Müslim, 2673.

Bu hadis, dinî rehberlikte ilmî ehliyetin önemini açıkça göstermektedir.

Bir insanın kürsüye çıkabilmesi, kürsünün hakkını verebildiği anlamına gelmez.

Bir kimsenin çok konuşması, çok şey bildiğinin delili değildir.

Bir kimsenin kalabalıkları etkilemesi, söylediklerinin sahih olduğunun delili değildir.

Bir kimsenin kendisini Ehl-i Sünnet'e nispet etmesi de bütün görüşlerinin Ehl-i Sünnet'e uygun olduğunu göstermez.

6. İLMÎ TENKİT İLE ŞAHSÎ KARALAMAYI KARIŞTIRMA!

Burada iki yanlış birbirinden ayrılmalıdır.

Birincisi, açıkça yanlış görüşler yayan bir konuşmacıyı sırf tanınmış olduğu için eleştiriden muaf tutmaktır.

İkincisi ise bir Müslümanı araştırmadan, delilsiz ithamlarla bid'atçi veya sapık ilan etmektir.

İkisi de ilmî adalete aykırıdır.

Bir görüşün bid'at olduğuna hükmetmekle o görüşü dile getiren belirli bir şahıs hakkında hüküm vermek aynı şey değildir. Şahsın bilgi durumu, kastı, açıklamaları ve ilgili ilmî şartlar ayrıca değerlendirilir.

Selefin yolunu savunmak, insanlara gelişigüzel hüküm dağıtmak değil; hakka bağlılıkla birlikte adaleti korumaktır.

SON SÖZÜM

Değerli kardeşim!

Dinini öğrenmek için akîdesi karışık, delil anlayışı tutarsız ve şahsî görüşlerini dinin kesin hükümleri gibi sunan kimselerin peşinden gitmek zorunda değilsin.

Güvenilir âlimler ve sağlam kaynaklar varken, temel akîdeni şüpheli görüşler üzerine inşa etme.

Cami ve vakıf yöneticilerine de tavsiyem şudur:

Kürsülerinizi dolduracak isimler değil, ilmî emaneti taşıyacak ehil kimseler arayın!

Bir konuşmacıyı davet etmeden önce şunu sorun:

Bu kimse insanlara ne öğretecek? Hangi delillere dayanacak? Sahih akîdeyi açıklığa mı kavuşturacak, yoksa henüz temel bilgileri öğrenmemiş insanların zihnini mi karıştıracak?

Dinin kürsüsü şöhrete değil, ilme; şahsî kanaate değil, delile; taassuba değil, hakikate hizmet etmelidir.

Unutmayın!

Herkes konuşabilir. Fakat herkes din öğretecek ehliyete sahip değildir.

Herkes dinleyici toplayabilir. Fakat herkes ilmî rehber olmaya layık değildir.

İlmin emaneti, onu hakkıyla taşıyabilecek kimselere verilmelidir.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORUBİR MÜSLÜMANIN SÜNNETTEKİ DELİLİ SORMASI HUZUR BOZMAK MIDIR?

BİR MÜSLÜMANIN SÜNNETTEKİ DELİLİ SORMASI HUZUR BOZMAK MIDIR?

Kur’an ve Sahih Sünnet Işığında İlmî Bir Cevap

SORU:

Hocam, bir genç camide yıllardır yapılan bazı ibadetlerin sünnetteki delilini soruyor. Kimseye hakaret etmiyor, kimseyi küçümsemiyor. Yalnızca “Resûlullah ﷺ bu ibadeti nasıl yapmıştır? Bunun sahih delili nedir?” diye soruyor. Fakat bazı kişiler onu huzur bozmakla, fitne çıkarmakla ve insanların ibadetlerine karışmakla suçluyor. Bir Müslümanın sünnetin delilini sorması gerçekten huzur bozmak mıdır?

CEVAP:

Hayır! Delil istemek fitne değil, ilmin gereğidir. Bir ibadetin meşruiyetini araştırmak, o ibadete düşmanlık değildir. Aksine, Allah'a Resûlü'nün öğrettiği şekilde kulluk etme gayretidir.

İbadetlerin ölçüsü insanların alışkanlıkları, toplumun çoğunluğu veya bir uygulamanın yıllardır devam etmesi değildir. Ölçü, Kur’an ve sahih Sünnet'tir.

Bir uygulamanın geçmişten beri yapılması, onun mutlaka sünnet olduğunu göstermez. Aynı şekilde bir uygulamanın kişiye yabancı gelmesi de onun bid'at olduğunu ispatlamaz. Her iki durumda da hüküm, sahih delile ve doğru istidlale dayanmalıdır.

İlim ehlinin görevi, delil soran kimseyi susturmak değil, sorusuna ilmî cevap vermektir. Delili varsa açıklamak, mesele ihtilaflıysa ihtilafı ortaya koymak, uygulama sünnete aykırıysa bunu hikmetle bildirmektir.

Bununla birlikte delil isteyen genç de edepli davranmalı, insanları küçük görmemeli ve henüz araştırmadığı her uygulamaya bid'at hükmü vermemelidir.

Bir sorunun huzursuzluk doğurması, o sorunun yanlış olduğunu göstermez. Ancak doğru bir sorunun da yanlış bir üslupla sorulması mümkündür.

KUR’AN'DAN DELİL

“Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız onu Allah'a ve Resûlü'ne götürün. Bu, daha hayırlı ve sonuç bakımından daha güzeldir.”

Nisâ sûresi, 59. âyet

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bizim şu işimizde (dinimizde) ondan olmayan bir şey ortaya çıkarırsa o reddedilmiştir.”

Buhârî, 2697; Müslim, 1718.

İLMÎ SONUÇ

Delile cevap vermek yerine soru soranı kötü lakaplarla susturmaya çalışmak, ilmî bir yöntem değildir.

Bir uygulama sünnetse deliliyle savunulur. Bid'atse deliliyle açıklanır. İhtilaflıysa âlimlerin görüşleri ve dayanakları ortaya konulur.

Dinin doğruluğu insanların alışkanlıklarıyla değil, vahyin delilleriyle belirlenir.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORU“HER ŞEYE BİD‘AT DİYORSUNUZ!”

“HER ŞEYE BİD‘AT DİYORSUNUZ!”

SORU:

Hocam, bazı Müslümanlar ibadetlerin Kur’an ve sahih Sünnet’teki delillerini araştıran Selefî gençlere, “Siz her şeye bid‘at diyorsunuz! İnsanların ibadetlerine karışmayın!” diyerek tepki gösteriyorlar.

Bir ibadetin delilini sormak ve insanları sünnete davet etmek neden rahatsızlık sebebi olsun? Bu tavır ilmî açıdan nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

Değerli kardeşim!

İbadetlerde asıl olan tevakkuf ve ittibâdır. Yani ibadetler şahsî kanaatlerle değil, şer‘î delillerle belirlenir.

Bir amelin yaygın olması, onun sünnet olduğunu ispat etmez.

Delil istemek fitne değil, ilmî tahkiktir. Delile dayanmayan bir ibadeti sünnet diye savunmak ise doğru değildir.

İyi niyet, meşru olmayan bir ibadeti meşru hâle getirmez.

Ancak her farklı uygulama bid‘at değildir. Muteber içtihat ihtilafları gözetilmelidir.

Bid‘at hükmü de delil ister. İlim sahibi olmayan kimse, her farklı uygulamayı bid‘at diye nitelendiremez.

Sünnete davet edenin vazifesi hikmetle açıklamaktır. Dinleyenin vazifesi ise delili insafla değerlendirmektir.

Hak, çoğunluğun alışkanlığıyla değil, Kur’an ve sahih Sünnet’le belirlenir.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”

(Âl-i İmrân, 3/31)

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bizim şu işimizde (dinimizde) ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.”

Kaynak: Buhârî, 2697; Müslim, 1718.

İLMÎ NETİCE

Sünnetin ölçüsü alışkanlık değil, sahih delildir.

Bid‘at, insanların hoşuna gitmeyen uygulama değil, din adına delilsiz olarak ortaya konulan yeniliktir.

Delil sorana öfkelenmek yerine delil gösterilir. Çünkü din taassupla değil, ilimle korunur.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORU“İNSANLARIN HUZURUNU BOZUYORSUN!”

“İNSANLARIN HUZURUNU BOZUYORSUN!”

SORU:

Hocam, mahallemizde Selefî bir genç insanları tevhid ve sahih sünnete davet ediyor. Kimseye hakaret etmiyor, büyüklerine saygısızlık yapmıyor. Söylediklerini Kur’an ve hadislerle açıklıyor. Fakat bazıları, “Sen insanların huzurunu bozuyorsun, aramıza fitne sokuyorsun!” diyerek onu susturmaya çalışıyor.

Hocam, tevhid ve sünneti edep ve hikmetle anlatan bir genci fitne çıkarmakla suçlamak dinen nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

Değerli kardeşim!

Tevhid fitne değildir. Şirkten sakındırmak huzursuzluk çıkarmak değildir. Sünnete davet etmek ayrılık sebebi sayılamaz.

Peygamberlerin daveti de tevhidle başlamıştır.

Bir davetin insanları rahatsız etmesi, onun bâtıl olduğunu göstermez.

Hak, insanların hoşnutluğuyla değil, şer‘î delillerle belirlenir.

Fitne ile nasihat birbirine karıştırılmamalıdır.

Sahih delile dayanan, hikmet ve edep ölçülerini koruyan bir daveti sırf alışkanlıkları değiştirdiği için susturmaya çalışmak doğru değildir.

Ancak her itiraz hakka düşmanlık değildir. Davetçinin de ilmi, yöntemi ve sözlerinin sonuçları değerlendirilir.

İlmî bir yanlışa delille cevap verilir. Doğru bir davet ise ithamla susturulmaz.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et. Onlarla en güzel şekilde mücadele et.”

(Nahl, 16/125)

Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Allah’a çağıran, salih amel işleyen ve ‘Ben Müslümanlardanım.’ diyenden daha güzel sözlü kim vardır?”

(Fussilet, 41/33)

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bir hayra rehberlik ederse ona, o hayrı işleyenin sevabı kadar sevap vardır.”

Kaynak: Sahîh Müslim, 1893.

İLMÎ NETİCE

Tevhid daveti fitne değil, peygamberlerin ortak davetidir.

Sünnete çağırmak ayrılık değil, vahye bağlılığa çağrıdır.

Bir sözün insanları rahatsız etmesi, o sözün yanlışlığına delil değildir.

Ölçü insanların tepkisi değil, Kur’an, sahih Sünnet ve doğru istidlâldir.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORU“BİZ YILLARDIR YANLIŞ MI YAPIYORUZ?”

“BİZ YILLARDIR YANLIŞ MI YAPIYORUZ?”

SORU:

Hocam, bir genç camide yapılan bir ibadetin sünnetteki delilini sorunca bazı büyüklerimiz, “Biz yıllardır yanlış mı ibadet ediyoruz? Sen bize din mi öğreteceksin?” diyerek tepki gösterdiler. Oysa genç yalnızca delil öğrenmek istiyordu. Hocam, insanların alıştıkları ibadetlerin delilinin sorulmasından rahatsız olmaları nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

Değerli kardeşim!

Dinde ölçü alışkanlık değil, vahiydir.

Bir amelin yıllarca yapılması, onun sünnet olduğunu ispat etmez.

Çoğunluğun uygulaması, tek başına şer‘î delil değildir.

İbadetlerde asıl olan, meşru bir delile dayanmaktır.

Delil istemek edepsizlik değil, ilmî bir taleptir.

Yaşın büyüklüğü, görüşün doğruluğuna delil değildir.

Bir görüşün doğruluğu, sahibinin itibarıyla değil, delilinin kuvvetiyle belirlenir.

Ancak her farklı uygulama bid‘at değildir. Muteber içtihat ihtilafları gözetilir.

Sahih delil açıkça ortaya konulduğu hâlde onu sırf taassup sebebiyle reddetmek kınanmış bir tutumdur.

Hak karşısında esas olan teslimiyet, ilimde esas olan delil, davette esas olan hikmettir.

KUR’AN’DAN DELİL

“Aralarında hüküm vermesi için Allah’a ve Resûlüne çağrıldıklarında müminlerin sözü ancak ‘İşittik ve itaat ettik.’ demeleridir. İşte kurtuluşa erenler bunlardır.”

(Nûr, 24/51)

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bizim şu işimizde (dinimizde) ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.”

Kaynak: Buhârî, 2697; Müslim, 1718.

İLMÎ NETİCE

Delil sorana kızılmaz; delille cevap verilir.

Sünnet yaşla değil, rivayet ve delille sabit olur.

Hak, insanların alışkanlıklarına tâbi kılınmaz; insanların amelleri hakka göre değerlendirilir.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORUTEVHİD VE SÜNNETE DAVET EDEN BİR GENÇ NEDEN HEDEF ALINIR?

TEVHİD VE SÜNNETE DAVET EDEN BİR GENÇ NEDEN HEDEF ALINIR?

SORU:

Hocam, mahallemizde Selefî bir genç var. İnsanları tevhid ve sahih sünnete davet ediyor. Büyüklerine saygılı, konuşmalarında edepli ve anlattıklarını Kur’an ve hadislerle delillendiriyor. Fakat bazıları onun delillerini dinlemek yerine kendisine cephe alıyor, arkasından konuşuyor ve insanları ondan uzaklaştırmaya çalışıyor.

Hocam, edep ve saygısını koruyarak insanları tevhid ve sünnete davet eden bu gence sırf Selefî olduğu için karşı çıkmak, onu kötülemek ve davetini engellemek dinen nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

Değerli kardeşim!

Öncelikle şunu bilmeliyiz: Hakikat, onu söyleyen kişinin yaşına, toplumdaki konumuna veya insanların kendisine duyduğu sevgiye göre değil, Kur’an ve sahih Sünnet’e uygunluğuna göre değerlendirilir.

Bir genç insanları Allah’ı birlemeye, yalnızca O’na ibadet etmeye ve Resûlullah ﷺ'in sünnetine uymaya çağırıyorsa bu davet, özü itibarıyla peygamberlerin davetidir.

Onun genç olması bir kusur değildir. Selefî olarak tanınması da söylediklerini delilsiz biçimde reddetmenin gerekçesi olamaz.

Elbette genç de ilim sahibi olmalı, delilleri doğru anlamalı, ihtilaflı meselelerde ölçülü davranmalı ve insanlara hikmetle yaklaşmalıdır.

Fakat bir kimseyi dinlemeden kötülemek, hakkında asılsız sözler yaymak ve insanları ondan uzaklaştırmaya çalışmak İslâm ahlâkıyla bağdaşmaz.

Daha da önemlisi, bir insanın şahsına duyulan öfke, onun dile getirdiği sahih delillerin reddedilmesine dönüşmemelidir.

Şunu da unutmayalım: Her itiraz hakka düşmanlık değildir. Bir insan delili anlamadığı veya farklı bir ilmî görüşe sahip olduğu için itiraz edebilir. Böyle durumlarda yapılması gereken, karşılıklı delilleri incelemektir.

Ancak doğru olduğu açıkça ortaya konulmuş bir hükmü sırf kibir, taassup veya şahsî düşmanlık sebebiyle reddetmek ciddi bir manevî tehlikedir.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et. Onlarla en güzel şekilde mücadele et.”

(Nahl, 16/125)

Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Ey iman edenler! Bir topluluk diğer bir toplulukla alay etmesin. Belki de onlar kendilerinden daha hayırlıdır.”

(Hucurât, 49/11)

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kişiye kötülük olarak Müslüman kardeşini küçümsemesi yeter.”

Kaynak: Sahîh Müslim, 2564.

Yine Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçük görmektir.”

Kaynak: Sahîh Müslim, 91.

SON NASİHAT

Ey genç kardeşim! Tevhidi anlatırken edebini, sünnete davet ederken merhametini, insanlardan tepki gördüğünde sabrını kaybetme.

Ey bu gence karşı çıkan kardeşim! Onun yaşına, geçmişine veya kendisini nasıl tanımladığına değil, getirdiği delile bak.

Bir gencin yanlışını delille düzeltmek ilmî bir sorumluluktur. Fakat doğru söylediği hâlde onu sırf şahsından dolayı susturmaya çalışmak insaf değildir.

Kendimize şu soruyu soralım:

“Biz gerçekten bu gencin yanlışına mı karşı çıkıyoruz, yoksa onun hatırlattığı hakikatler alışkanlıklarımızı sorguladığı için mi rahatsız oluyoruz?”

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ

SORUAllah'ın arş'a istivâ ettiğini kabul etmek, o'na mekân isnat etmek midir?

Allah'ın arş'a istivâ ettiğini kabul etmek, o'na mekân isnat etmek midir?

SORU:

Geçenlerde bir hocanın sohbetinde, “Allah Arş'ın üzerindedir diyenler, Allah'a mekân ve yön isnat ederek O'nu cisimleştiriyorlar!” dediğini duydum.

Oysa Allah Kur'an'da Arş'a istivâ ettiğini açıkça bildirmiyor mu? Allah'ın haber verdiği istivâyı kabul etmek nasıl cisimleştirme oluyor? Allah'ın bildirdiği bir sıfatı kabul etmekle onun keyfiyetini belirlemek aynı şey midir?

CEVAP:

Allah'ın Arş'a istivâ ettiğini kabul etmeyi doğrudan tecsîm olarak nitelendirmek, nasla sabit olan sıfatın ispatı ile ona yaratılmışlara ait bir keyfiyet isnat etmeyi birbirine karıştırmaktır.

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ

“Rahmân, Arş'a istivâ etmiştir.” (Tâhâ, 20/5)

Allah Teâlâ istivâyı kendisine nispet etmiştir. Ancak istivânın keyfiyetini bildirmemiştir.

İmam Mâlik'e nispet edilen meşhur açıklama şöyledir:

“İstivâ malumdur, keyfiyeti bilinmez, ona iman etmek vaciptir, keyfiyetini sormak bid'attir.”

(Beyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât, istivâ bahsi.)

Selefin bu konudaki temel ilkesi, ispatta temsile, tenzihte ta‘tîle düşmemektir. Yani Allah'ın bildirdiği sıfatı inkâr etmeden kabul etmek, fakat onu yaratılmışların özellikleriyle açıklamaya kalkışmamaktır.

Burada istivâ, mekân ve cisim kavramları birbirine karıştırılmamalıdır. Kur'an'ın bildirdiği istivâyı kabul etmek, tek başına Allah'ın yaratılmışlar gibi bir mekâna muhtaç olduğunu veya cisim olduğunu söylemek değildir.

Kısaca: İspat, bildirilen sıfatı kabul etmektir. Tenzih, Allah'ı eksikliklerden ve yaratılmışlara benzemekten uzak tutmaktır. Temsil, yaratılmışlara benzetmek; ta‘tîl, bildirilen sıfatı reddetmektir. Keyfiyet, bir şeyin nasıl olduğudur. Tecsîm ise Allah'ı yaratılmışlar gibi bir cisim olarak tasavvur etmektir.

Şimdi soruyoruz: Allah'ın istivâ ettiğini bildiren açık âyetini, keyfiyet belirlemeden kabul eden bir kimseyi hangi delille tecsîmle suçluyorsunuz? Allah'ın bildirdiği sıfatı kabul etmekle O'nu yaratılmışlara benzetmek arasındaki farkı neden gözetmiyorsunuz?

İLMÎ NETİCE: Allah'ın Arş'a istivâsı Kur'an'la sabittir. Bu sıfat, Allah'ın yüceliğine uygun biçimde, keyfiyeti bilinmeden ve yaratılmışlara benzetilmeden kabul edilir. İstivânın nasıl anlaşılacağı konusunda kelâm ekolleri arasında yorum farklılıkları bulunsa da, yalnızca istivâyı ispat etmekten hareketle bir kişiye tecsîm isnat edilemez.

Ubeydullah Arslan

SORUAllah'ın sıfatlarını kabul etmek teşbih midir?

Allah'ın sıfatlarını kabul etmek teşbih midir?

SORU:

Geçenlerde bir hocanın sohbetini dinliyordum. Allah'ın eli, işitmesi, görmesi ve Arş'a istivâsı gibi sıfatlarını kabul edenleri eleştirerek, “Bunları kabul etmek Allah'ı insana benzetmektir!” dedi.

Oysa bu sıfatları bizzat Allah Kur'an'da bildirmiyor mu? Allah'ın kendi hakkında bildirdiği sıfatları kabul etmek nasıl teşbih oluyor? Resûlullah ﷺ ve sahâbe bu sıfatları nasıl anlamıştır?

CEVAP:

Allah'ın kendisi hakkında bildirdiği sıfatları, yaratılmışlara benzetmeden kabul etmek teşbih değildir. Sıfatı kabul etmeyi doğrudan benzetme saymak, ispat ile temsili birbirine karıştıran ciddi bir akîde ve usûl hatasıdır.

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

“O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”

Şûrâ, 42/11’den.

Allah aynı âyette hem yaratılmışlara benzemeyi reddetmiş hem de işitme ve görme sıfatlarını bildirmiştir. Demek ki sıfatı kabul etmekle yaratılmışlara benzemeyi reddetmek birlikte mümkündür.

Öyleyse Allah'ın bildirdiği bir sıfatı, yaratılmışlara benzetmeden kabul etmek neden başlı başına teşbih sayılsın?

Buradaki temel ilmî ayrım şudur: Sıfatın varlığını kabul etmek başka, onun nasıl olduğunu belirlemek başkadır. Allah'ın işitmesini kabul ederiz; fakat insanın işitmesi gibi olduğunu söylemeyiz. Allah'ın elini kabul etmek de O'na insan eli, uzuv yapısı veya yaratılmışlara ait bir şekil tasavvur etmek değildir.

TERİMLERİN KISA AÇIKLAMASI

İspat: Allah'ın Kur'an ve sahih Sünnet'te bildirilen sıfatlarını kabul etmek.

Tenzih: Allah'ı eksikliklerden ve yaratılmışlara benzemekten uzak tutmak.

Teşbih / temsil: Allah'ı veya sıfatlarını yaratılmışlara benzetmek; “insanınki gibi” demek.

Keyfiyet: Bir şeyin nasıl olduğu. Allah'ın sıfatlarının keyfiyetini bilemeyiz.

Tekyîf: Allah'ın bir sıfatına “şöyle, şu biçimde” diyerek şekil ve nasıllık belirlemek.

Ta‘tîl: Allah'ın vahiyde bildirilen sıfatlarını reddetmek veya O'nu bu sıfatlardan soyutlamak.

Tahrif: Nassın lafzını veya anlamını delilsiz biçimde değiştirmek.

Selefin ispat ve tenzih yönteminde bu sıfatlar kabul edilir; tahrif, ta‘tîl, tekyîf ve temsilden kaçınılır.

İSTİVÂ KONUSUNDA AÇIK İFADE

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ

“Rahmân, Arş'a istivâ etmiştir.”

Tâhâ, 20/5.

Burada benimsenen ifade şudur: Allah'ın Arş'a istivâ ettiğine, kendi yüceliğine lâyık biçimde iman ederiz; bunun nasıl olduğunu bilmeyiz ve keyfiyetini Allah'a havale ederiz.

Bu kabul, Allah'ın insan gibi oturduğunu, bir yere yerleştiğini, Arş'ın O'nu taşımasına veya O'nun Arş'a ihtiyaç duyduğuna inandığımız anlamına gelmez. Âyette bildirilen istivâya, yaratılmışlara ait beden, şekil, hareket ve ihtiyaç tasvirleri eklemeyiz.

Ölçü yine aynıdır: “O'nun benzeri hiçbir şey yoktur.” İstivâya iman, bu tenzih ilkesinden ayrı düşünülemez.

İLMÎ NETİCE

Sıfatları ispat etmek teşbih değildir; teşbih, Allah'ın sıfatlarını yaratılmışların sıfatlarına benzetmektir. Sıfatları kabul etmek, onların keyfiyetini bildiğimizi ileri sürmek anlamına gelmez.

Allah'ın kendi hakkında bildirdiklerini kabul eder; bunları insanî şekillerle tarif etmeyiz. Burada savunulan esas, sıfatları ispat ile Allah'ı yaratılmışlara benzemekten tenzihi birlikte korumaktır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Şûrâ 42/11; Tâhâ 20/5.

Ubeydullah Arslan

SORUDua ettikten sonra elleri yüze sürmek Sünnet midir?

Dua ettikten sonra elleri yüze sürmek Sünnet midir?

SORU:

Çocukluğumdan beri camilerde, evlerde ve toplu dualarda insanların ellerini kaldırarak dua ettiklerini, ardından da iki ellerini yüzlerine sürdüklerini görürdüm. Hatta bazı büyüklerimiz, “Dua bittikten sonra ellerini yüzüne sürmelisin, yoksa duan tamamlanmaz.” derlerdi.

Bir gün dua ettikten sonra ellerimi yüzüme sürmeden indirdiğimde yanımdaki biri, “Neden ellerini yüzüne sürmedin? Peygamberimiz böyle yapardı!” diyerek beni uyardı.

Acaba Resûlullah ﷺ dua ettikten sonra ellerini yüzüne sürmüş müdür? Bu konuda sahih hadis var mıdır? Sahâbe böyle bir uygulama yapmış mıdır? Dua bittikten sonra elleri yüze sürmek sünnet midir?

CEVAP:

Dua ettikten sonra elleri yüze sürmenin sünnet olup olmadığı konusunda hadis âlimleri arasında ihtilaf vardır.

Bu konuda rivayetler nakledilmiş, ancak bunların tek tek isnadları tenkit edilmiştir. Bazı muhaddisler rivayetleri zayıf kabul ederken bazıları farklı tariklerin birbirini desteklediğini belirterek hasen derecesine yükseltmiştir.

Bu sebeple elleri yüze sürmeyi bütün Müslümanlar için zorunlu bir sünnet saymak doğru olmadığı gibi, bu uygulamayı yapan herkesi kesin biçimde bid'at işlemekle suçlamak da ilmî ihtilafı göz ardı eder.

KUR’AN'DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ

“Rabbiniz şöyle buyurdu: Bana dua edin ki duanıza karşılık vereyim.”

Mü'min, 40/60.

Bu âyet Allah'a dua etmeyi emretmektedir. Ancak duanın ardından ellerin yüze sürülmesine dair özel bir hüküm içermemektedir.

Dolayısıyla bir uygulamanın özellikle sünnet olduğunu söylemek için ayrıca delil aranmalıdır.

HADİSTEN DELİL

Ömer b. el-Hattâb radıyallahu anh'tan şöyle rivayet edilmiştir:

“Resûlullah ﷺ dua için ellerini kaldırdığında onları yüzüne sürmeden indirmezdi.”

Kaynak: Tirmizî, 3386.

İmam Tirmizî bu rivayeti garîb olarak değerlendirmiş ve isnadındaki Hammâd b. Îsâ'nın rivayette tek kaldığını belirtmiştir.

Elbânî, bu rivayeti zayıf kabul etmiştir (Daîfü't-Tirmizî, 3386).

İbn Abbâs radıyallahu anhümâ'dan da dua sonrasında elleri yüze sürmeyle ilgili bir rivayet nakledilmiştir.

Kaynak: Ebû Dâvûd, 1485.

Bu rivayetin isnadında da zayıflık bulunmaktadır. Ancak İbn Hacer el-Askalânî, konuya ilişkin rivayetlerin bir arada değerlendirildiğinde hasen derecesine ulaşabileceğini ifade etmiştir.

ÂLİMLERİN AÇIKLAMALARI

1. İmam Ahmed b. Hanbel

İmam Ahmed'den bu konuda farklı değerlendirmeler nakledilmiştir. Bu nedenle ona tek ve tartışmasız bir görüş nispet etmek doğru değildir.

2. İbn Teymiyye

İbn Teymiyye, dua sonrasında elleri yüze sürme konusunda bir veya iki hadis bulunduğunu, ancak bunların tek başına sünneti ispat edecek kuvvette olmadığını belirtmiştir.

Kaynak: Mecmûu'l-Fetâvâ, 22/519.

3. İbn Hacer el-Askalânî

İbn Hacer, konuyla ilgili rivayetlerin tariklerini birlikte değerlendirerek hadisin hasen derecesine ulaşabileceğini ifade etmiştir.

Kaynak: Bülûğu'l-Merâm, dua hadisleri bahsi.

4. Elbânî

Elbânî, ellerin yüze sürülmesine dair rivayetlerin zayıflığını savunmuş ve bunların sünneti ispat edecek kuvvette olmadığını belirtmiştir.

İLMÎ AÇIKLAMA

Burada iki mesele birbirinden ayrılmalıdır.

Birincisi, namaz dışında dua ettikten sonra ellerin yüze sürülmesidir. Bu meselede hadislerin sıhhati ve uygulamanın hükmü konusunda ihtilaf vardır.

İkincisi, farz namazların ardından düzenli biçimde elleri kaldırıp dua etmek ve sonra yüze sürmeyi namazın değişmez bir parçası hâline getirmektir. Bu uygulamanın bütünü ayrıca delille değerlendirilmelidir.

Bir davranışın bazı âlimler tarafından caiz görülmesi, onun her namazın ardından sürekli yapılmasının sünnet olduğu anlamına gelmez.

İLMÎ NETİCE

Dua ettikten sonra elleri yüze sürmenin sahih Sünnet ile kesin biçimde sabit olduğunu söylemek isabetli değildir. Bununla birlikte rivayetleri hasen kabul eden âlimler bulunduğu için mesele muteber bir hadis ve fıkıh ihtilafıdır.

Dua bittikten sonra ellerini yüzüne sürmeden indiren kişi dinen eksik bir iş yapmış olmaz. Ellerini yüzüne süren kişi hakkında ise yalnızca bu fiilden hareketle kesin bir bid'at hükmü verilmemelidir.

Asıl ölçü şudur: Bir uygulamayı dinin zorunlu bir parçası hâline getirmek için açık ve güvenilir delil gerekir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Mü'min, 40/60.
  2. Tirmizî, es-Sünen, 3386.
  3. Ebû Dâvûd, es-Sünen, 1485.
  4. İbn Teymiyye, Mecmûu'l-Fetâvâ, 22/519.
  5. İbn Hacer, Bülûğu'l-Merâm, dua bahsi.
  6. Elbânî, Daîfü't-Tirmizî, 3386.

Ubeydullah Arslan

SORUNamazda gözleri kapatarak ibadet etmek Sünnet midir?

Namazda gözleri kapatarak ibadet etmek Sünnet midir?

SORU:

Çocukluğumdan beri namaz kılarken bazı insanların gözlerini kapattığını görürdüm. Bunun sebebini sorduğumda, “Gözlerimi kapatınca Allah'a daha iyi yöneliyorum, huşûum artıyor ve dünya ile bağlantımı kesiyorum.” diyorlardı. Hatta bazıları gözleri kapatarak namaz kılmanın daha faziletli olduğunu söylüyor.

Acaba Resûlullah ﷺ namaz kılarken gözlerini kapatır mıydı? Sahâbe böyle bir uygulama yapmış mıdır? Namazda huşû sağlamak amacıyla gözleri kapatmak sünnet midir, yoksa sünnete aykırı mıdır?

CEVAP:

Namazda gözleri kapatmak, Resûlullah ﷺ'den sabit olmuş özel bir sünnet değildir. Onun namazdaki uygulamalarını anlatan sahih rivayetler, namaz esnasında gözleri açık tuttuğuna işaret etmektedir.

Bununla birlikte gözleri kapatmak tek başına namazı bozmaz. Dikkati dağıtan bir durumdan korunmak veya huşûu sağlamak için ihtiyaç duyulduğunda gözleri kapatmayı caiz gören âlimler vardır.

Yanlış olan, gözleri kapatmayı delilsiz biçimde özel bir sünnet veya herkese tavsiye edilen üstün bir ibadet şekli olarak kabul etmektir.

KUR’AN'DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ۝ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ

“Müminler gerçekten kurtuluşa ermişlerdir. Onlar ki namazlarında huşû içindedirler.”

Mü'minûn, 23/1–2.

Bu âyet namazda huşûun önemini bildirmektedir. Ancak huşûun mutlaka gözleri kapatmakla gerçekleşeceğini söylememektedir.

Huşû, kalbin Allah'a yönelmesi, namazın anlamını kavraması ve organların sükûnet içinde bulunmasıyla ilgilidir.

Öyleyse Allah'ın emrettiği huşûu, Resûlullah ﷺ'in özel bir ibadet şekli olarak öğretmediği göz kapatma uygulamasına bağlamak hangi delile dayanmaktadır?

HADİSTEN DELİL

Âişe radıyallahu anhâ şöyle rivayet etmiştir:

Resûlullah ﷺ, üzerinde nakışlar bulunan bir elbiseyle namaz kıldı. Namazı bitirdiğinde şöyle buyurdu:

“Bu elbisemi Ebû Cehm'e götürün ve bana onun sade elbisesini getirin. Çünkü bu elbise az önce namazımda dikkatimi dağıttı.”

Kaynak: Buhârî, 373; Müslim, 556.

Bu hadis, Resûlullah ﷺ'in namaz sırasında elbisesindeki nakışları gördüğünü ve dikkatini dağıtan bu sebepten uzaklaştığını göstermektedir.

Dikkat edilirse Resûlullah ﷺ, dikkatini dağıtan nakışlardan korunmak için gözlerini kapatmayı emretmemiş; bunun yerine dikkatini dağıtan elbisenin değiştirilmesini istemiştir.

Ancak bu hadis tek başına göz kapatmanın her durumda yasak olduğunu göstermez.

SELEF ÂLİMLERİNİN AÇIKLAMASI

İbn Kayyim el-Cevziyye (Zâdü'l-Meâd, 1/283 civarı, baskıya göre değişir) namazda gözleri kapatma meselesini ele alırken bunun Resûlullah ﷺ'in bilinen uygulamalarından olmadığını belirtir.

Bununla birlikte, gözleri açık tutmak huşûu bozuyorsa ve gözleri kapatmak kişinin daha iyi odaklanmasını sağlıyorsa bu durumda gözleri kapatmanın mekruh olmayacağını ifade eder.

İbn Kayyim'in açıklamasındaki önemli ayrım şudur: Sünnet olduğu iddiası başka, ihtiyaç sebebiyle caiz görülmesi başkadır.

İLMÎ NETİCE

Namazda gözleri kapatmayı sürekli uygulanan özel bir sünnet saymak için sahih delil gerekir.

Resûlullah ﷺ'in namazdaki uygulamalarında esas olan, gözlerin açık olmasıdır. Bununla birlikte ihtiyaç sebebiyle gözleri kapatmak, namazı geçersiz kılan bir fiil değildir.

Bir ibadetin daha faziletli olduğunu söylemek için kişisel tecrübe yeterli değildir; şer‘î delil gerekir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Mü'minûn, 23/1–2.
  2. Buhârî, Sahîh, Salât, 373.
  3. Müslim, Sahîh, Mesâcid, 556.
  4. İbn Kayyim, Zâdü'l-Meâd, namazda gözlerin kapatılması bahsi.

Ubeydullah Arslan

SORUGece tırnak kesmek günah mıdır, şeytan musallat olur mu?

Gece tırnak kesmek günah mıdır, şeytan musallat olur mu?

SORU:

Çocukluğumdan beri büyüklerimizden sık sık şu uyarıyı duyardım: “Evladım, gece tırnak kesme! Gece kesilen tırnak uğursuzluk getirir, şeytan musallat olur.” Bir gün yatsı namazından sonra tırnaklarımı keserken aile büyüklerimizden biri beni uyardı: “Sabahı bekle, gece tırnak kesilmez!” Acaba gece tırnak kesmek dinimizde yasak mıdır? Resûlullah ﷺ ve sahâbe tırnak kesmek için belirli bir vakit tayin etmiş midir?

CEVAP:

Gece tırnak kesmek caizdir. Kur’an'da veya sahih Sünnet'te gece tırnak kesmeyi yasaklayan, uğursuz sayan yahut şeytanın musallat olmasına sebep olduğunu bildiren bir delil bulunmamaktadır.

Tırnak kesmek fıtrattan olan temizlik uygulamalarındandır. Ancak bu temizliğin mutlaka gündüz yapılması gerektiğine dair sahih bir hüküm yoktur.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur.”

İsrâ, 17/36.

Bir davranışın şeytanı çağırdığını veya uğursuzluk getirdiğini iddia etmek gayba ilişkin bir iddiadır. Böyle bir iddia, insanların alışkanlıklarına değil, sahih delile dayanmalıdır.

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Beş şey fıtrattandır: Sünnet olmak, kasık kıllarını gidermek, bıyıkları kısaltmak, tırnakları kesmek ve koltuk altı kıllarını gidermek.”

Buhârî, 5889; Müslim, 257.

Enes b. Mâlik (radıyallahu anh) şöyle demiştir:

“Bıyıkları kısaltmak, tırnakları kesmek, koltuk altı kıllarını gidermek ve kasık kıllarını temizlemek konusunda bize kırk geceden fazla bırakmamamız için süre belirlenmiştir.”

Müslim, 258.

Dikkat edilirse Resûlullah ﷺ tırnakların kesilmesini emretmiş, fakat bunu gündüzle sınırlandırmamıştır.

ÂLİMLERİN AÇIKLAMASI

İmam Nevevî, el-Mecmûʿ adlı eserinde tırnak kesmenin belirli bir günle sınırlandırılmadığını, ihtiyaç duyulduğunda kesilebileceğini açıklamaktadır.

Kaynak: Nevevî, el-Mecmûʿ Şerhu'l-Mühezzeb, 1/340 civarı (baskıya göre değişebilir).

Geçmişte elektrikli aydınlatmanın bulunmadığı dönemlerde gece tırnak kesmek yaralanmaya veya tırnak parçalarının etrafa dağılmasına sebep olabilirdi. Bu nedenle bazı ailelerde gündüz kesme alışkanlığı oluşmuş olabilir. Ancak bu, söz konusu şeytan inanışının tarihî kaynağının kesin olarak bu olduğu anlamına gelmez.

İLMÎ DEĞERLENDİRME

Şimdi düşünelim:

Bir Müslüman gündüz tırnaklarını kestiğinde temizlik yapmış oluyor da aynı temizliği gece yaptığında neden şeytan musallat olsun?

Allah'ın ve Resûlü'nün bildirmediği bir gaybî tehlikeyi, hangi delille insanlara din adına anlatabiliriz?

Büyüklerimize saygı göstermek başka, onların her sözünü dinî delil kabul etmek başkadır.

İLMÎ NETİCE

Gece tırnak kesmek haram değildir, günah değildir ve uğursuzluk getirmez. Şeytanın musallat olacağı iddiasının da sahih bir dayanağı yoktur.

Müslüman, temizliğini ihtiyaç duyduğu zaman yapabilir. Din adına yasak koyarken de Kur’an'a ve sahih Sünnet'e dayanmalıdır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ 17/36.
  2. Buhârî, el-Câmiʿu's-Sahîh, 5889.
  3. Müslim, el-Câmiʿu's-Sahîh, 257–258.
  4. Nevevî, el-Mecmûʿ Şerhu'l-Mühezzeb, tırnak kesme bahsi.

Ubeydullah Arslan

SORUIslık çalınca şeytan gelir mi?

Islık çalınca şeytan gelir mi?

SORU:

Çocukluğumdan beri büyüklerimizden sık sık şu sözü duyardım: “Evladım, ıslık çalma! Islık çalarsan şeytan gelir.” Hatta bazıları gece ıslık çalmanın şeytanları çağırdığını söylerdi. Acaba ıslık çalınca gerçekten şeytan gelir mi? Resûlullah ﷺ'in bu konuda bir hadisi var mıdır?

CEVAP:

Islık çalınca şeytanın geleceğine veya gece ıslık çalmanın şeytanları çağıracağına dair sahih bir hadis bulunmamaktadır. Bu inanışı dinî bir gerçek olarak kabul etmek doğru değildir.

Ancak Kur’an'da müşriklerin Kâbe çevresindeki ibadetlerinin ıslık çalmak ve el çırpmaktan ibaret olduğu bildirilmiştir.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Onların Kâbe'nin yanındaki ibadetleri ıslık çalmak ve el çırpmaktan başka bir şey değildir. Öyleyse inkâr etmekte olduğunuzdan dolayı azabı tadın!”

Enfâl, 8/35.

Bu âyette kınanan husus, müşriklerin ıslık çalmayı ve el çırpmayı ibadet hâline getirmeleridir. Âyet, her türlü ıslık çalmanın şeytanları çağırdığı anlamına gelmez.

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim benim adıma kasten yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın.”

Buhârî, 107; Müslim, 3.

Dolayısıyla “Islık çalınca şeytan gelir.” sözünü herhangi bir sahih delil olmadan Resûlullah ﷺ'e nispet etmek son derece tehlikelidir.

İLMÎ AÇIKLAMA

İbn Abbâs (radıyallahu anhümâ), Enfâl sûresinin 35. âyetindeki mükâ kelimesini ıslık çalmak, tasdiye kelimesini ise el çırpmak şeklinde açıklamıştır.

Kaynak: Taberî, Câmiʿu'l-Beyân, Enfâl 8/35 tefsiri.

Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:

Bir kimsenin dikkat çekmek, birini çağırmak veya günlük hayatta başka bir amaçla ıslık çalması ile ıslığı ibadet hâline getirmesi aynı şey değildir.

Bununla birlikte insanları rahatsız eden, uygunsuz davranışlara eşlik eden veya ibadet ortamının saygınlığını bozan ıslık davranışları ayrıca değerlendirilir.

Şimdi düşünelim: Allah'ın ve Resûlü'nün haber vermediği bir konuda, “Islık çalarsan şeytan gelir.” diyerek gayba ilişkin kesin bir hüküm vermek hangi delile dayanmaktadır?

İLMÎ NETİCE

Islık çalmanın şeytanı çağırdığına dair sahih bir delil yoktur. Kur’an'da kınanan şey, müşriklerin ıslık ve el çırpmayı ibadet edinmeleridir. Her ıslık çalanın şeytan çağırdığını söylemek, delilsiz bir iddiadır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Enfâl 8/35.
  2. Buhârî, Sahîh, 107.
  3. Müslim, Sahîh, 3.
  4. Taberî, Câmiʿu'l-Beyân, Enfâl 8/35 tefsiri.

Ubeydullah Arslan

SORUNamazdan sonra seccadenin bir köşesini katlamak Sünnet midir?

Namazdan sonra seccadenin bir köşesini katlamak Sünnet midir?

SORU:

Bir gün namazımı kıldıktan sonra seccademi olduğu gibi bıraktım. Yanımdaki yaşlı bir amca, “Evladım, seccadenin sağ tarafını hafifçe katla, açık bırakılmaz!” diyerek beni uyardı. Bunun sebebini sorduğumda, “Biz büyüklerimizden böyle gördük. Seccade açık kalırsa şeytan üzerinde namaz kılar.” dedi. Acaba bu uygulamanın dinimizde bir delili var mıdır? Resûlullah ﷺ ve sahâbe namazdan sonra seccadelerini böyle mi katlarlardı?

CEVAP:

Namazdan sonra seccadenin sağ tarafını katlamanın sünnet olduğuna dair sahih bir delil bulunmamaktadır. Resûlullah ﷺ'in veya sahâbenin böyle bir uygulamayı dinî bir gereklilik olarak benimsediği sabit değildir.

Seccadeyi toplamak, düzeltmek veya temiz tutmak amacıyla katlamak mubahtır. Ancak bunu dinî bir görev, sevap kazandıran özel bir amel veya şeytandan korunma yöntemi kabul etmek delil gerektirir.

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurur:

“Yoksa onların, Allah'ın izin vermediği bir dini kendilerine meşru kılan ortakları mı vardır?”

Şûrâ, 42/21.

Bu âyet, din adına hüküm ve uygulama belirlemenin Allah'ın iznine dayanması gerektiğini göstermektedir.

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bizim bu işimizde (dinimizde) ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.”

Buhârî, 2697; Müslim, 1718.

Resûlullah ﷺ'in dinî bir uygulama olarak öğretmediği bir davranışı sünnet diye benimsemek doğru değildir.

SAHÂBENİN ANLAYIŞI VE İLMÎ DEĞERLENDİRME

Abdullah b. Mes‘ûd (radıyallahu anh) şöyle demiştir:

“Uyunuz, yeni şeyler ortaya çıkarmayınız! Size yeterli olan verilmiştir.”

Kaynak: Dârimî, es-Sünen, Mukaddime, 1/80 civarı (baskıya göre değişir).

Sahâbenin bu yaklaşımı, ibadetlerde kişisel alışkanlıkların dinî hüküm hâline getirilmemesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Şimdi düşünelim: Bir insan seccadesini sağdan katlamadığı için şeytanın üzerinde namaz kılacağını söylüyorsa, bu gayba ilişkin bilgiyi nereden almıştır? Resûlullah ﷺ'in bildirmediği bir gaybî meseleyi hangi delille din adına kesinleştirmektedir?

İlmî netice: Seccadeyi katlamak bir âdettir; sağdan katlamayı sünnet saymak veya açık bırakılmasını şeytanla ilişkilendirmek ise sahih delille temellendirilemeyen bir inançtır. Müslüman, âdet ile ibadeti birbirinden ayırmalı; dinî hükümleri Kur’an ve sahih Sünnet'in delillerine dayandırmalıdır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Şûrâ 42/21.
  2. Buhârî, Sahîh, 2697.
  3. Müslim, Sahîh, 1718.
  4. Dârimî, es-Sünen, Mukaddime, Abdullah b. Mes‘ûd'dan nakledilen eser.

Ubeydullah Arslan

SORUSelefin anlayışına müracaat etmek, dini aslî kaynağından öğrenmek değil midir?

Selefin anlayışına müracaat etmek, dini aslî kaynağından öğrenmek değil midir?

Selefin anlayışına müracaat etmek, dini özünden öğrenmek değil midir?

Bu meselede savunulması gereken temel ilke şudur: Kur’an ve sahih Sünneti, vahyin ilk muhataplarının dili, bilgisi, uygulaması ve ortak anlayışı ışığında incelemek; dini sonradan ortaya çıkan yorumlardan mümkün olduğunca ayırarak ilk kaynaklarına ulaşmaya çalışmaktır.

Bu yaklaşım yalnızca naklî delillerle değil; tarih araştırması, kaynak tenkidi, dil bilimi, epistemoloji ve bilimsel yöntem açısından da temellendirilebilir.

Ancak önemli bir ayrım vardır: Selefin anlayışı vahyin yerine konulmaz; vahyin nasıl anlaşıldığını belirlemede tarihî ve ilmî delil olarak kullanılır. Sahabenin üzerinde birleştiği bir anlayışla tek bir sahabînin içtihadı da aynı delil kuvvetine sahip değildir.

Dolayısıyla “Selefe müracaat ediyorsunuz, Kur’an'ı terk ediyorsunuz!” itirazı, kaynağa müracaat ile kaynağın ilk açıklayıcılarına müracaat arasındaki ilişkiyi yanlış kurmaktadır.

SORU: Bir kişi, “Kur’an yeter! Siz Kur’an'dan Sünnete, Sünnetten sahabeye, sahabeden âlimlere giderek Kur’an'ı terk ediyorsunuz!” diyor. Hâlbuki ben Kur’an'ı ve sahih Sünneti anlamak için vahyin indiği döneme, Resûlullah'ın ﷺ eğitiminden geçen sahabeye ve onların ortak anlayışına müracaat ediyorum. Bu yöntemle dini sonraki asırların yorumlarından önce, ilk muhataplarının anladığı şekliyle öğrenmeye çalışmış olmuyor muyum? Tarihçiler, dil bilimciler ve uluslararası akademik araştırmalarda uzman profesörler de bir metni anlamak için onun ilk kaynaklarına, tarihî bağlamına ve ilk tanıklarına başvurmuyorlar mı? Öyleyse benim bu yöntemimi Kur’an'ı terk etmek sayan kişinin şer‘î, aklî, mantıkî ve bilimsel açıdan hatası nedir?

CEVAP:

Kur’an ve sahih Sünneti anlamak için sahabenin ve ilk nesillerin güvenilir biçimde nakledilmiş açıklamalarına başvurmak, dini terk etmek değil, dinin ilk dönemindeki anlamına ulaşmaya çalışmaktır. Bu yaklaşımın hem şer‘î dayanakları hem de tarihî araştırma yöntemleriyle açıklanabilecek güçlü gerekçeleri bulunmaktadır.

Ancak burada temel bir usûl ayrımı yapılmalıdır: Kur’an ve sahih Sünnet aslî şer‘î delillerdir. Selefin anlayışı ise bu delillerin anlaşılmasında önemli bir açıklayıcı ve yorumlayıcı konuma sahiptir. Özellikle sahabenin sabit icmâı ile tek bir sahabînin içtihadı aynı derecede değerlendirilmez.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“İyilik yarışında önceliği kazanan Muhacirler ve Ensar ile onlara güzelce uyanlardan Allah hoşnut olmuştur, onlar da Allah'tan hoşnutturlar. Allah onlara, içinde temelli ve ebedî kalacakları, içlerinden ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. İşte büyük kurtuluş budur.” (Tevbe, 100)

Bu âyette Allah, ilk Muhacir ve Ensarı övmekle kalmamış, onlara güzellikle uyanları da övmüştür.

Öyleyse şu soruyu sormak gerekir: Allah'ın kendilerine güzellikle uyulmasını övdüğü ilk nesillerin dinî anlayışını araştırmak, nasıl olur da Allah'ın kitabını terk etmek sayılır?

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“İnsanların en hayırlıları benim asrımdakilerdir. Sonra onların ardından gelenler, sonra onların ardından gelenlerdir.” (Müslim, 2533)

Bu hadis, ilk nesillerin faziletini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte fazilet hadisi, her ferdî yorumun hatasız olduğunu söylemez. Fakat onların vahye yakınlığının, ilmî değerlendirmede dikkate alınması gereken önemli bir üstünlük olduğunu gösterir.

1. Tarih bilimi açısından: İlk kaynağa dönmek

Bir tarih profesörü, iki bin yıl önce yazılmış bir metni incelerken yalnızca bugünkü kelime anlamlarıyla yetinmez. Metnin yazıldığı dönemi, muhataplarını, kullanılan dili, tarihî olayları ve ilk tanıkların kayıtlarını araştırır.

Çünkü bir kelimenin bugünkü anlamı ile bin yıl önceki kullanımı farklı olabilir. Metnin tarihî bağlamından koparılması, yanlış anlamlandırma riskini artırır.

Modern tarih araştırmalarında kaynak tenkidi, farklı kaynaklarla karşılaştırma ve metni kendi tarihî bağlamında yorumlama temel yöntemler arasındadır. Oxford University Press tarafından yayımlanan Analyzing and Interpreting Historical Sources: A Basic Methodology başlıklı akademik çalışma da bu üç yöntemi ele almaktadır.

Buradan dinî araştırmaya uygulanabilecek bir yöntem ilkesi çıkar:

Kur’an'ın ilk muhataplarının sözlerini ve uygulamalarını araştırmak, tarihî bağlamı anlamaya yönelik ciddi bir ilmî faaliyettir.

Peki bir araştırmacı Antik Yunan metnini anlamak için o dönemin diline ve tanıklarına başvurduğunda bilimsel yöntem uygulamış oluyor da Müslüman, Kur’an'ı anlamak için sahabenin açıklamalarını araştırdığında neden Kur’an'ı terk etmiş sayılsın?

Bu iki araştırmanın amaçları ve dinî bağlayıcılıkları aynı değildir; fakat tarihî bağlama başvurmanın bilgi değeri bakımından aralarında anlamlı bir benzerlik vardır.

2. Dil bilimi açısından: Kelimeyi ilk muhatapları nasıl anladı?

Dil bilimi açısından kelimelerin anlamı kullanım bağlamına bağlıdır. Bir metnin doğru anlaşılması için yalnızca sözlük anlamı değil, kelimenin o dönemdeki kullanımı, cümledeki görevi ve konuşanın maksadı da araştırılır.

Kur’an yedinci yüzyıl Arapçasıyla indirilmiştir. Sahabe bu dilin doğal ortamında yaşamış, âyetlerin hangi olaylar üzerine indiğine şahit olmuş ve Resûlullah'ın ﷺ açıklamalarını dinlemiştir.

Dolayısıyla sahabenin açıklamalarını araştırmak, Kur’an'ın ilk dilsel ve tarihî bağlamına ulaşmaya yardımcı olur.

Şimdi şu soruya cevap verilmelidir:

Kur’an'ın indiği dönemin Arapçasını konuşan, Resûlullah'ın ﷺ açıklamasını işiten ve âyetlerin iniş ortamını bilen sahabînin anlayışını mı önce araştırmalıyız; yoksa on dört asır sonra yaşayan bir kişinin tarihî kaynaklardan bağımsız şahsî yorumunu mu esas almalıyız?

Burada ilk nesillerin her açıklamasının mutlaka doğru olduğu iddia edilmiyor. Söylenen şudur: İlk muhatapların bilgisi, metnin anlamını araştırırken göz ardı edilemeyecek tarihî bir delildir.

3. Epistemoloji açısından: Bilginin kaynağı ve güvenilirliği

Epistemoloji, bilginin hangi kaynaklardan elde edildiğini ve hangi gerekçelerle güvenilir kabul edildiğini araştırır.

Dinî bir konuda bilgi edinirken şu sorular sorulur: Bu söz kime aittir? Nasıl nakledilmiştir? Kaynağı güvenilir midir? Aynı bilgiyi destekleyen başka rivayetler var mıdır? İlk muhatapların açıklamasıyla uyumlu mudur?

Hadis ilmindeki isnad incelemesi, râvilerin değerlendirilmesi ve rivayetlerin karşılaştırılması, kendine özgü kuralları bulunan tarihî bir doğrulama faaliyetidir.

Modern tarih araştırmalarında da kaynakların güvenilirliği, taraflılık ihtimali, tarihî bağlamı ve başka kaynaklarla karşılaştırılması incelenir. Basel Üniversitesi Tarih Bölümünün kaynak analizi rehberi bu ilkeleri açıkça açıklamaktadır.

Bu benzerlik, hadis usûlü ile modern tarih metodolojisinin bütünüyle aynı olduğu anlamına gelmez. Ancak ikisi de bir iddianın yalnızca ileri sürülmesiyle yetinmeyip dayandığı bilginin kaynağını sorgulama ihtiyacını kabul eder.

Öyleyse sahabenin güvenilir rivayetlerini araştıran bir kimseye “Sen Kur’an'ı terk ettin!” demek yerine şu soru sorulmalıdır: Hangi rivayetin neden güvenilir olmadığını veya hangi açıklamanın neden âyetin anlamına aykırı olduğunu gösterebiliyor musunuz?

4. Akıl ve mantık açısından: Kişinin düşünce hataları

Kur’an dışında her açıklamaya başvurmayı Kur’an'ı terk etmek sayan yaklaşımda birkaç belirgin mantık hatası bulunmaktadır.

Birincisi, sahte ikilemdir. Kişi iki seçenek oluşturur: Ya yalnızca Kur’an metnine başvuracaksınız ya da Kur’an'ı terk etmiş olacaksınız. Hâlbuki üçüncü ve esaslı seçenek vardır: Kur’an'ı esas alarak onun emrettiği Sünnetten ve güvenilir tarihî açıklamalardan yararlanmak.

İkincisi, kategori hatasıdır. Kur’an'ı, sahih Sünneti, sahabenin açıklamalarını ve sonraki âlimlerin içtihatlarını aynı türden rakip otoriteler gibi ele alır. Oysa bunların şer‘î konumları ve delil değerleri farklıdır.

Üçüncüsü, sonuç öncülden çıkmamaktadır. “Bir âlimin açıklamasına başvurdun” öncülünden “Kur’an'ı terk ettin” sonucu mantıken çıkmaz. Bunun ispatı için âlimin açıklamasının Kur’an'a aykırı olduğu ve kişinin bu aykırılığa rağmen onu tercih ettiği ayrıca gösterilmelidir.

Dördüncüsü, seçici şüpheciliktir. Kişi sahabenin ve âlimlerin açıklamalarını sorgularken kendi yorumunun dayanaklarını aynı titizlikle sorgulamayabilir. Başkalarının yorumlarını reddetmek, kendi yorumunu kendiliğinden doğru kılmaz.

Beşincisi, tarihî bağlamı ihmal etmektir. İlk muhatapların dili ve uygulaması araştırılmadan yapılan yorum, kelimelere sonradan ortaya çıkan anlamların yüklenmesi riskini taşır.

Altıncısı, delilin kaynağıyla delilin açıklayıcısını karıştırmaktır. Bir âlimden âyetin anlamını öğrenmek, âyetin kaynağını o âlim olarak kabul etmek değildir. Öğretici ile öğretilen hükmün kaynağı birbirinden farklıdır.

Bu mantık hatalarının ortak noktası şudur: Bilgiye ulaşmak için kullanılan yöntemi, bilginin aslî kaynağının yerine geçirmekle karıştırmaktadır.

5. Uzman profesörlerin araştırma yöntemiyle karşılaştırma

Bir alanda uzmanlaşmış araştırmacı, önceki araştırmaları bütünüyle yok sayarak çalışmaya başlamaz. Konunun temel metinlerini, ilk kayıtlarını, güvenilir yayınlarını ve önceki uzmanların değerlendirmelerini inceler.

Tıp tarihi çalışan bir akademisyen eski bir tedavi anlayışını araştırırken dönemin belgelerine; hukuk tarihçisi eski bir kanunu araştırırken ilk kanun metnine ve dönemin uygulamalarına; dil tarihçisi eski bir kelimeyi araştırırken tarihî kullanımlarına başvurur.

Bunları yaparken önceki araştırmacıların her görüşünü doğru kabul etmez. Delilleri karşılaştırır, farklı yorumları inceler ve gerekçeli bir sonuca ulaşır.

Dinî araştırmada da benzer bir ilmî disiplin uygulanabilir: Kur’an'ın lafzı, sahih Sünnet, sahabenin güvenilir açıklamaları, erken dönem rivayetleri, Arap dili ve usûl kuralları birlikte incelenir.

Bilimsel yöntem açısından önemli olan, ilk nesillere başvurmanın yanında onların görüşlerinin gerçekten sabit olup olmadığını ve aralarında ihtilaf bulunup bulunmadığını araştırmaktır.

Bu noktada bir sınıra da dikkat edilmelidir: Modern bilimsel yöntemler, belirli bir mezhebin bütün itikadî hükümlerini deneysel olarak ispatlamaz. Tarihî araştırma, bir görüşün ne zaman ortaya çıktığını ve kimler tarafından savunulduğunu inceleyebilir. Bir görüşün Allah katında hak olup olmadığı ise İslâmî değerlendirmede şer‘î delillerle temellendirilir.

6. Selefin ortak anlayışı neden önemlidir?

Bir meselede sahabenin gerçekten ittifak ettiği güvenilir biçimde tespit edilmişse bu, tek bir kişinin şahsî yorumundan farklı bir delil değeri taşır. Usûl ilminde icmâın hücciyeti bu çerçevede ele alınır.

Fakat burada üç durum birbirinden ayrılmalıdır: Sahabenin sabit icmâı, sahabeden bir kısmının görüşü ve sonraki âlimlerin sahabeye nispet ettiği fakat ayrıca araştırılması gereken bir yorum.

Bir konuda sahabenin ihtilaf ettiği biliniyorsa o meselede onların ittifakından söz edilemez. Ayrıca bir görüşün erken dönemde yaygın olması, tek başına bütün sahabenin üzerinde birleştiğini ispatlamaz.

Selefin ortak anlayışına müracaat etmek, ancak bu ortaklığın gerçekten varlığı ilmî yöntemle gösterildiğinde güçlü bir delillendirmeye dönüşür.

Bu sebeple Selefî menhecin ilmî bakımdan savunulabilir yönü, yalnızca “Selef böyle dedi” cümlesini tekrarlamak değil; hangi sahabînin ne söylediğini, rivayetin sıhhatini, diğer sahabilerin görüşlerini ve ilgili âyet ile hadislerin delaletini araştırmaktır.

7. Somut örnek: Namazın ilk uygulamasına ulaşmak

Bir araştırmacının İslâm'ın ilk dönemindeki namaz uygulamasını incelemek istediğini düşünelim.

Kur’an'daki namaz emirlerini okur. Ardından Resûlullah'ın ﷺ namazı nasıl kıldığını bildiren sahih hadisleri inceler. Sahabenin bu uygulamayı nasıl öğrendiğini, hangi hususlarda ittifak ettiğini ve hangi ayrıntılarda ihtilaf ettiğini araştırır. Son olarak fakihlerin bu delilleri nasıl değerlendirdiğini karşılaştırır.

Bu araştırmacı, her aşamada Kur’an'ı terk etmiş mi olur?

Hayır. Aksine Kur’an'ın emrettiği ibadetin ilk uygulamasına ulaşmaya çalışır.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Beni nasıl namaz kılarken gördüyseniz siz de öyle namaz kılın.” (Buhârî, 631)

Bu hadis, peygamberî uygulamanın namazı öğrenmedeki yerini açıkça göstermektedir.

Şimdi Kur’an dışında her kaynağa başvurmayı Kur’an'ı terk etmek sayan kişiye sorulmalıdır: Kur’an'ın emrettiği namazı Resûlullah'ın uygulamasından öğrenmek Kur’an'ı terk etmekse, namazı kendi yorumunla belirlemek neden Kur’an'ı terk etmek olmuyor?

İlmî netice

Selefin anlayışına müracaat etmek, Kur’an ve sahih Sünnetin yerine yeni bir dinî kaynak koymak değildir. Vahyin ilk muhataplarının bilgisinden yararlanarak dinin ilk dönemindeki anlamına ve uygulamasına ulaşmaya çalışmaktır.

Bu yöntem, şer‘î açıdan ilk nesillerin faziletine ve peygamberî açıklamanın bağlayıcılığına; aklî açıdan bilgi kaynaklarının güvenilirliğine; tarihî açıdan ilk tanıkların önemine; dil bilimi açısından kelimelerin ilk kullanımına; akademik açıdan ise kaynak tenkidi ve bağlamsal inceleme ilkelerine dayanılarak savunulabilir.

Bununla birlikte Selefî olduğunu söyleyen bir kişinin de kendi yorumunu otomatik olarak selefin icmâı saymaması, ihtilafları gizlememesi ve rivayetleri tahkik etmesi gerekir.

Kur’an'ın ilk muhataplarının anlayışını araştırmak Kur’an'dan uzaklaşmak değil, Kur’an'ı tarihî bağlamı ve peygamberî açıklaması içinde anlamaya çalışmaktır.

Ve asıl soru şudur:

Bir tarihçi tarihî metni ilk tanıklarıyla, bir dil bilimci kelimeyi ilk kullanımıyla, bir hukukçu kanunu ilk uygulamalarıyla incelerken; Müslüman Kur’an'ı ilk muhataplarının anlayışıyla incelediğinde neden Kur’an'ı terk etmiş sayılsın?

Bu itirazın ilmî bir cevap olabilmesi için yalnızca “Kur’an yeter!” sözünü tekrarlamak yetmez. İlk nesillerin güvenilir açıklamalarına başvurmanın neden yanlış olduğunu şer‘î delille ve tutarlı bir bilgi yöntemiyle göstermek gerekir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, et-Tevbe, 9/100.
  2. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ, 4/59.
  3. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nahl, 16/44.
  4. Müslim, Sahîh, hadis no. 2533.
  5. Buhârî, Sahîh, hadis no. 631.
  6. İmam Şâfiî, er-Risâle, Sünnetin hücciyeti ve beyan bahisleri.
  7. İbn Teymiyye, Mukaddime fî Usûli't-Tefsîr, sahabe ve tâbiîn tefsirinin değeriyle ilgili bahisler.
  8. Matthias Kipping, R. Daniel Wadhwani ve Marcelo Bucheli, “Analyzing and Interpreting Historical Sources: A Basic Methodology”, Organizations in Time: History, Theory, Methods, Oxford University Press, 2013.
  9. University of Basel, Department of History, Source Analysis, akademik kaynak inceleme rehberi.

Ubeydullah Arslan

SORUKur’an dışında her kaynağa başvurmayı Kur’an’ı terk etmek sayan bir kişinin menheci nasıldır?

Kur’an dışında her kaynağa başvurmayı Kur’an’ı terk etmek sayan bir kişinin menheci nasıldır?

SORU: Bir kişi şöyle diyor: “Kur’an yetmez mi? Elbette yeter! Fakat siz ne yaptınız? Kur’an'da bulamadığınızda Sünnete gittiniz, Kur’an'ı terk ettiniz. Sünnette bulamadığınızda sahabeye gittiniz, Kur’an'ı terk ettiniz. Sahabede bulamadığınızda âlimlere gittiniz, yine Kur’an'ı terk ettiniz!”

Bu kişi, Kur’an dışında herhangi bir kaynağa, açıklamaya veya âlimin görüşüne başvurmayı Kur’an'ı terk etmek olarak değerlendiriyor. Peki bu düşüncenin Selefî menhec açısından hükmü nedir? Kişinin akıl yürütmesindeki, mantığındaki ve dinî delilleri anlama yöntemindeki temel hatalar nelerdir?

CEVAP:

Bu sözün temelinde, Kur’an'a bağlılık ile Kur’an'ın anlaşılmasında başvurulan şer‘î delilleri birbirine karşıt gösteren yanlış bir düşünce bulunmaktadır. Kişi, Kur’an'ın yeterliliğini savunduğunu söylerken Kur’an'ın bizzat emrettiği peygamberî açıklamayı devre dışı bırakmaktadır. Buradaki problem Kur’an'ın yeterliliği değil, yeterlilik kavramına verilen hatalı anlamdır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygamber'e itaat edin ve sizden olan yetki sahiplerine de. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız onu Allah'a ve Resûlüne götürün. Bu, daha hayırlı ve sonuç bakımından daha güzeldir.” (Nisâ, 59)

Bu âyet, kişinin kurduğu düşünceyi temelinden sorgulamaktadır. Çünkü Allah, ihtilaf hâlinde kendisine ve Resûlüne başvurulmasını emretmiştir. Öyleyse Resûlullah'ın ﷺ sahih Sünnetine başvuran bir Müslüman Kur’an'ı mı terk etmiş olur, yoksa Kur’an'ın emrini mi yerine getirmiş olur?

Kişinin ilk mantık hatası burada ortaya çıkmaktadır: Kur’an'ın emrettiği bir davranışı Kur’an'a aykırılık olarak nitelendirmektedir. Bu, kendi içinde çelişkili bir akıl yürütmedir. Bir emre uymak, o emri veren kaynağı terk etmek değildir.

Allah Teâlâ başka bir âyette şöyle buyurmuştur:

“Biz sana da bu zikri indirdik ki kendilerine indirileni insanlara açıklayasın ve onlar da iyice düşünsünler.” (Nahl, 44)

Allah, Resûlünü ﷺ yalnızca Kur’an âyetlerini okumakla değil, onları insanlara açıklamakla da görevlendirmiştir. Bu durumda şu soru kaçınılmazdır: Allah'ın açıklama görevi verdiği Peygamber'in açıklamasına başvurmak nasıl olur da Allah'ın kitabını terk etmek sayılır? Kur’an'ı açıklama görevi Allah tarafından verilmişken bu açıklamayı reddetmek, Kur’an'ın ortaya koyduğu peygamberlik anlayışıyla nasıl bağdaştırılabilir?

Kişinin ikinci hatası, kaynak ile açıklamayı birbirine rakip kabul etmesidir. Bir metnin açıklamasından yararlanmak, o metni terk etmek anlamına gelmez. Kur’an'ın bir hükmünü Resûlullah'ın ﷺ uygulamasıyla öğrenmek, o hükmün kaynağını değiştirmek değil, onun nasıl yerine getirileceğini öğrenmektir. Bu ayrımı yapamayan kişi, açıklama ihtiyacını kaynak değiştirmek olarak algılamaktadır.

Üçüncü hata ise farklı ilmî mertebeleri birbirine karıştırmasıdır. Sahih Sünnet, Resûlullah'ın ﷺ bağlayıcı beyan ve uygulamasıdır. Sahabenin anlayışı, vahyin ilk muhataplarının ilmî birikimini ve uygulamasını yansıtır. Âlimlerin görüşleri ise Kur’an ve Sünnetin anlaşılmasına yönelik içtihatlardır. Bunların hepsi aynı derecede bağlayıcı değildir. Fakat bu farklılık, onlara başvurmanın Kur’an'ı terk etmek olduğu sonucunu doğurmaz.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Eğer bilmiyorsanız ilim sahiplerine sorun.” (Nahl, 43)

Âyetin doğrudan bağlamı, önceki peygamberlerin insan oluşuyla ilgili bir sorudur. Bununla birlikte bilmeyenin bilen kimseye başvurmasının meşruiyetine de delil olarak kullanılmıştır. Öyleyse ilim ehline soru sormak neden Kur’an'ı terk etmek olsun? Kur’an'ın yönlendirdiği bir bilgi edinme yolunu Kur’an'a ihanet gibi göstermek hangi mantıkla açıklanabilir?

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Beni nasıl namaz kılarken gördüyseniz siz de öyle namaz kılın.” (Buhârî, 631)

Bu hadis, meselenin günlük ibadet hayatındaki karşılığını göstermektedir. Kur’an namazı emretmiş, Resûlullah ﷺ ise namazın nasıl kılınacağını öğretmiştir. Müslüman, sabah namazının iki rekât olduğunu ve namazın uygulama ayrıntılarını Sünnetten öğrendiğinde Kur’an'ı terk etmiş olmaz. Aksine Kur’an'ın emrettiği namazı Resûlullah'ın ﷺ öğrettiği şekilde yerine getirir.

ÖRNEK: Bir kişi, namazın nasıl kılınacağını öğrenmek isteyen bir Müslümana “Kur’an sana yetmiyor mu? Neden hadislere gidiyorsun?” diye itiraz etsin. Müslüman da ona şöyle cevap versin: “Kur’an bana namazı emrediyor. Resûlullah ﷺ ise namazın nasıl kılınacağını öğretiyor. Ben onun uygulamasına uyduğumda Kur’an'ın hangi âyetini terk etmiş oluyorum?” Ardından şu soruyu yöneltsin: “Sen namazın uygulamasını kendi aklınla belirlediğinde Kur’an'a bağlı kalmış oluyorsun da ben Resûlullah'ın ﷺ sahih uygulamasına uyduğumda neden Kur’an'ı terk etmiş sayılıyorum?” İşte bu soru, iddianın mantık bakımından tutarsızlığını ortaya koymaktadır.

Dördüncü hata, kişinin kendi yorumunu sorgulanamaz bir ölçü hâline getirme tehlikesidir. Sünnetin açıklamasını, sahabenin anlayışını ve âlimlerin ilmî birikimini reddeden kişi de Kur’an'ı yorumlamak zorundadır. Ancak bu defa onun yorumunu denetleyecek ölçü nedir? Kendi aklı mı, kendi dil bilgisi mi, kendi çağının düşünceleri mi? Resûlullah'ın ﷺ açıklamasını kabul etmeyen bir kimsenin şahsî açıklaması hangi delille daha güvenilir hâle gelmektedir?

Beşinci hata, âlimden faydalanmakla âlimi din koyucu kabul etmeyi birbirine karıştırmasıdır. Bir Müslüman İmam Ebû Hanîfe'nin, İmam Mâlik'in, İmam Şâfiî'nin veya Ahmed b. Hanbel'in açıklamalarını okuyabilir. Bu, onların her sözünü vahiy kabul ettiği anlamına gelmez. Âlimin sözü Kur’an ve sahih Sünnete arz edilir; delile aykırı olan görüşü kabul edilmez. İlmî bir açıklamadan yararlanmak başka, delilsiz taklit başka şeydir.

Sahabenin anlayışı konusunda da Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“İslâm'a girişte öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle uyanlardan Allah razı olmuştur; onlar da Allah'tan razı olmuşlardır. Allah onlara, içlerinden ırmaklar akan ve içinde ebedî kalacakları cennetler hazırlamıştır. İşte büyük kurtuluş budur.” (Tevbe, 100)

Sahabe, vahyin inişine şahit olmuş ve Resûlullah'ın ﷺ eğitiminden geçmiş bir nesildir. Onların dinî açıklamalarına başvurmak, Kur’an'ı terk etmek değil, Kur’an'ın ilk muhataplarının onu nasıl anladığını araştırmaktır. Bununla birlikte sahabenin her ferdî içtihadı masum kabul edilmez; ihtilaflarında şer‘î deliller esas alınır.

İLMÎ NETİCE:

Kur’an'ın yeterliliğini savunmakla Kur’an'ın emrettiği sahih Sünneti reddetmek aynı şey değildir. Kur’an'a bağlılık, Resûlullah'ın ﷺ açıklamalarını kabul etmeyi; dinî meseleleri öğrenirken sahabenin ilminden ve güvenilir âlimlerin delile dayalı açıklamalarından yararlanmayı dışlamaz.

Bu kişinin temel akıl yürütme hatası, başvurulan her açıklamayı asıl kaynağın terk edilmesi olarak değerlendirmesidir. Böylece Kur’an'ın emrettiği itaati Kur’an'a aykırılık, Kur’an'ın meşru kıldığı öğrenme yollarını ise Kur’an'dan uzaklaşma olarak göstermektedir.

Asıl sorulması gereken şudur: Kur’an sana Resûlullah'a ﷺ itaat etmeyi emrederken onun Sünnetine başvurmayı Kur’an'ı terk etmek olarak hangi âyete dayanarak nitelendiriyorsun? Sahabenin anlayışını araştırmayı ve âlimlerden delil öğrenmeyi yasaklayan şer‘î delilin nedir?

Kur’an'ın yeterliliğini savunmak, onun emrettiği açıklama ve öğrenme yollarını reddetmek değildir. Kur’an'ı esas almak, Kur’an'ın gösterdiği Resûle uymayı da gerektirir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ, 4/59.
  2. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nahl, 16/44, 43.
  3. Kur’ân-ı Kerîm, et-Tevbe, 9/100.
  4. Buhârî, Sahîh, hadis no. 631.
  5. İmam Şâfiî, er-Risâle, Sünnetin hücciyeti ve beyan bahisleri.
  6. İbn Teymiyye, Mukaddime fî Usûli't-Tefsîr, Kur’an'ın Sünnet ve sahabe rivayetleriyle tefsiri bahisleri.

Ubeydullah Arslan

SORUÖlmüş velilerin kabirlerinden dünyayı yönettiğini savunan bir hocanın menheci nasıldır?

Ölmüş velilerin kabirlerinden dünyayı yönettiğini savunan bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Bazı hocalar, salih kimselerin öldükten sonra da dünyada tasarrufta bulunduklarını, kabirlerinden insanlara yardım ettiklerini, sıkıntıları giderdiklerini, hatta Allah'ın kendilerine verdiği yetkiyle dünya işlerini yönettiklerini söylüyorlar. Bu inancı savunurken de “Onlar Allah'ın izniyle yapıyorlar!” diyerek görüşlerini meşrulaştırmaya çalışıyorlar. Ölmüş velilere böyle yetkiler nispet eden bir hocanın inancı Kur’an ve sahih Sünnet karşısında nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

Rubûbiyet tevhidinin temel esaslarından biri, kâinatın yaratılması, yönetilmesi ve bütün işlerin nihai olarak Allah'ın kudret ve iradesine bağlı olmasıdır. Hayatı ve ölümü yaratan, rızkı veren, dualara icabet eden ve kâinatı yöneten Allah'tır. Salih bir insanın Allah katında değerli olması, onun öldükten sonra kâinat üzerinde bağımsız veya kendiliğinden işleyen bir tasarruf yetkisine sahip olduğunu göstermez.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“De ki: Size gökten ve yerden kim rızık veriyor? Kulaklara ve gözlere kim hükmediyor? Ölüden diriyi, diriden ölüyü kim çıkarıyor? İşleri kim yönetiyor? Onlar, ‘Allah’ diyecekler. De ki: Öyleyse Allah'a karşı gelmekten sakınmaz mısınız?” (Yûnus, 31)

Bu âyet, kâinatın idaresinin Allah'a ait olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Dikkat edilirse âyette sözü edilen müşrikler bile işleri yönetenin Allah olduğunu kabul ediyorlardı. Buna rağmen bu kabul, onların Allah'tan başkasına yönelttikleri ibadetleri meşru hâle getirmiyordu.

Öyleyse bir hoca, kabirde bulunan bir veliye dünya işlerini yönetme, insanların rızıklarını dağıtma veya uzaktan kendisine seslenenlerin ihtiyaçlarını karşılama yetkisi nispet ediyorsa şu soruya cevap vermelidir: Allah'ın kendisine ait olduğunu bildirdiği bu yetkilerin ölmüş bir insana verildiğini hangi sahih delille ispat ediyorsunuz?

Üstelik “Allah'ın izniyle” demek, tek başına her iddiayı doğru hâle getirmez. Allah'ın bazı kullarına mucize veya keramet vermesi mümkündür. Fakat belirli bir ölünün kabirden bütün dünyayı yönettiğini iddia etmek, ayrıca delil gerektiren gaybî bir haberdir. Kerametin varlığı, ölmüş velilere sınırsız tasarruf yetkisi nispet etmenin delili değildir.

Burada kabirden tasarruf inancını savunan hocaya cevaplaması gereken daha temel bir soru yöneltilmelidir:

Madem ölmüş şeyhin, efendin veya gavsın kabirden dünyayı yönetebiliyor ve bu gerçekten Allah'ın verdiği bir yetkiyse neden Resûlullah ﷺ değil de senin şeyhin? Neden Hz. Ebû Bekir değil de senin efendin? Neden Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali değil de senin gavsın? Hatta bağlı olduğunu söylediğin mezhep imamı değil de neden kendi cemaatinin şeyhi?

Onların kabirden dünyayı yönetmelerine engel olan nedir? Yoksa senin şeyhin Resûlullah'tan ﷺ sonra ümmetin en faziletlileri arasında bulunan sahabeden, hatta kendi mezhep imamından daha mı üstündür? İlim, iman, amel ve takva bakımından onlardan üstün olduğunu mu iddia ediyorsun? Böyle bir üstünlüğü hangi ölçüyle tespit ettin? Bunun Kur’an'dan veya sahih Sünnetten şer‘î delili nedir?

Bu soruların amacı, kabirden tasarruf iddiasının delilsizliğini ortaya koymaktır. Elbette Allah'ın bir kuluna belirli bir hususiyet vermesi, o kulun bütün insanlardan daha üstün olmasını zorunlu kılmaz. Ancak belirli bir şeyhe ölümünden sonra olağanüstü bir yetki verildiğini ileri süren kişi, bunun gerçekten verildiğini ispatlamakla yükümlüdür. Ne şeyhin şöhreti ne müridlerinin sayısı ne de hakkında anlatılan menkıbeler böyle bir gaybî iddiayı ispat eder.

Allah Teâlâ bir başka âyette şöyle buyurmuştur:

“Allah'ı bırakıp da kıyamet gününe kadar kendisine cevap veremeyecek kimselere dua edenden daha sapık kim olabilir? Oysa onlar, bunların dualarından habersizdirler.” (Ahkâf, 5)

Bu âyet, Allah'tan başkasına ibadet kastıyla dua etmenin bâtıllığını ortaya koymaktadır. Bir insanın ölmüş bir veliye yönelerek ondan yalnızca Allah'ın kudretinde bulunan yardımları istemesi, o veliyi Allah ile kul arasındaki ibadet sınırının dışına çıkarmaktadır. Bir velinin hayattayken salih olması, ölümünden sonra kendisine ibadet niteliğinde dua edilmesini meşru kılmaz.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“İnsan öldüğü zaman üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i câriye, kendisinden faydalanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat.” (Müslim, 1631)

Bu hadisi burada zikretmemizin sebebi, ölümden sonraki hayat hakkında hüküm verirken sahih delile dayanma zorunluluğudur. Hadis, insanın ölümünden sonra kendi amelinin devamına ilişkin istisnaları açıklamaktadır. Buradan her türlü berzahî hayatın sona erdiği sonucu çıkarılamaz; fakat ölmüş velilerin kabirlerinden dünya işlerini yönettiği iddiası da bu hadisten çıkarılamaz.

Nitekim Resûlullah ﷺ vefat ettiğinde Hz. Ebû Bekir şöyle buyurmuştur:

“Kim Muhammed'e ibadet ediyorsa bilsin ki Muhammed ölmüştür. Kim Allah'a ibadet ediyorsa Allah diridir, ölmez.” (Buhârî, 1241)

Ardından Âl-i İmrân sûresinin 144. âyetini okumuştur. Hz. Ebû Bekir'in bu açıklaması, Resûlullah'ın ﷺ vefatının ardından Müslümanların bağlılığını Allah'a kulluk ve Peygamber'in getirdiği dine itaat esası üzerinde tutmuştur. Peygamberlerin berzah hayatına ilişkin sahih haberler ise ayrıca kabul edilir. Ancak bu haberler, herhangi bir velinin kabirden kâinatı yönettiğine delil değildir.

ÖRNEK: Bir hoca, müridlerine “Abdülkâdir Geylânî kabirde ölü değildir; Allah'ın verdiği yetkiyle dünyanın işlerini yönetir. Kendisine seslenenlerin sıkıntılarını giderir, uzak yerlerdeki müridlerine yardım eder. Bunların hepsini Allah'ın izniyle yapar!” diyorsa kendisine şu soru yöneltilmelidir: “Hocam, Abdülkâdir Geylânî'nin ölümünden sonra bütün dünyayı yönettiğini, kendisine yöneltilen çağrıları işittiğini ve insanlara gaybî biçimde yardım ettiğini bildiren hangi âyet veya sahih hadis vardır? Allah'ın izniyle gerçekleştiğini söylemeniz, delilsiz bir gayb iddiasını nasıl ispat etmektedir?” Salih bir âlimi sevmek ve onun ilminden faydalanmak başka, kendisine ispatlanmamış ilâhî yetkiler nispet etmek başkadır.

Bu noktada kabir hayatı ile kabirden dünya yönetimi birbirine karıştırılmamalıdır. Berzah hayatı haktır. Kabir nimeti ve azabı sahih naslarla sabittir. Ancak ölülerin berzahta hayat sahibi olması, onların dünyayı yönettiklerini veya insanların dualarına kendi kudretleriyle karşılık verdiklerini göstermez.

İLMÎ NETİCE:

Kabirdeki velilerin dünyayı yönettiğini, rızıkları dağıttığını, insanların kaderine müdahale ettiğini ve kendilerine yöneltilen ibadet niteliğindeki dualara cevap verdiğini savunmak, tevhid-i rubûbiyet ve tevhid-i ulûhiyet esaslarına aykırı inançlar içerir. Allah'a mahsus yetkileri ölmüş insanlara nispet etmek bâtıldır. Allah'tan başkasına ibadet kastıyla dua etmek ise şirktir.

“Allah'ın izniyle” ifadesi, delilsiz gayb iddialarına meşruiyet kazandırmaz. Müslüman, salih kimseleri sever ve onlara hürmet eder; fakat onları Allah'a ait yetkilerin sahibi hâline getirmez.

Bir hocanın görevi insanları kabirlerden medet ummaya değil, doğrudan Allah'a dua etmeye ve yalnız O'na kulluk etmeye davet etmektir. Çünkü dua Allah'a yapılır, gaybın bilgisi Allah'a aittir ve kâinatın mutlak yönetimi yalnız O'nun elindedir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, Yûnus, 10/31.
  2. Kur’ân-ı Kerîm, el-Ahkâf, 46/5.
  3. Kur’ân-ı Kerîm, Âl-i İmrân, 3/144.
  4. Müslim, Sahîh, hadis no. 1631.
  5. Buhârî, Sahîh, hadis no. 1241.
  6. İbn Teymiyye, el-Kâidetü'l-Celîle fi't-Tevessül ve'l-Vesîle, dua ve tevessül bahisleri.
  7. İbn Kayyim el-Cevziyye, İğâsetü'l-Lehfân, şirk ve kabirlerle ilgili bahisler.

Ubeydullah Arslan

SORUİran yönetimini öven, liderini şehit ilan eden ve zulümlerini savunan bir hocanın menheci nasıldır?

İran yönetimini öven, liderini şehit ilan eden ve zulümlerini savunan bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Kendisini Ehl-i Sünnet mensubu olarak tanıtan bir hoca, İran yönetimini övüyor, dinî liderine “imam” diyor ve onu şehit olarak nitelendiriyor. İran destekli silahlı güçlerin Suriye'de masum Müslümanların öldürülmesindeki sorumluluğunu görmezden geliyor. Üstelik bazı Şiî çevrelerde görülen sahabeye sövme, Hz. Ali ve evlatlarına ilâhî özellikler nispet etme ve Allah'tan başkasından medet umma gibi inançlara karşı da açık bir tavır ortaya koymuyor. Böyle bir hocanın bu tutumu Kur’an, sahih Sünnet ve Selefî akîde esasları bakımından nasıl değerlendirilir?

CEVAP:

İslâm'da hak ve bâtılın ölçüsü mezhep, devlet, siyasî lider veya cemaat bağlılığı değildir. Ölçü, Allah'ın kitabı ve Resûlullah'ın ﷺ sahih Sünnetidir. Bir insanın kendisini Sünnî olarak tanıtması, onun bütün görüşlerinin Ehl-i Sünnetin esaslarıyla uyumlu olduğunu göstermez. Özellikle sahabeye hakaret, Allah'a mahsus sıfatların insanlara verilmesi ve masumların öldürülmesinin meşrulaştırılması gibi meselelerde hüküm açık ve kesindir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, onu lanetlemiş ve onun için büyük bir azap hazırlamıştır.” (Nisâ, 93)

Bu âyet, müminin canının dokunulmazlığını ortaya koymaktadır. İran yönetiminin veya ona bağlı silahlı güçlerin masum Müslümanlara karşı işlediği belgelenmiş suçlar, siyasî gerekçelerle meşrulaştırılamaz. Bir hoca başka bir devletin zulmünü kınarken İran'ın zulmünü savunuyorsa aynı şer‘î ölçüyü herkese uygulamıyor demektir. Allah'ın haram kıldığı bir fiil, onu işleyen kişi sevilen bir lider olduğu için helâl hâle gelmez.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Müslümana sövmek fâsıklık, onunla savaşmak küfürdür.” (Buhârî, 48; Müslim, 64)

Bu hadis, Müslümanın canına ve haysiyetine saldırmanın ağırlığını göstermektedir. Hadisteki küfür ifadesi, her failin doğrudan İslâm'dan çıktığı anlamına gelmez; fakat fiilin büyük bir günah olduğunu açıkça ortaya koyar. Öyleyse masum Müslümanların öldürülmesini savunan bir kimse, bunu hangi şer‘î delile dayandırmaktadır?

Mesele yalnızca siyasî zulümlerle de sınırlı değildir. Bazı aşırı Şiî çevrelerde sahabeye hakaret edilmesi, Hz. Ali ve evlatlarına Allah'a mahsus özellikler nispet edilmesi ve ölmüş şahıslardan yalnızca Allah'ın verebileceği yardımların istenmesi gibi inançlar bulunmaktadır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Mescidler Allah'ındır. Öyleyse Allah ile birlikte hiç kimseye dua etmeyin.” (Cin, 18)

Bu âyet, duanın ibadet olarak yalnızca Allah'a yöneltilmesi gerektiğini bildirmektedir. Hz. Ali'yi ve Ehl-i Beyt'i sevmek başka, onlara ulûhiyet özellikleri vermek başkadır. Bir insan Hz. Ali'ye veya evlatlarına Allah'a mahsus kudret, gayb bilgisi yahut bağımsız tasarruf yetkisi nispet ediyorsa bu inanç tevhid-i ulûhiyet ve rubûbiyet esaslarına aykırıdır. Böyle bir inancın bâtıllığı, onu benimseyen kişinin hangi mezhepten olduğuna göre değişmez.

Sahabeye sövme meselesinde de Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Ashabıma sövmeyin! Sizden biri Uhud Dağı kadar altın infak etse, onlardan birinin bir müdüne, hatta yarısına bile ulaşamaz.” (Buhârî, 3673; Müslim, 2540)

Resûlullah'ın ﷺ bu açık yasağı karşısında sahabeye hakaret etmeyi meşrulaştırmak bâtıldır. Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve diğer sahabilerin faziletlerini inkâr ederek onlara sövmeyi dinî bir davranış gibi sunmak, Ehl-i Sünnetin sahabe hakkındaki temel esaslarıyla bağdaşmaz.

ÖRNEK: Kendisini Sünnî olarak tanıtan bir hoca, İran yönetimini sürekli övüyor, dinî liderini “imam” olarak yüceltiyor, onun ölümünü kesin bir şehitlik makamı olarak sunuyor ve İran destekli güçlerin masum Müslümanlara karşı işlediği suçları mazur gösteriyorsa kendisine şu soru yöneltilmelidir: “Hocam, masum Müslümanların kanını haram kılan âyetleri nereye koyuyorsunuz? Sahabeye sövmeyi yasaklayan hadisler karşısında tavrınız nedir? Hz. Ali ve evlatlarına ilâhî özellikler veren inançları hangi delille savunabilirsiniz? Bir siyasî lideri övmek, onun sorumluluğunu taşıdığı zulmü görmezden gelmeyi gerektirir mi?”

Ayrıca bir kimsenin ölmesi, onun bütün fiillerinin doğru olduğunu göstermez. Resûlullah ﷺ, Allah yolunda savaşanın Allah'ın kelimesi yüce olsun diye savaşan kişi olduğunu bildirmiştir (Buhârî, 2810; Müslim, 1904). Bu sebeple bir siyasî lider hakkında kesin şehitlik hükmü vermek, yalnızca taraftarlarının övgüsüyle temellendirilemez. “İmam” kelimesi ise tek başına ilâhî bir makamı ifade etmez; önemli olan bu unvanla hangi yetki ve sıfatların kastedildiğidir.

İLMÎ NETİCE:

Masum Müslümanların kasten öldürülmesini savunmak bâtıldır. Zulmü mezhep veya siyasî taraftarlık sebebiyle mazur göstermek şer‘î adalete aykırıdır. Sahabeye sövmek haramdır. Hz. Ali ve evlatlarına Allah'a mahsus ilâhî sıfatlar nispet etmek ve onlara ibadet niteliğinde dua etmek şirktir. Bir siyasî liderin sorumluluğunu taşıdığı zulümleri görmezden gelerek onu sorgulanamaz hâle getirmek ve hakkında kesin şehitlik hükmü vermek delilsiz bir yaklaşımdır.

Tevhid, sahabenin fazileti ve Müslümanların can dokunulmazlığı siyasî bağlılıklara feda edilemez. Hiçbir hoca, hiçbir cemaat ve hiçbir devlet bu şer‘î esasların üzerinde değildir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ, 4/93.
  2. Kur’ân-ı Kerîm, el-Cin, 72/18.
  3. Kur’ân-ı Kerîm, el-Mâide, 5/8.
  4. Buhârî, Sahîh, hadis no. 48, 3673, 2810.
  5. Müslim, Sahîh, hadis no. 64, 2540, 1904.
  6. İbn Teymiyye, Minhâcü's-Sünneti'n-Nebeviyye, sahabe ve itikadî ihtilaflarla ilgili bahisler.

Ubeydullah Arslan

SORUCemaatinin ve şeyhinin görüşlerini Kur’an ve Sünnetin önüne geçiren bir hocanın menheci nasıldır?

Cemaatinin ve şeyhinin görüşlerini Kur’an ve Sünnetin önüne geçiren bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Bazı hocalar, kendi cemaatlerinin şeyhini ve büyüklerini öyle yüceltiyorlar ki onların sözleri neredeyse tartışılmaz kabul ediliyor. Kendilerine Kur’an'dan bir âyet veya sahih bir hadis hatırlatıldığında ise “Bizim şeyhimiz böyle söylememiştir. Biz büyüklerimizin yolundan ayrılmayız!” diyerek delili araştırmayı reddediyorlar. Bir hocanın cemaatine ve şeyhine bağlılığını dinî delillerin önüne geçirmesi nasıl değerlendirilmelidir?

CEVAP:

İslâm'da âlimlere hürmet etmek, onların ilminden faydalanmak ve tecrübelerinden istifade etmek dinî ilmin önemli edeplerindendir. Ancak bir âlime hürmet etmekle onun bütün sözlerini tartışılmaz kabul etmek aynı şey değildir. Çünkü peygamberler dışında hiçbir insan hatadan korunmuş değildir. Bir hocanın veya şeyhin ilmî birikimi ne kadar büyük olursa olsun, görüşleri Kur’an ve sahih Sünnetin üzerinde bağımsız bir dinî otorite hâline getirilemez.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygambere itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız onu Allah'a ve Resûlüne götürün. Bu hem daha hayırlı hem de sonuç bakımından daha güzeldir.” (Nisâ, 59)

Bu âyette dikkat edilmesi gereken önemli bir husus vardır. Allah Teâlâ, Müslümanlar arasında anlaşmazlık meydana geldiğinde meselenin Allah'a ve Resûlüne götürülmesini emretmiştir. Âyet, ihtilafın çözümünü belirli bir şeyhin, cemaat liderinin veya mezhep imamının şahsî otoritesine bağlamamıştır. Allah'a müracaat O'nun kitabına, Resûlüne müracaat ise onun sahih Sünnetine başvurmakla gerçekleşir.

Öyleyse bir hoca, kendisine delil getirildiğinde neden önce o delilin doğruluğunu ve anlamını araştırmak yerine şeyhinin ne söylediğini ölçü kabul etmektedir? Şeyhinin sözü ile sahih delil arasında gerçek bir çelişki bulunduğu ortaya çıkarsa hangisine tabi olacaktır? Şayet cevap, her durumda şeyhin sözüyse burada artık ilmî bağlılıktan değil, şahıs taassubundan söz edilir.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“İtaat ancak mâruf olandadır.” (Buhârî, 7257; Müslim, 1840)

Bu hadis, itaatin sınırını ortaya koymaktadır. İslâm'da hiçbir insanın itaati mutlak değildir. Anne babaya, yöneticilere ve diğer insanlara yönelik itaatin dahi şer‘î sınırları bulunduğuna göre bir şeyhin veya cemaat liderinin sözleri nasıl sınırsız bir itaat konusu yapılabilir?

Hadisi burada zikretmemizin sebebi, şeyhe bağlılık ile şer‘î itaat arasındaki farkı göstermektir. Bir âlimin ilminden faydalanmak meşrudur. Ancak onun görüşlerini dinî delillerin üzerinde tutmak ve talebelerden hiçbir sorgulama olmaksızın itaat istemek doğru değildir. İlim talebesinin hocasına saygı göstermesi, delil sorma hakkını ortadan kaldırmaz.

ÖRNEK: Bir talebe, cemaatinin hocasına belirli bir ibadet uygulamasının delilini sorarak, “Hocam, bu uygulamanın Resûlullah'tan ﷺ sahih olarak nakledildiğini gösteren bir hadis var mı?” dediğinde hoca, “Bizim şeyhimiz bunu yıllardır yaptırıyor. Sen şeyhimizden daha mı iyi biliyorsun? Bizim cemaatimizde böyle sorular sorulmaz!” diye karşılık veriyorsa burada ciddi bir ilmî problem bulunmaktadır. Çünkü talebe şeyhin şahsiyetine saldırmamış, yapılan ibadetin şer‘î dayanağını sormuştur. Hocanın görevi de onu susturmak değil, uygulamanın delilini açıklamaktır. Şeyhin yıllardır bir uygulamayı yaptırması, o uygulamanın kendiliğinden Sünnet olduğunu ispat etmez.

Böyle bir hocaya şu soru sorulmalıdır: “Hocam, şeyhinizin görüşünün doğru olduğunu hangi delille biliyorsunuz? Şeyhiniz hata ederse bunu kabul edebilecek misiniz? Yoksa onun her sözünü doğru kabul etmeyi dinî bir zorunluluk olarak mı görüyorsunuz?”

Burada bir ayrımın yapılması gerekir. Her Müslümanın bütün şer‘î delilleri araştırabilecek ilmî yeterliliği bulunmayabilir. Bu sebeple kişinin güvendiği ehil bir âlime soru sorması ve onun fetvasıyla amel etmesi meşru bir yoldur. Kınanan davranış, âlimlere başvurmak değil, onların hata edebileceğini reddetmek ve açık deliller karşısında şahısların sözlerini mutlaklaştırmaktır.

Ayrıca bir hocanın görüşünün sahih bir hadise ilk bakışta aykırı görünmesi, mutlaka o hadisi reddettiğini göstermez. Hadisin kapsamı, diğer delillerle ilişkisi veya uygulanma şartları hakkında ilmî açıklaması bulunabilir. Bu sebeple menhecî değerlendirme yapılırken hocanın gerekçesi de araştırılmalıdır.

Netice olarak Müslüman, hocasını sevebilir, şeyhine hürmet edebilir ve cemaatinin hayırlı çalışmalarına katılabilir. Ancak sevgisi onu taassuba, bağlılığı körü körüne itaate, hürmeti de şahısları hatasız görmeye sürüklememelidir. Çünkü dinin ölçüsü şeyhlerin ve cemaatlerin sözleri değil, Allah'ın kitabı ve Resûlullah'ın ﷺ sahih Sünnetidir.

Şu soru her Müslümanın zihninde canlı kalmalıdır: Ben hocama Allah'ın ve Resûlünün yolunu öğrettiği için mi tabi oluyorum, yoksa hocamın her söylediğini dinin kendisi olarak mı kabul ediyorum?

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ, 4/59.
  2. Buhârî, Sahîh, hadis no. 7257.
  3. Müslim, Sahîh, hadis no. 1840.

Ubeydullah Arslan

SORUKur’an ve Sünneti kendi aklına göre yorumlayan bir hocanın menheci nasıldır?

Kur’an ve Sünneti kendi aklına göre yorumlayan bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Bazı hocalar, Kur’an âyetlerini ve sahih hadisleri açıklarken sahabenin anlayışına, hadis âlimlerinin açıklamalarına ve İslâm âlimlerinin ilmî birikimine başvurmadan, “Ben Kur’an'ı kendi aklımla anlarım. Dinimi öğrenmek için geçmişte yaşamış insanların yorumlarına ihtiyacım yok!” diyorlar. Bir hocanın kendi aklını ve bağımsız yorumunu yeterli görerek ilk nesillerin din anlayışını önemsememesi nasıl değerlendirilmelidir?

CEVAP:

Kur’an'ı okumak, üzerinde düşünmek ve âyetlerin anlamlarını kavramaya çalışmak her Müslüman için önemli bir sorumluluktur. Ancak Kur’an üzerinde düşünmek başka, onu ilmî esaslardan bağımsız biçimde kişinin istediği anlama gelecek şekilde yorumlaması başka bir meseledir. Çünkü Kur’an, Resûlullah'a ﷺ yalnızca insanlara okunması için değil, açıklanması için de indirilmiştir. Bu sebeple Kur’an'ın anlaşılmasında sahih Sünnetin, sahabenin nakillerinin, Arap dilinin ve tefsir usulünün önemli bir yeri vardır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Sana da bu zikri indirdik ki kendilerine indirileni insanlara açıklayasın ve onlar da iyice düşünsünler.” (Nahl, 44)

Bu âyet, Resûlullah'ın ﷺ Kur’an karşısındaki görevlerinden birinin açıklama yapmak olduğunu açıkça bildirmektedir. Öyleyse bir hoca, Kur’an'ın anlaşılmasında Peygamber'in açıklamalarını nasıl önemsiz görebilir? Allah, kitabını açıklama görevini Resûlüne vermişken bir insanın kendi aklını bu açıklamalardan bağımsız ve yeterli görmesi hangi ilmî esasa dayanmaktadır?

Burada aklın değeri inkâr edilmemektedir. Aksine akıl, Allah'ın insana verdiği büyük nimetlerden biridir. Fakat aklın doğru kullanılması, vahyi kendi düşüncelerine uydurmak değil, vahyin ne bildirdiğini ilmî esaslarla araştırmaktır. Sahabenin âyetlerin inişine şahit olması, Resûlullah'ın ﷺ açıklamalarını dinlemesi ve dinin uygulanışını görmesi, onların nakillerini Kur’an'ın anlaşılmasında önemli kılmaktadır.

Nitekim Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“İnsanların en hayırlısı benim asrımda yaşayanlardır. Sonra onları takip edenler, sonra da onları takip edenlerdir.” (Buhârî, 2652; Müslim, 2533)

Bu hadisi burada zikretmemizin sebebi, ilk üç neslin dinî ilimdeki konumunu ortaya koymaktır. Resûlullah'ın ﷺ övdüğü bu nesillerin Kur’an ve Sünneti nasıl anladıklarını araştırmak, sonraki Müslümanlar için önemli bir ilmî ölçüdür. Bu, ilk nesillerde yaşamış her ferdin bütün yorumlarının hatasız olduğu anlamına gelmez. Ancak onların ortak ilmî mirasını bütünüyle değersiz görmek ve asırlar sonra ortaya çıkan şahsî yorumları hiçbir usule bağlı olmadan öne çıkarmak ciddi bir yöntem problemidir.

ÖRNEK: Bir hoca, Allah'ın isim ve sıfatlarıyla ilgili bir âyeti açıklarken kendisine sahabenin nakilleri ve ilk dönem âlimlerinin açıklamaları hatırlatıldığında, “Ben onların ne söylediğine bakmam! Benim aklım bu âyeti böyle yorumluyor. Geçmişteki insanların anlayışı beni bağlamaz!” diyorsa burada kendisine şu soru yöneltilmelidir: Âyetin anlamını belirlerken hangi ilmî yöntemi kullanıyorsunuz? Arap dilinin kurallarını, Resûlullah'ın ﷺ açıklamalarını ve sahabeden gelen nakilleri dikkate almıyorsanız yorumunuzun doğru olduğunu neye dayanarak söylüyorsunuz? Çünkü bir âyete kişinin istediği anlamı vermesiyle âyetin gerçekten o anlama gelmesi aynı şey değildir.

Böyle bir hocaya sorulması gereken temel soru şudur: “Hocam, Kur’an'ı Resûlullah'ın ﷺ açıklamalarından ve sahabenin ilmî mirasından bağımsız yorumlama yetkisini hangi delilden alıyorsunuz? Sizin şahsî yorumunuzu diğer yorumlardan üstün kılan ilmî ölçü nedir?”

Şunu da belirtmek gerekir ki bir âlimin önceki âlimlerden farklı bir içtihada ulaşması tek başına menhec bozukluğu değildir. İslâm ilim tarihinde delillere dayalı farklı yorumlar ve içtihatlar bulunmaktadır. Burada eleştirilen şey, ilmî delillerle yapılan içtihat değil, hiçbir usule bağlı kalmadan şahsî düşüncenin dinî delillerin yerine geçirilmesidir.

İbn Teymiyye'nin de eserlerinde üzerinde durduğu temel esaslardan biri, dinî meselelerde Resûlullah'tan ﷺ gelen açıklamaların ve sahabenin ilmî mirasının dikkate alınmasıdır. Bu yaklaşım, aklın terk edilmesini değil, aklın sahih nakille birlikte ve doğru bir yöntemle kullanılmasını gerektirir.

Netice olarak bir hocanın Kur’an'ı kendi aklıyla anlamaya çalışması değil, kendi aklını Kur’an'ın ve sahih Sünnetin üzerinde bir otorite hâline getirmesi menhecî problemdir. Müslüman, dinini öğrenirken yalnızca hocasının ne söylediğini değil, söylediği sözün hangi delile ve hangi ilmî yönteme dayandığını da araştırmalıdır. Çünkü hakikati arayan insan şahısların görüşlerine değil, delile tabi olmayı esas alır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nahl, 16/44.
  2. Buhârî, Sahîh, hadis no. 2652.
  3. Müslim, Sahîh, hadis no. 2533.
  4. İbn Teymiyye, Mukaddime fî Usûli't-Tefsîr, Kur’an'ın Sünnet ve sahabe nakilleriyle tefsiri hakkındaki bahisler.

Ubeydullah Arslan

SORUÇağın şartlarını gerekçe göstererek şer‘î hükümleri reddeden bir hocanın menheci nasıldır?

Çağın şartlarını gerekçe göstererek şer‘î hükümleri reddeden bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Bazı hocalar, Kur’an ve sahih Sünnette bildirilen hükümlerden söz edildiğinde, “Artık dünya değişti, toplum değişti, insanların yaşam biçimleri değişti. On dört asır önceki hükümlerle bugünün insanlarına hitap edemeyiz!” diyorlar. Bir hocanın çağın şartlarını gerekçe göstererek şer‘î hükümleri reddetmesi nasıl değerlendirilmelidir? Böyle bir hocanın menhecinde nasıl bir problem vardır?

CEVAP:

İslâm, yalnızca belirli bir dönemin insanlarına gönderilmiş bir din değildir. Resûlullah ﷺ bütün insanlığa gönderilmiş, onun getirdiği din kıyamete kadar geçerli kılınmıştır. Bu sebeple bir hocanın yaşadığı toplumun şartlarını dikkate alması başka, değişen toplumsal şartları gerekçe göstererek Allah'ın kesin hükümlerini geçersiz sayması başka bir meseledir.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“De ki: Ey insanlar! Şüphesiz ben, göklerin ve yerin hükümranlığı kendisine ait olan Allah'ın hepinize gönderdiği elçisiyim.” (A‘râf, 158)

Bu âyette Resûlullah'ın ﷺ yalnızca yaşadığı toplumun değil, bütün insanların peygamberi olduğu bildirilmiştir. Öyleyse onun getirdiği dinin temel hükümlerini belirli bir tarihî döneme hapsetmek hangi delile dayanmaktadır? Bir hükmün geçmişte bildirilmiş olması, onun bugün geçersiz olduğunu gösterir mi? Eğer böyle olsaydı Allah'ın bütün insanlığa gönderdiği peygamberin mesajının evrenselliği nasıl anlaşılacaktı?

Nitekim Allah Teâlâ bir başka âyette şöyle buyurmuştur:

“Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm'ı seçtim.” (Mâide, 3)

Dinin kemale erdirilmesi, insanların karşılaştığı her yeni olayın Kur’an'da ismen zikredildiği anlamına gelmez. Ancak dinin temel kaynaklarının ve şer‘î hüküm çıkarma esaslarının tamamlandığını gösterir. Yeni meseleler bu esaslar çerçevesinde değerlendirilir. Çağın şartları, hükmün uygulanmasında dikkate alınabilecek bir unsur olabilir; fakat tek başına vahyi hükümsüz kılan bağımsız bir otorite değildir.

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim bizim bu işimizde ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.” (Buhârî, 2697; Müslim, 1718)

Bu hadis, din adına ortaya konulan anlayış ve uygulamaların Resûlullah'ın ﷺ getirdiği esaslara uygun olması gerektiğini göstermektedir. Hadisi burada zikretmemizin sebebi, dinin hükümlerinin insanların beğenisine göre yeniden oluşturulamayacağını açıklamaktır. Nasıl ki bir insan kendi düşüncesiyle yeni bir ibadeti dinin parçası yapamazsa, açık bir şer‘î hükmü de sırf modern toplumun beklentilerine uymadığı gerekçesiyle geçersiz ilan edemez.

ÖRNEK: Bir hoca, kendisine Kur’an'daki miras hükümleri hatırlatıldığında, “Bunlar eski toplumun şartlarına göre belirlenmişti. Günümüzde kadın ve erkek çalışıyor. Bu sebeple Kur’an'daki miras paylarını artık esas almamalıyız!” diyorsa burada önemli bir ayrım yapılmalıdır. Miras hukukunda farklı mirasçıların payları ve özel durumlar ilmî olarak incelenebilir. Ancak Allah'ın açıkça belirlediği bir miras payını, yalnızca modern eşitlik anlayışına uymadığı gerekçesiyle geçersiz saymak şer‘î hükmün bağlayıcılığını reddetmektir. Nitekim Allah Teâlâ miras paylarını açıkladıktan sonra bunları kendi koyduğu sınırlar olarak bildirmiştir (Nisâ, 11–14).

Şimdi böyle bir hocaya şu soru sorulmalıdır: “Hocam, Allah'ın belirlediği hükmü değiştirme yetkisini size kim verdi? Bu görüşünüzün şer‘î delili nedir? Yoksa çağın düşüncesini Allah'ın hükmünün üzerinde mi tutuyorsunuz?”

Burada Müslümanın dikkat etmesi gereken husus şudur: İslâm hukukunda örfün, maslahatın, zaruretin ve değişen şartların dikkate alındığı alanlar vardır. Âlimler bu konuları usûl-i fıkıh çerçevesinde ele almışlardır. Dolayısıyla her yeni içtihadı veya her farklı uygulamayı dinin değiştirilmesi olarak nitelendirmek doğru değildir. Menhecî problem, açık ve kesin şer‘î hükmün yalnızca çağın beklentileri gerekçe gösterilerek reddedilmesinde ortaya çıkar.

Netice olarak bir hocanın ilmî güvenilirliği, modern çağın beklentilerine ne kadar uyum sağladığıyla değil, değişen şartları Kur’an ve sahih Sünnetin hükümleri çerçevesinde ne kadar doğru değerlendirdiğiyle ölçülür. Müslüman çağını tanımalı; fakat çağının düşüncelerini vahyin üzerine çıkarmamalıdır.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, el-A‘râf, 7/158.
  2. Kur’ân-ı Kerîm, el-Mâide, 5/3.
  3. Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ, 4/11–14.
  4. Buhârî, Sahîh, hadis no. 2697.
  5. Müslim, Sahîh, hadis no. 1718.

Ubeydullah Arslan

SORUBir hocanın menhecinin bozuk olduğunu nasıl anlarız?

Bir hocanın menhecinin bozuk olduğunu nasıl anlarız?

SORU: Bir hoca, Kur’an ve sahih Sünnetten kendisine delil getirildiğinde meseleyi kendi aklıyla, mantığıyla, çağın şartlarıyla veya şahsî düşünceleriyle değerlendirerek delili reddediyorsa böyle bir hocanın menhecini nasıl değerlendirmeliyiz? Müslüman, ilim aldığı hocanın doğru yolda olup olmadığını nasıl anlayacaktır?

CEVAP:

Bir hocanın menhecini değerlendirirken öncelikle onun ne kadar güzel konuştuğuna, kaç kitabı bulunduğuna veya arkasında ne kadar büyük bir cemaat olduğuna değil, Kur’an ve sahih Sünnet karşısındaki tutumuna bakılır. Çünkü bir hocanın ilmî değerini belirleyen şey, kendi düşüncelerini ne kadar güçlü savunduğu değil, Allah'ın ve Resûlünün hükmüne ne derece bağlı kaldığıdır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Allah ve Resûlü bir işe hükmettiği zaman, mümin bir erkek ve mümin bir kadın için kendi işlerinde tercih hakları yoktur. Kim Allah'a ve Resûlüne karşı gelirse apaçık bir sapıklığa düşmüş olur.” (Ahzâb, 36)

Bu âyet, meselenin temelini ortaya koymaktadır. Allah'ın ve Resûlünün hükmü sabit olduktan sonra Müslümanın görevi, kendi düşüncesini o hükmün üzerine çıkarmak değildir. Akıl, vahyi anlamak için vardır; vahyin geçerliliğine hükmetmek için değil. Şu hâlde bir hoca, açık bir şer‘î hükmü yalnızca kendi mantığına uygun bulmadığı gerekçesiyle reddediyorsa burada mesele basit bir görüş ayrılığı olmaktan çıkar; vahyin otoritesini ilgilendiren menhecî bir probleme dönüşür.

Resûlullah ﷺ de şöyle buyurmuştur:

“Kim bana itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur. Kim bana karşı gelirse Allah'a karşı gelmiş olur.” (Buhârî, 7137; Müslim, 1835)

Bu hadisi burada zikretmemizin sebebi açıktır: Resûlullah'ın ﷺ sahih olarak sabit olan ve bağlayıcılığı anlaşılan emirleri, sıradan bir insanın görüşü gibi değerlendirilemez. Bir âlimin, hocanın veya cemaat liderinin düşüncesi hata içerebilir. Ancak Resûlullah'ın ﷺ din adına bildirdiği hükümleri şahsî beğeniye göre kabul veya reddetmek Müslümanın takip edeceği bir yöntem değildir.

ÖRNEK: Bir hoca kendisine sahih bir hadis hatırlatıldığında, “Bu hadis sahih olabilir ama benim aklıma ve mantığıma uymuyor. Bunlar geçmiş zamanın şartlarıydı; bugün böyle bir hükmü kabul edemeyiz!” diyorsa burada sorulması gereken şudur: Hoca, hadisin anlamını ve uygulanacağı şartları mı araştırıyor, yoksa sırf kendi düşüncesine aykırı olduğu için Resûlullah'ın ﷺ hükmünü mü reddediyor? Birincisi ilmî araştırmadır; ikincisi ise ciddi bir menhecî sapmadır. Çünkü zamanın değişmesi, tek başına sabit bir şer‘î hükmü geçersiz kılmaz.

Öyleyse Müslüman, hocasına şu soruyu sormaktan çekinmemelidir: “Hocam, bu görüşünüzün Kur’an ve sahih Sünnetten delili nedir? Yoksa bu, yalnızca sizin şahsî kanaatiniz midir?”

Elbette her farklı yorum menhec bozukluğu değildir. Hadisin sıhhati, delâleti, diğer naslarla ilişkisi ve uygulanma şartları ilmî usulle araştırılır. Fakat bir hoca açık delili yalnızca aklına, çağın anlayışına veya cemaatinin düşüncesine uymadığı için reddediyorsa onun bu yaklaşımı sorgulanmalı ve ilmî ölçülerle değerlendirilmelidir.

Unutulmamalıdır ki hakikat, hocaların ve cemaatlerin görüşlerine göre şekillenmez. Bilakis hocaların ve cemaatlerin görüşleri hakikatin ölçüsü olan şer‘î delillerle değerlendirilir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, el-Ahzâb, 33/36.
  2. Buhârî, Sahîh, hadis no. 7137.
  3. Müslim, Sahîh, hadis no. 1835.

Ubeydullah Arslan

SORUIrkını ve milletinin geleneklerini dinin önüne geçiren bir hocanın menheci nasıldır?

Irkını ve milletinin geleneklerini dinin önüne geçiren bir hocanın menheci nasıldır?

SORU: Bazı hocalar, Kur’an ve sahih Sünnetten kendilerine delil getirildiğinde meseleyi İslâm'ın hükümleriyle değil, kendi milletlerinin örfleri, gelenekleri ve milliyetçi düşünceleriyle değerlendiriyorlar. Hatta kimi zaman “Bizim milletimizin din anlayışı bize yeter, başka milletlerin âlimlerinden din öğrenmeye ihtiyacımız yok!” diyorlar. Bir hocanın dinî meselelerde ırkını ve milliyetini ölçü kabul etmesi nasıl değerlendirilmelidir?

CEVAP:

İslâm'da hakikatin ölçüsü insanların ırkı, dili, milliyeti veya yaşadıkları coğrafya değildir. Bir görüşün doğru olması, onu söyleyen kişinin hangi millete mensup olduğuna değil, Kur’an ve sahih Sünnete uygunluğuna bağlıdır. Bu sebeple bir hocanın kendi milletini sevmesi, dilini ve kültürünü koruması kınanacak bir davranış değildir. Ancak milliyetini dinî hakikatin ölçüsü hâline getirmesi, başka milletlerden gelen sahih ilmî açıklamaları sırf etnik kökenleri sebebiyle reddetmesi ciddi bir menhecî hatadır.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Ey insanlar! Şüphesiz biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Birbirinizi tanımanız için sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Allah katında sizin en değerli olanınız, O'na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hakkıyla haberdar olandır.” (Hucurât, 13)

Bu âyet, insanların farklı milletlere ve kabilelere ayrılmasının birbirlerine üstünlük taslamaları için değil, birbirlerini tanımaları için olduğunu bildirmektedir. Allah katındaki üstünlük ölçüsü soy, milliyet veya dil değil, takvadır. Öyleyse bir hoca hangi delile dayanarak kendi milletinin din anlayışını diğer milletlerin anlayışından üstün görebilir? Bir âlimin Arap, Türk, Kürt, Pakistanlı veya başka bir milletten olması, onun ilmî görüşünün doğruluğunu yahut yanlışlığını tek başına belirler mi?

Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Kim körü körüne bağlanılan bir dava uğruna, asabiyete çağırarak yahut asabiyete yardım ederek öldürülürse onun ölümü cahiliye ölümüdür.” (Müslim, 1848)

Bu hadisi burada zikretmemizin sebebi, Resûlullah'ın ﷺ hak ve adalet yerine kabile, grup veya soy taassubunu esas alan anlayışı ağır biçimde kınamış olmasıdır. Asabiyet, kişinin kendi topluluğunu haklı veya haksız oluşuna bakmadan savunmasıdır. Aynı tehlike ilmî meselelerde de ortaya çıkabilir. Bir hoca, kendi milletinden olan bir âlimin hatasını sırf aynı milletten oldukları için savunuyor, başka milletten bir âlimin doğru sözünü ise etnik kökeninden dolayı reddediyorsa artık delile değil taassuba göre hareket etmektedir.

ÖRNEK: Bir talebe hocasına, “Hocam, bu meselede sahih hadis ve âlimlerin açıklamaları sizin görüşünüzden farklı görünüyor. Bunları nasıl değerlendirmeliyiz?” diye sorduğunda hoca, “Biz Türk milletiyiz! Arapların din anlayışını kabul etmek zorunda değiliz. Bizim atalarımız nasıl inanmışsa biz de öyle inanırız!” diye cevap veriyorsa burada mesele ilmî bir ihtilaf olmaktan çıkmaktadır. Çünkü talebe kendisine bir milletin üstünlüğünü değil, getirilen delilin doğruluğunu sormuştur. Hocanın yapması gereken, hadisin sıhhatini, anlamını ve âlimlerin açıklamalarını incelemektir. Delile etnik bir kimlik yükleyerek onu reddetmek ilmî bir cevap değildir.

Böyle bir hocaya şu sorular yöneltilmelidir: “Hocam, Kur’an ve sahih Sünnet belirli bir milletin dini midir? Bir hadisin doğruluğu onu açıklayan âlimin milliyetine göre mi değişir? Kendi milletimizden bir âlim hata ettiğinde onun hatasını kabul etmeyecek miyiz?”

Elbette her milletin örfü, dili ve meşru gelenekleri vardır. İslâm, şeriata aykırı olmayan örfleri bütünüyle reddetmez. Ancak örf ile dinin bağlayıcı hükümleri birbirinden ayrılmalıdır. Bir geleneğin toplumda yüzyıllardır uygulanıyor olması, onun mutlaka şer‘î delile dayandığını göstermez. Aynı şekilde başka bir coğrafyadan gelen her dinî yorumun da doğru olduğu söylenemez. Her görüş kendi delilleriyle incelenmelidir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir başka husus da şudur: Irkçı veya taassup içeren bir sözün yanlışlığını ortaya koymak, o sözü söyleyen kişinin bütün ilmî birikimini yok saymayı yahut onu araştırmadan belirli bir itikadî fırkaya nispet etmeyi gerektirmez. Sözün mahiyeti, bağlamı ve kişinin neyi kastettiği araştırılır. Ancak açık bir asabiyet anlayışı da sırf konuşan kişi sevilen bir hoca diye savunulamaz.

Netice olarak Müslüman, dinini milletine göre şekillendirmez; milletinin geleneklerini ve kendi düşüncelerini dinin ölçüleriyle değerlendirir. Hoca da cemaat de milliyet de hata edebilir. Kur’an ve sahih Sünnet ise Müslümanın başvuracağı temel kaynaklardır. Bir hocanın menhecindeki tehlike, milletini sevmesinde değil, milletini hakikatin ölçüsü hâline getirmesindedir.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm, el-Hucurât, 49/13.
  2. Müslim, Sahîh, hadis no. 1848, Kitâbü'l-İmâre.
  3. Buhârî, Sahîh, hadis no. 4905, asabiyet ve cahiliye çağrısı hakkındaki rivayet.

Ubeydullah Arslan

SORUKur’an’dan âyet okuyan herkesin tekfir hükmü doğru mudur?

Kur’an’dan âyet okuyan herkesin tekfir hükmü doğru mudur?

SORU: Bir arkadaşım, bir Müslümanı tekfir ederken Kur’an’dan âyet okudu. “Allah’ın âyetini söylüyorum, buna nasıl itiraz edersin?” dedi. Âyeti okumak, verdiği hükmün doğru olduğunu gösterir mi?

CEVAP: Kur’an âyetinin hak olması, onu yorumlayan herkesin hükmünün doğru olduğu anlamına gelmez. Âyetin anlamı, bağlamı ve belirli kişiye uygulanmasının şartları birlikte değerlendirilir.

Allah şöyle buyurur: “O, sana Kitab’ı indirendir. Onun bazı âyetleri muhkemdir; bunlar Kitab’ın esasıdır. Diğerleri ise müteşâbihtir. Kalplerinde eğrilik bulunanlar, fitne çıkarmak ve onu kendi arzularına göre yorumlamak için onun müteşâbih olanına uyarlar. Onun tevilini Allah’tan başkası bilmez. İlimde derinleşmiş olanlar ise ‘Ona iman ettik; hepsi Rabbimizin katındandır’ derler. Ancak akıl sahipleri düşünüp öğüt alır.” (Âl-i İmrân, 3/7). Âyet, kitabın bütününü gözetmeden yorum yapmanın tehlikesini bildirir.

Resûlullah ﷺ, Kur’an okudukları hâlde okudukları boğazlarından öteye geçmeyen bir topluluğun ortaya çıkacağını haber vermiştir. (Buhârî, 3610; Müslim, 1064). Hz. Ali döneminde bazı kimseler, “Hüküm yalnız Allah’ındır” sözünü ileri sürerek Müslümanları suçladılar. Hz. Ali ise bu sözün hak olduğunu, fakat onunla bâtıl bir amaç güdüldüğünü belirtti. (Müslim, 1066g).

Öyleyse mesele yalnızca âyet okumak değil, âyeti doğru anlamak ve doğru kişiye uygulamaktır. Allah’ın kelâmı hak diye, onu yanlış yorumlayan kişinin hükmü de hak olmak zorunda mıdır?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Âl-i İmrân 3/7; Yûsuf 12/40; Buhârî, es-Sahîh, 3610; Müslim, es-Sahîh, 1064, 1066g. Hadis kaynağını açHz. Ali’nin açıklamasını aç

Ubeydullah Arslan

SORUGayrimüslimlerle anlaşma yapan yönetici kâfir olur mu?

Gayrimüslimlerle anlaşma yapan yönetici kâfir olur mu?

SORU: Bir arkadaşım, Müslüman bir yöneticinin gayrimüslim bir devletle anlaşma yaptığını öğrenince, “Artık bunun küfründe şüphe yok” dedi. Her anlaşma küfür müdür?

CEVAP: Gayrimüslimlerle yapılan her anlaşma küfür değildir; anlaşmanın konusu ve şartları şeriata göre değerlendirilir.

Allah şöyle buyurur: “Eğer onlar barışa yanaşırlarsa sen de ona yanaş ve Allah’a tevekkül et. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.” (Enfâl, 8/61). Âyet, barış anlaşmasının sırf karşı tarafın gayrimüslim olması sebebiyle yasak veya küfür sayılamayacağını gösterir.

Resûlullah ﷺ Hudeybiye’de Mekke müşrikleriyle barış anlaşması yaptı. Anlaşmanın bazı şartları sahâbîlere ağır geldi. Hz. Ömer, Resûlullah’a ﷺ giderek bu şartlar hakkında sorular sordu. Ancak Resûlullah ﷺ anlaşmayı gerçekleştirdi. (Buhârî, 2731–2732). Bu anlaşma müşriklerin dinini benimsemek anlamına gelmiyordu.

Öyleyse Resûlullah ﷺ müşriklerle anlaşma yapmışken, bugün gayrimüslimlerle yapılan her anlaşmayı küfür saymak hangi delile dayanır? Anlaşmanın içeriğini araştırmadan yalnızca taraflarına bakarak tekfir hükmü verilebilir mi?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Enfâl 8/61; Buhârî, es-Sahîh, 2731–2732; İbn Hişâm, es-Sîretü’n-Nebeviyye, Hudeybiye bölümü. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUYöneticinin küfre düştüğünü söylemek, ona karşı savaşmayı meşru kılar mı?

Yöneticinin küfre düştüğünü söylemek, ona karşı savaşmayı meşru kılar mı?

SORU: Bir arkadaşım, “Yönetici açıkça küfre düştüyse artık ona karşı savaşmak gerekir” dedi. Peki birkaç kişinin verdiği tekfir kararı savaş için yeterli midir?

CEVAP: Bir yöneticinin küfre düştüğünü iddia etmek, kişilere kendiliğinden silahlı mücadele yetkisi vermez. Tekfir iddiası, savaşın meşruiyeti ve can güvenliğine ilişkin hükümler birbirinden ayrı değerlendirilir.

Allah şöyle buyurur: “Kendilerine savaş açılanlara, zulme uğramış olmaları sebebiyle savaş izni verildi. Şüphesiz Allah onlara yardım etmeye elbette kadirdir.” (Hac, 22/39). Âyet, savaş izninin vahiy ile bildirildiğini gösterir; kişisel kanaat, kendiliğinden bir savaş yetkisi oluşturmaz.

Resûlullah ﷺ, yöneticilerle ilgili biat şartlarını bildirirken, “Hakkında Allah’tan bir deliliniz bulunan apaçık bir küfür görmeniz müstesna” buyurmuştur. (Buhârî, 7056; Müslim, 1709h; ilgili kısmı). Hadisteki bu istisna, birkaç kişinin tekfir kararıyla herkesin silahlı eyleme girişebileceği anlamına gelmez.

Mekke’de Müslümanlar ağır işkenceler görürken Resûlullah ﷺ onlara kendi başlarına savaş başlatma izni vermemişti. Savaş izni daha sonra vahiy ile geldi. Demek ki zulme uğramak veya bir kimsenin küfrüne kanaat getirmek, tek başına savaşın meşruiyetini belirlemez. Resûlullah ﷺ savaş konusunda ilahî izni gözetirken, bugün birkaç kişinin kararıyla Müslümanların canını tehlikeye atmak hangi şer‘î yetkiye dayanır?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Hac 22/39; Buhârî, es-Sahîh, 7056; Müslim, es-Sahîh, 1709h, Kitâbü’l-İmâre; İbn Hişâm, es-Sîretü’n-Nebeviyye, Mekke dönemi ve savaş izni bahisleri. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUYöneticinin haram emrine itaat edilir mi?

Yöneticinin haram emrine itaat edilir mi?

SORU: Bir arkadaşım, “Yöneticiye itaat farzsa haram bir şey emrettiğinde de itaat etmek zorunda mıyız?” diye sordu. Haram emrini reddedersek diğer emirlerine de karşı çıkabilir miyiz?

CEVAP: Yöneticiye itaat, Allah’a isyanı kapsamaz. Haram olan emre itaat edilmez; bu durum diğer meşru emirlerin tamamını reddetmeye gerekçe olmaz.

Allah şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Allah’a itaat edin, Peygambere itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de. Eğer bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz, Allah’a ve âhiret gününe inanıyorsanız onu Allah’a ve Resûlüne götürün. Bu daha hayırlı ve sonuç bakımından daha güzeldir.” (Nisâ, 4/59). Anlaşmazlıkta ölçü Allah’ın kitabı ve Resûlünün sünnetidir.

Resûlullah ﷺ bir askerî birliğin başına komutan tayin etmişti. Komutan, öfkelendiği bir olay üzerine askerlerinden yakılan ateşe girmelerini istedi. Bazıları bunu kabul etmedi. Durum Resûlullah’a ﷺ anlatılınca, “İtaat ancak mâruf olandadır” buyurdu. Müslim’in rivayetinde, Allah’a isyan olan işte itaat bulunmadığı da açıkça belirtilir. (Buhârî, 7145; Müslim, 1840).

Sahâbîler komutanın haram emrine itaat etmediler; fakat bu, bütün meşru emirlerin de reddedilmesi gerektiği anlamına gelmedi. Resûlullah ﷺ haram emre itaati yasaklarken, bir yöneticinin tek bir yanlışından hareketle bütün itaat hükümlerini geçersiz saymak hangi delile dayanır?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/59; Buhârî, es-Sahîh, 7145; Müslim, es-Sahîh, 1840. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUİnsanların hakemliğini kabul etmek şirk midir?

İnsanların hakemliğini kabul etmek şirk midir?

SORU: Bir arkadaşım, “Hüküm yalnız Allah’ındır. İnsanların hakemliğini kabul eden de şirke düşer” dedi. Peki Kur’an’da hakem tayin edilmesi emredilmiyor mu?

CEVAP: Hüküm koymada mutlak yetki Allah’a aittir; ancak Allah’ın meşru kıldığı hakemlik şirk değildir. Hakemler Allah’ın meşru kıldığı sınırlar içinde anlaşmazlığı çözmeye çalışırlar.

Allah şöyle buyurur: “Eğer ikisinin arasının açılmasından korkarsanız erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden bir hakem gönderin. İkisi de düzeltmek isterse Allah aralarını bulur. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir, her şeyden haberdardır.” (Nisâ, 4/35). Mâide sûresinin 95. âyetinde de ihramlıyken av öldürmenin karşılığının iki adaletli kişi tarafından belirlenmesi bildirilmiştir.

Hz. Ali döneminde bazı kimseler, “Hüküm yalnız Allah’ındır” diyerek insanların hakemliğini reddettiler. İbn Abbâs onlarla münazara ederek Nisâ 4/35 ve Mâide 5/95 âyetlerinde hakem tayininin meşru kılındığını açıkladı. Rivayette, onun delilleri üzerine bir kısmının görüşünden döndüğü nakledilir. (Nesâî, es-Sünenü’l-kübrâ, 8575; bazı baskılarda numara farklıdır).

Allah’ın bizzat meşru kıldığı hakemliği şirk saymak, Kur’an’ın bir âyetini başka bir âyetiyle çeliştirmek değil midir? Hak olan bir sözü yanlış yerde kullanmak, o sözün doğruluğuyla nasıl savunulabilir?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/35; Mâide 5/95; Nesâî, es-Sünenü’l-kübrâ, 5/165, 8575, İbn Abbâs’ın Hâricîlerle münazarası rivayeti. Rivayet kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUDinî bir sözü yanlış söyleyen kişi tekfir edilir mi?

Dinî bir sözü yanlış söyleyen kişi tekfir edilir mi?

SORU: Bir arkadaşım, Müslüman olduğunu söyleyen birinin kullandığı yanlış ifadeyi gösterip “Bunun Müslümanlığı kabul edilmez” dedi. İnsan kendini yanlış ifade etmiş olamaz mı?

CEVAP: Bir kişinin İslâm’a giriş beyanı, kullandığı ifadeler ve içinde bulunduğu şartlar araştırılmadan reddedilemez. Yanlış ifade, dil sürçmesi ve kişinin ne söylediğini anlayıp anlamadığı dikkate alınır.

Allah şöyle buyurur: “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, ona lânet etmiş ve onun için büyük bir azap hazırlamıştır.” (Nisâ, 4/93). Bu âyet, müminin canına kastetmenin ağırlığını bildirir; bir ifadeyi yanlış değerlendirmenin can güvenliğini ortadan kaldırmasına gerekçe yapılamaz.

Resûlullah ﷺ, Hâlid b. Velîd’i Benî Cezîme’ye gönderdiğinde onlar Müslüman olduklarını alışılmış ifadeyle anlatamadılar; “Müslüman olduk” yerine “Sabe’nâ, sabe’nâ” dediler. Rivayet, bu sözle İslâm’a girdiklerini anlatmaya çalıştıklarını bildirir. Hâlid bazılarını öldürttü ve bazılarını esir aldı. Olayı öğrenen Resûlullah ﷺ ellerini kaldırarak, “Allah’ım! Hâlid’in yaptığından uzağım” buyurdu ve bunu iki defa söyledi. (Buhârî, 4339).

Resûlullah ﷺ yanlış anlamadan doğan bu uygulamayı reddederken, bugün bir insanın dinî ifadeleri eksik kullanmasını araştırmadan nasıl tekfir sebebi sayabiliriz?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/93; Buhârî, es-Sahîh, 4339. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUCehalet, bir Müslümanın tekfirine engel olur mu?

Cehalet, bir Müslümanın tekfirine engel olur mu?

SORU: Bir arkadaşım, “Küfür olan bir sözü söyleyen kişinin bilip bilmediğine bakılmaz. Cehalet hiçbir zaman mazeret değildir” diyor. Oysa herkesin dinî bilgisi ve yetiştiği çevre aynı değil. Bir insan bilmeden küfür olan bir söz söylediğinde doğrudan tekfir edilir mi?

CEVAP: Cehalet, bazı durumlarda muayyen tekfire engel olabilir; ancak her cehalet iddiası da geçerli mazeret değildir. Cehaletin kapsamı ve belirli olaylara uygulanması hakkında âlimlerin farklı değerlendirmeleri vardır.

Allah şöyle buyurur: “Kim doğru yola gelirse ancak kendi yararına doğru yola gelmiş olur. Kim saparsa ancak kendi zararına sapmış olur. Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü taşımaz. Biz bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz.” (İsrâ, 17/15). Bu âyet, sorumluluk ve hüccetin ulaşması meselesinde temel bir delildir.

Resûlullah ﷺ, ölümünden sonra cesedinin yakılıp küllerinin dağıtılmasını vasiyet eden bir adamı anlatmıştır. Allah onu diriltip neden böyle yaptığını sorduğunda adam, Allah’ın kendisini cezalandırmasından korktuğunu söylemiş ve bağışlanmıştır. (Buhârî, 3481; Müslim, 2756). İbn Teymiyye bu hadiseyi, kişinin bilgisizliği ve yanlış anlayışının bazı durumlarda muayyen tekfire engel olabileceğine delil göstermiştir. (Mecmûu’l-Fetâvâ, 3/231). Bu açıklama, her bilgisizlik iddiasının araştırılmadan kabul edileceği anlamına gelmez.

Allah’ın bağışladığı bu adamın durumunu dikkate almadan, insanların bilgi ve anlayışlarını araştırmadan nasıl kesin tekfir hükmü verebiliriz?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ 17/15; Buhârî, es-Sahîh, 3481; Müslim, es-Sahîh, 2756; İbn Teymiyye, Mecmûu’l-Fetâvâ, 3/231. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUBir Müslümana kâfir demenin sorumluluğu nedir?

Bir Müslümana kâfir demenin sorumluluğu nedir?

SORU: Sosyal medyada bir hocanın görüşünü beğenmeyenlerin hemen ona “kâfir” dediğini görüyorum. Bazen siyasî bir tercih veya yanlış bir açıklama bile tekfir için yeterli sayılıyor. Bir Müslümanı haksız yere tekfir etmenin dinimizdeki hükmü nedir?

CEVAP: Tekfir, şahsî kanaatlerle değil, şer‘î delillerle verilen ağır bir hükümdür. Bir Müslümanı haksız yere tekfir etmek ağır bir günahtır.

Allah şöyle buyurur: “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsrâ, 17/36). Bu âyet, insanların inancı hakkında bilgisizce hüküm vermekten de sakındırır.

Resûlullah ﷺ, “Bir kimse kardeşine ‘Ey kâfir!’ derse bu söz ikisinden birine döner” buyurmuştur. (Buhârî, 6104; Müslim, 60). Bu ağır uyarı, haksız tekfir eden herkesi otomatik olarak kâfir saymak için yeni bir gerekçe yapılmamalıdır.

Üsâme b. Zeyd, kelime-i tevhidi söyleyen bir adamı öldürdüğünde Resûlullah ﷺ onu defalarca uyarmış, Üsâme de bu uyarıdan derin bir pişmanlık duymuştur. (Müslim, 96). Resûlullah ﷺ bir Müslümanın İslâm beyanını böylesine korurken, bugün birkaç sözünden hareketle insanların imanına hükmetmekten nasıl korkmayız?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ 17/36; Buhârî, es-Sahîh, 6104; Müslim, es-Sahîh, 60, 96. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUBüyük günah işleyen bir Müslüman dinden çıkar mı?

Büyük günah işleyen bir Müslüman dinden çıkar mı?

SORU: Bir arkadaşım, içki içen, faizle uğraşan veya zina eden kimsenin gerçek Müslüman olamayacağını söylüyor. “Allah’ın haram kıldığını bilerek yapan bir insanda iman nasıl bulunabilir?” diye itiraz ediyor. Büyük günah işleyen herkes kâfir olur mu?

CEVAP: Büyük günah işleyen Müslüman, günahını helâl saymadığı ve ayrıca İslâm’dan çıkaran bir inanç veya fiili bulunmadığı sürece sırf bu günahıyla tekfir edilmez.

Allah şöyle buyurur: “Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları ise dilediği kimse için bağışlar. Kim Allah’a ortak koşarsa pek büyük bir günah uydurmuş olur.” (Nisâ, 4/48). Bu âyetteki bağışlamama, şirkten tövbe etmeden ölen kimse hakkındadır; hayattayken yapılan samimi tövbenin kabul kapısı açıktır.

Resûlullah ﷺ döneminde içki içtiği için defalarca cezalandırılan Abdullah isimli bir sahâbîye birisi lânet edince Resûlullah ﷺ, “Ona lânet etmeyin. Allah’a yemin olsun ki onun Allah’ı ve Resûlünü sevdiğini biliyorum” buyurdu. (Buhârî, 6780; ilgili kısmı). Dikkat edilirse günahı sebebiyle cezalandırılmış, fakat imanı yok sayılmamıştır.

Resûlullah ﷺ içki içen sahâbînin Allah’ı ve Resûlünü sevdiğine şahitlik ederken, bugün günah işleyen her Müslümanın imanını hangi delille reddedebiliriz?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/48; Buhârî, es-Sahîh, 6780; İbn Ebî’l-İzz, Şerhu’l-Akîdeti’t-Tahâviyye, büyük günahlar ve ehl-i kıblenin tekfiri bahisleri. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUBir Müslümanın kalbindekini bilmeden onu tekfir edebilir miyiz?

Bir Müslümanın kalbindekini bilmeden onu tekfir edebilir miyiz?

SORU: Bir arkadaşım, bazı yöneticilerin ve onlara destek veren insanların gerçekte İslâm’a inanmadıklarını söylüyor. “Müslüman olduklarını söylüyorlar ama kalplerinde küfür var” diye iddia ediyor. Bir insanın dışarıdan görülen davranışlarına bakarak kalbindeki inanç hakkında böyle kesin hüküm verilebilir mi?

CEVAP: İnsanların kalplerindeki gizli inanç ve niyetler zanna dayanarak belirlenemez; hükümler şer‘î delillerle sabit olan söz ve fiillere göre verilir. Bu, hüküm vermek için kalbin içini bilmenin şart olduğu anlamına gelmez; kalpte küfür bulunduğunu delilsizce iddia etmekle, sabit bir söz veya fiili şer‘î ölçülerle değerlendirmek farklıdır.

Allah şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınızda iyice araştırın. Size selâm verene, dünya hayatının geçici menfaatini gözeterek ‘Sen mümin değilsin’ demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önceden siz de böyleydiniz; Allah size lütufta bulundu. Öyleyse iyice araştırın. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır.” (Nisâ, 4/94). Âyet, araştırmadan ve dünyevî bir menfaat uğruna İslâm beyanını reddetmeyi yasaklar.

Üsâme b. Zeyd, savaş sırasında kelime-i tevhidi söyleyen bir adamı, bunu ölüm korkusuyla söylediğini düşünerek öldürmüştü. Resûlullah ﷺ ona, “Lâ ilâhe illallah dedikten sonra onu öldürdün mü?” diye sordu. Üsâme’nin açıklamasına karşı da “Kalbini yarıp baktın mı?” buyurarak onu defalarca uyardı. (Buhârî, 4269; Müslim, 96; ilgili kısımlar).

Üsâme’nin savaş meydanındaki zannı bile kabul edilmemişken, bugün insanların kalplerinde küfür taşıdığını hangi kesin delille iddia edebiliriz?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/94; Müslim, es-Sahîh, 96; Buhârî, es-Sahîh, 4269. Hadis kaynağını aç

Ubeydullah Arslan

SORUKüfür olan bir sözü söyleyen herkes kâfir olur mu?

Küfür olan bir sözü söyleyen herkes kâfir olur mu?

SORU: Bir hocanın kısa videosunu izleyen arkadaşım, söylediği sözün küfür olduğunu belirterek onu hemen tekfir etti. Konuşmanın tamamını ve neyi kastettiğini araştırmamız gerektiğini söylediğimde, “Açık küfürde niyet araştırılmaz” dedi. Bu yaklaşım doğru mudur?

CEVAP: Bir sözün küfür olması, onu söyleyen belirli kişinin mutlaka kâfir olduğu anlamına gelmez. Sözün doğru nakledildiği, bağlamı, söyleme kastı ve ikrah yahut dil sürçmesi gibi hükme engel durumlar araştırılır. Ancak bu, açık bir küfür sözünü bilerek ve isteyerek söyleyen herkes için ayrıca “Dinden çıkmayı istedim” niyetinin şart olduğu anlamına gelmez. Sözü söyleme kastıyla küfre girme niyeti birbirine karıştırılmamalıdır.

Allah şöyle buyurur: “İmanından sonra Allah’ı inkâr eden kimselere —kalbi imanla huzur bulduğu hâlde zorlanan hariç—, fakat gönlünü küfre açanlara Allah’tan bir gazap vardır; onlar için büyük bir azap da vardır.” (Nahl, 16/106). Âyet, kalbi imanla dolu olduğu hâlde zorlanan kimseyi istisna eder; dolayısıyla dışarıdan duyulan sözü kişinin şartlarından bağımsız değerlendirmek doğru değildir.

Resûlullah ﷺ, devesini bulduğunda sevincinden “Allah’ım! Sen benim kulumsun, ben senin rabbinim!” diyen kişiyi anlatmış ve “Sevincinin şiddetinden hata etti” buyurmuştur. (Müslim, 2747; ilgili kısmı.) Burada sözün ağırlığı inkâr edilmez; dil sürçmesiyle bilerek söylenen söz birbirinden ayrılır.

Üsâme b. Zeyd, savaş sırasında kelime-i tevhidi söyleyen bir adamı öldürdüğünde, onun bunu silahtan korktuğu için söylediğini düşündüğünü anlattı. Resûlullah ﷺ, “Kalbini yarıp baktın mı?” diye sorarak onu defalarca uyardı. (Müslim, 96; ilgili kısmı.) Bu hadis kalpleri araştırmayı değil, ortaya konmuş İslâm beyanını sırf bir zanla geçersiz saymamayı öğretir. Öyleyse bir sözün bağlamını ve sahibinin durumunu araştırmadan nasıl tekfir hükmü verebiliriz?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nahl 16/106; Müslim, es-Sahîh, 96 ve 2747. Üsâme rivayetini aç · Dil sürçmesi rivayetini aç

Ubeydullah Arslan

SORUAllah’ın indirdiğiyle hükmetmeyen her yönetici kâfir midir?

Allah’ın indirdiğiyle hükmetmeyen her yönetici kâfir midir?

SORU: Bir arkadaşım, Mâide sûresinin 44. âyetini delil göstererek Allah’ın indirdiğiyle hükmetmeyen bütün yöneticilerin kâfir olduğunu söylüyor. İbn Abbâs’ın açıklamasını hatırlattığımda ise âyetin açık olduğunu söyleyerek itiraz ediyor. Bu konuda doğru hüküm nedir?

CEVAP: Allah’ın hükmünü inkâr etmek, ona aykırı hükmü dinen üstün görmek veya Allah’ın hükmüne aykırı hükmetmeyi helâl saymak büyük küfürdür. Ancak Allah’ın hükmünün bağlayıcılığını kabul ettiği hâlde bir meselede rüşvet, kayırma veya başka bir günah sebebiyle ona aykırı davrananın hükmü farklı olabilir. Bu açıklama bütün hükmetmeme biçimlerinin aynı olduğu anlamına gelmez; belirli bir şahıs hakkında tekfir hükmü verirken fiilin mahiyeti, şartlar ve engeller araştırılır.

Allah şöyle buyurur: “Şüphesiz Tevrat’ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Allah’a teslim olmuş peygamberler, yahudilere onunla hükmederlerdi. Kendilerinden Allah’ın kitabını korumaları istenen ve ona şahit olan rabbânîler ve âlimler de onunla hükmederlerdi. Öyleyse insanlardan korkmayın, benden korkun. Âyetlerimi az bir bedelle değiştirmeyin. Kim Allah’ın indirdiğiyle hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.” (Mâide, 5/44).

Bu âyetin hükmü, sahâbenin açıklaması ve diğer delillerle birlikte anlaşılır. İbn Abbâs’tan, âyetteki küfür hakkında “Dinden çıkaran küfür değildir; küfürden aşağı küfürdür” açıklaması nakledilmiştir. Hâkim ve Elbânî bu rivayeti sahih kabul etmiştir; isnadın sıhhati konusunda farklı değerlendirmeler de vardır. İbn Bâz da Allah’ın hükmüne aykırı davranmayı helâl saymakla, onun haram olduğunu kabul ederek günah işlemek arasında ayrım yapar.

Hâtıb b. Ebî Beltea, Mekke müşriklerine gizli askerî bilgi gönderdiğinde Hz. Ömer onun cezalandırılmasını istedi. Resûlullah ﷺ ise “Seni bunu yapmaya sevk eden nedir?” diye sordu. Hâtıb, bunu küfür veya dininden dönme sebebiyle yapmadığını, Mekke’deki ailesini korumak istediğini açıkladı. Resûlullah ﷺ, “Doğru söyledi” buyurarak açıklamasını kabul etti. (Buhârî, 3983; Müslim, 2494; kıssanın ilgili kısmı.) Bu olay, bütün fiillerin aynı hükümde olduğunu göstermez; kişinin durumunu ve açıklamasını araştırmadan hüküm vermemeyi öğretir. Resûlullah ﷺ böylesine ağır bir olayda Hâtıb’ın açıklamasını dinlerken, bugün bir yöneticinin fiilinden hareketle onun imanına araştırmadan nasıl hükmedilebilir?

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Mâide 5/44; Buhârî, es-Sahîh, 3983; Müslim, es-Sahîh, 2494; Hâkim, el-Müstedrek, 2/313; Elbânî, es-Silsiletü’s-Sahîha, 2552’nin açıklaması; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât, 28/147. Resmî kaynağı aç

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte ağız ve burna su vermek farz mıdır?

Abdestte ağız ve burna su vermek farz mıdır?

SORU: Abdest alan kimse ağzına ve burnuna su vermeyi unutursa abdesti geçerli olur mu?

CEVAP: Ağız ve burnun yıkanması konusunda âlimler ihtilaf etmiştir. Hanbelî mezhebine ve İbn Bâz’ın tercihine göre ağız ve burun yüzün kapsamındadır; bunların yıkanması farzdır. Şâfiî mezhebinde ise sünnet kabul edilmiştir. Tercih edilen görüşe göre ağız ve burna su verilmeden abdest tamamlanmış olmaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizden biri abdest aldığında burnuna su versin, sonra onu çıkarsın. Taşla temizlenen, tek sayıyla temizlensin. Uykusundan uyanan, abdest suyuna elini sokmadan önce elini yıkasın; çünkü elinin geceyi nerede geçirdiğini bilmez.” (Buhârî, 162). Ayrıca: “Abdest aldığında ağzını çalkala.” (Ebû Dâvûd, 144. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Buruna su verilmesi sahih hadisle sabittir. Bunun farzlık ifade edip etmediği ve ağızla birlikte yüzün kapsamına girip girmediği konusunda fıkhî ihtilaf vardır. İbn Bâz, Abdest ve gusülde ağız ve burnun yıkanması. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Abdest ve gusülde ağız ve burnun yıkanması.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest aldıktan sonra tırnak kesmek abdesti bozar mı?

Abdest aldıktan sonra tırnak kesmek abdesti bozar mı?

SORU: Abdestli bir kimse tırnaklarını keserse yeniden abdest alması gerekir mi?

CEVAP: Hayır. Tırnak kesmek, saç veya sakal kısaltmak abdesti bozmaz. Çünkü bunlar şer‘î delillerde abdesti bozan sebepler arasında sayılmamıştır. Abdestli olduğu kesin olarak bilinen kişi, abdesti bozan bir durum meydana gelmedikçe abdestli kabul edilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Fıtrattan olan beş şey vardır: Sünnet olmak, kasık kıllarını gidermek, bıyıkları kısaltmak, tırnakları kesmek ve koltuk altı kıllarını gidermek.” (Buhârî, 5891; Müslim, 257).

DİPNOT

[1] Hadis tırnak kesmenin fıtrat sünnetlerinden olduğunu gösterir. Abdestin bozulmadığı hükmü ise abdesti bozan sebeplerin delille belirlenmesi esasına dayanır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest alırken konuşmak abdesti bozar mı?

Abdest alırken konuşmak abdesti bozar mı?

SORU: Abdest alan bir kimse başkasıyla konuşursa abdestini yeniden alması gerekir mi?

CEVAP: Hayır. Abdest sırasında mubah bir konuda konuşmak abdesti bozmaz. Abdestin farzları yerine getirildiğinde abdest geçerlidir. Konuşma, yıkanması gereken bir yerin unutulmasına veya abdestin tamamlanmasını engelleyen uzun bir araya sebep olmamalıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Kim benim şu abdestim gibi abdest alır, sonra içinden başka bir şey geçirmeden iki rekât namaz kılarsa geçmiş günahları bağışlanır.” (Buhârî, 159; Müslim, 226).

DİPNOT

[1] Hadis abdestin faziletini ve ardından kılınan namazın huşûunu anlatmaktadır. Abdest sırasında konuşmanın abdesti bozduğuna dair sahih bir delil bulunmamaktadır. İbn Bâz, Abdest sırasında konuşmak. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdest sırasında konuşmak.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte besmeleyi unutmak abdesti geçersiz kılar mı?

Abdestte besmeleyi unutmak abdesti geçersiz kılar mı?

SORU: Bir kimse abdest almaya başlarken besmele çekmeyi unutursa abdesti geçerli olur mu?

CEVAP: Abdestin başında besmele çekmenin hükmü konusunda ihtilaf vardır. İbn Bâz ve bazı Hanbelî âlimleri besmeleyi hatırlayan kimse için gerekli görmüş, unutulması hâlinde abdesti geçerli kabul etmişlerdir. Cumhur ise besmeleyi sünnet saymıştır. Dolayısıyla unutarak besmele çekmeyen kimsenin abdesti geçerlidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Abdesti olmayanın namazı yoktur. Üzerine Allah’ın adını anmayan kimsenin de abdesti yoktur.” (Ebû Dâvûd, 101. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Elbânî bu rivayeti sahih kabul etmiştir. Hadisin tariklerinin değerlendirilmesinde ve besmelenin vücûb ifade edip etmediğinde ihtilaf vardır. İbn Bâz, unutan veya bilmeyen kimsenin abdestini geçerli kabul eder. İbn Bâz, Abdestin başında besmele. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Abdestin başında besmele.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestli kimsenin eline necaset bulaşırsa abdesti bozulur mu?

Abdestli kimsenin eline necaset bulaşırsa abdesti bozulur mu?

SORU: Abdestli bir kimsenin eline idrar veya başka bir necaset bulaşırsa yeniden abdest alması gerekir mi?

CEVAP: Hayır. Dışarıdan bedene necaset bulaşması abdesti bozmaz. Necasetin bulaştığı yeri yıkamak yeterlidir. Ancak necaset, kişinin kendi idrarını yapması gibi abdesti bozan bir olay sonucunda ortaya çıkmışsa abdest de yenilenir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Elbiseni temiz tut.” (Müddessir, 74/4).

HADİSTEN DELİL

Bir bedevî mescide idrar yaptığında Resûlullah ﷺ, idrarın bulunduğu yere bir kova su dökülmesini emretti. (Buhârî, 220; Müslim, 284).

DİPNOT

[1] Hadis necasetin temizlenmesine delildir. Necasete dışarıdan dokunmanın abdesti bozmadığı hükmü, hades ile necasetin birbirinden farklı olması esasına dayanır. İbn Bâz, Bedene necaset bulaşmasının abdeste etkisi. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Bedene necaset bulaşmasının abdeste etkisi.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest alırken yara bandının üzerinden mesh etmek yeterli midir?

Abdest alırken yara bandının üzerinden mesh etmek yeterli midir?

SORU: Elinde yara bulunan bir kimse yara bandını çıkaramıyorsa üzerinden mesh edebilir mi?

CEVAP: Evet. Yarayı yıkamak zarar verecekse ve bandın çıkarılması mümkün değilse gerekli miktardaki sargı üzerine mesh edilebilir. İbn Bâz'ın tercihine göre sargı üzerine mesh etmek yeterlidir. Mesh etmek de zarar veriyorsa kişinin durumuna göre teyemmüm hükmü uygulanır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah hiçbir kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı iyilik kendi lehine, yaptığı kötülük kendi aleyhinedir. Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Rabbimiz! Gücümüzün yetmediği şeyi bize yükleme. Bizi affet, bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bizim Mevlâmızsın; kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.” (Bakara, 2/286).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizi bir şeyden sakındırdığımda ondan uzak durun. Size bir şey emrettiğimde gücünüz yettiği kadarını yerine getirin. Sizden öncekileri çok soru sormaları ve peygamberlerine muhalefet etmeleri helâk etti.” (Müslim, 1337).

DİPNOT

[1] Sargı üzerine mesh hükmü, tedavi ihtiyacı ve güç yetirme ilkesiyle ilgilidir. Mesh edilmesi mümkün olmayan yaralarda ayrıca teyemmüm gerekip gerekmediği konusunda fıkhî ayrıntılar bulunmaktadır. İbn Bâz, Sargısı bulunan kişinin tahâreti. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Sargısı bulunan kişinin tahâreti.

Ubeydullah Arslan

SORUSargı üzerine mesh etmek için önceden abdestli olmak şart mıdır?

Sargı üzerine mesh etmek için önceden abdestli olmak şart mıdır?

SORU: Bir kimsenin eli abdestsizken alçıya alınırsa sonradan bu alçının üzerine mesh etmesi geçerli olur mu?

CEVAP: Evet. Tercih edilen görüşe göre tedavi amacıyla kullanılan sargının abdestli olarak takılması şart değildir. Çünkü sargı, hastalık veya yaralanma sebebiyle ihtiyaç hâlinde kullanılır. Bu yönüyle mest üzerine mesh etmekten farklıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah yolunda gereği gibi gayret gösterin. O sizi seçti ve dinde üzerinize hiçbir güçlük yüklemedi. Babanız İbrâhim’in dinine uyun. Allah daha önce de bu Kur’an’da da sizi Müslümanlar diye adlandırdı ki Resûl size şahit olsun, siz de insanlara şahit olasınız. Öyleyse namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin ve Allah’a sımsıkı sarılın. O sizin Mevlânızdır. O ne güzel Mevlâ ve ne güzel yardımcıdır!” (Hac, 22/78).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Şüphesiz din kolaylıktır. Kim dini kendisine güçleştirirse din ona üstün gelir. Öyleyse doğruyu hedefleyin, ona yaklaşın ve müjdelenin. Sabahın, akşamın ve gecenin bir bölümünün yardımından yararlanın.” (Buhârî, 39).

DİPNOT

[1] İbn Bâz, tedavi sargısının abdestli olarak takılmasını şart koşmamıştır. Hadis, bu hükmün dayandığı genel kolaylık ilkesini göstermektedir. İbn Bâz, Sargı üzerine mesh ve önceden abdestli olma şartı. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Sargı üzerine mesh ve önceden abdestli olma şartı.

Ubeydullah Arslan

SORUİdrardan sonra mutlaka yürümek veya öksürmek gerekir mi?

İdrardan sonra mutlaka yürümek veya öksürmek gerekir mi?

SORU: Bazı kimseler idrardan sonra birkaç adım yürümenin veya öksürmenin gerekli olduğunu söylüyor. Bunun dinî bir zorunluluğu var mıdır?

CEVAP: Hayır. İdrardan sonra mutlaka yürümek, öksürmek veya belirli hareketleri yapmak şer‘î bir zorunluluk değildir. Esas olan idrarın kesildiğinden emin olmak ve necaseti temizlemektir. Gereksiz sıkma, bekleme ve tekrarlar vesveseye yol açabilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ iki kabir hakkında şöyle buyurdu: “Onlardan biri idrarından sakınmazdı.” (Buhârî, 218; Müslim, 292).

DİPNOT

[1] Hadis idrar necasetinden sakınmanın önemine delildir. Ancak idrardan sonra yürümeyi veya öksürmeyi zorunlu kılan bir uygulama belirlemez. İbn Bâz, İdrarın kesilmesini beklemek ve vesveseden sakınmak. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, İdrarın kesilmesini beklemek ve vesveseden sakınmak.

Ubeydullah Arslan

SORUHayızlı kadın tırnaklarını kesebilir mi?

Hayızlı kadın tırnaklarını kesebilir mi?

SORU: Âdet dönemindeki bir kadının tırnaklarını kesmesi veya saçlarını kısaltması yasak mıdır?

CEVAP: Hayır. Hayızlı kadının tırnaklarını kesmesi, saçını taraması veya kısaltması caizdir. Bunların yapılabilmesi için hayızdan temizlenmek şart değildir. Cünüplük ve nifas hâllerinde de aynı esas geçerlidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Sana hayızdan soruyorlar. De ki: O bir eziyettir. Hayız hâlinde kadınlarla cinsel ilişkiden uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendiklerinde Allah’ın size emrettiği yerden onlara yaklaşın. Şüphesiz Allah çok tövbe edenleri sever ve temizlenenleri sever.” (Bakara, 2/222).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle anlatır: “Hayızlı olduğum hâlde Resûlullah’ın ﷺ saçını tarardım.” (Buhârî, 295).

DİPNOT

[1] Buhârî 295’te Hz. Âişe’nin kendi saçını taraması emredilmez; onun hayızlıyken Resûlullah’ın saçını taradığı anlatılır. Tırnak kesme ve kendi saçının bakımıyla ilgili hüküm, aşağıdaki resmî fetvada ayrıca açıklanmıştır. İbn Bâz, Hayızlı kadının saç ve tırnak bakımı. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Hayızlı kadının saç ve tırnak bakımı.

Ubeydullah Arslan

SORUCünüp kimse soğuk suyun zarar vermesinden korkarsa ne yapmalıdır?

Cünüp kimse soğuk suyun zarar vermesinden korkarsa ne yapmalıdır?

SORU: Kışın gusül alması gereken bir kimse suyun aşırı soğuk olması sebebiyle hastalanmaktan korkarsa teyemmüm edebilir mi?

CEVAP: Suyu ısıtma imkânı varsa ısıtarak gusletmelidir. Ancak suyu ısıtamıyor ve soğuk suyun kendisine ciddi zarar vereceğinden haklı olarak korkuyorsa teyemmüm edebilir. Sadece üşenmek veya soğuktan rahatsız olmak teyemmüm için yeterli değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Amr b. Âs şöyle anlatır: “Zâtü’s-Selâsil seferinde soğuk bir gecede ihtilâm oldum. Yıkanırsam öleceğimden korktum; teyemmüm edip arkadaşlarıma sabah namazını kıldırdım. Bunu Peygamber’e ﷺ anlattılar. ‘Amr! Cünüp olduğun hâlde arkadaşlarına namaz mı kıldırdın?’ buyurdu. Yıkanmama engel olanı anlattım ve ‘Allah’ın: Kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size merhametlidir, buyurduğunu işittim’ dedim. Resûlullah ﷺ güldü ve bir şey söylemedi.” (Ebû Dâvûd, 334. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Zarar korkusu makul ve ciddi olmalıdır. Su kullanma imkânı ve sağlık durumu değerlendirilmeden teyemmüm ruhsatı uygulanmaz. İbn Bâz, Soğuk sebebiyle teyemmümün ölçüsü. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Soğuk sebebiyle teyemmümün ölçüsü.

Ubeydullah Arslan

SORUGusül sırasında abdest organlarını sırayla yıkamak şart mıdır?

Gusül sırasında abdest organlarını sırayla yıkamak şart mıdır?

SORU: Cünüplükten temizlenmek için gusleden kimse önce ellerini, sonra yüzünü ve diğer abdest organlarını yıkamak zorunda mıdır?

CEVAP: Guslün sünnete uygun şekli, önce elleri ve avret mahallini yıkamak, ardından abdest almak ve bütün bedeni yıkamaktır. Bununla birlikte cünüplükten temizlenmeye niyet ederek suyu bütün bedenine ulaştıran kimsenin guslü, gerekli diğer şartlar sağlandığında geçerlidir. Gusülde normal abdestteki sıralama zorunlu değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe, Resûlullah'ın ﷺ cünüplük guslünde önce ellerini yıkadığını, ardından namaz abdesti gibi abdest aldığını ve bütün bedenini yıkadığını bildirmiştir. (Buhârî, 248; Müslim, 316).

DİPNOT

[1] Hadis guslün kâmil şeklini açıklar. Guslün asgari geçerlilik şartlarıyla sünnete uygun tamamlanma şekli birbirinden ayrılmalıdır. Ağız ve burnun yıkanmasının farzlığı konusunda da ihtilaf vardır. İbn Bâz, Gusülde sıralama ve abdestin sünnetleri. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Gusülde sıralama ve abdestin sünnetleri.

Ubeydullah Arslan

SORUTeyemmüm alan kimse su bulduğunda ne yapmalıdır?

Teyemmüm alan kimse su bulduğunda ne yapmalıdır?

SORU: Su bulamadığı için teyemmüm eden kimse, namazını tamamladıktan sonra su bulursa namazını yeniden kılmalı mıdır?

CEVAP: Hayır. Su bulunmadığı sırada usulüne uygun teyemmüm edilerek kılınan namaz sahihtir. Namaz tamamlandıktan sonra su bulunması, önceki namazın tekrarını gerektirmez. Ancak sonraki namazlar için su kullanmaya engel bir durum yoksa abdest veya gusül alınmalıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Ebû Saîd el-Hudrî anlatır: İki kişi yolculuğa çıktı. Namaz vakti geldiğinde suları yoktu. Temiz toprakla teyemmüm edip namaz kıldılar. Daha sonra vakit çıkmadan su buldular. Biri abdest alıp namazını tekrarladı, diğeri tekrarlamadı. Resûlullah’a ﷺ gelip durumu anlattılar. O, tekrarlamayana: “Sünnete uygun davrandın; namazın sana yeterlidir.” Tekrar abdest alıp namaz kılana ise: “Sana iki defa ecir vardır.” buyurdu. (Ebû Dâvûd, 338. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Elbânî rivayeti sahih kabul etmiştir; Ebû Dâvûd ise isnaddaki mürsel-mevsul farklılığına dikkat çeker. Su namaz bittikten sonra bulunursa, daha önce geçerli teyemmümle kılınan namaz tekrar edilmez. Su namazdan önce bulunursa tahâret için kullanılır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte başın yalnızca bir kısmını mesh etmek yeterli midir?

Abdestte başın yalnızca bir kısmını mesh etmek yeterli midir?

SORU: Abdest alan kimse başının yalnızca ön kısmını mesh ederse abdesti geçerli olur mu?

CEVAP: Başın tamamını mesh etmek sünnetle sabit olan uygulamadır. Hanbelî mezhebi ve bazı âlimler başın tamamının mesh edilmesini gerekli görürken diğer mezheplerde bir kısmının mesh edilmesini yeterli gören görüşler vardır. Tercih edilen ihtiyatlı uygulama başın tamamını bir defa mesh etmektir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Abdullah b. Zeyd’den Resûlullah’ın ﷺ abdestini göstermesi istendi. Su getirtip ellerini iki defa yıkadı; ağzına ve burnuna üç defa su verdi. Yüzünü üç, kollarını dirseklere kadar ikişer defa yıkadı. Sonra iki eliyle başını mesh etti: Başının önünden başlayıp ensesine kadar götürdü, ardından başladığı yere geri getirdi. Sonra ayaklarını yıkadı. (Buhârî, 185).

DİPNOT

[1] Başın mesh miktarı mezhepler arasında ihtilaflıdır. Hadis, Resûlullah'ın ﷺ uyguladığı tam meshi göstermektedir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte kulakları ayrıca mesh etmek gerekir mi?

Abdestte kulakları ayrıca mesh etmek gerekir mi?

SORU: Bir kimse başını mesh ettiği hâlde kulaklarını mesh etmeyi unutursa abdesti geçersiz olur mu?

CEVAP: Kulakların mesh edilmesi sünnetle sabittir; bunun farzlığı konusunda fıkhî ihtilaf vardır. Hanbelî mezhebi ve İbn Bâz kulakları başın kapsamında görerek meshini gerekli kabul eder; cumhur ise sünnet sayar. Bu cevapta esas alınan tercihe göre başla birlikte kulaklar da mesh edilir. Unutmanın abdeste etkisi bu ihtilafa göre değerlendirilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Kulaklar baştandır.” (İbn Mâce, 443. Elbânî: Sahih — es-Silsiletü’s-Sahîha, 36; rivayet yolları birlikte değerlendirilmiştir.)

DİPNOT

[1] Ebû Dâvûd 134’ün özel isnadı için Elbânî zayıf hükmü verir; bu tek isnadın hükmü, “Kulaklar baştandır” sözünün bütün yollarıyla değerlendirilmesinden ayrıdır. Burada İbn Mâce 443 ve Elbânî’nin es-Silsiletü’s-Sahîha 36’daki toplam değerlendirmesi kullanılmıştır. İbn Bâz, Abdestte kulakları mesh etmek. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Mâce, es-Sünen; Elbânî, es-Silsiletü’s-Sahîha, 36; İbn Bâz, Abdestte kulakları mesh etmek.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestten sonra elleri havluyla kurulamak caiz midir?

Abdestten sonra elleri havluyla kurulamak caiz midir?

SORU: Abdest aldıktan sonra elleri, yüzü ve ayakları havluyla kurulamak sünnete aykırı mıdır?

CEVAP: Hayır. Abdestten sonra organları havluyla kurulamak caizdir. Suyun kendiliğinden kurumasını beklemek zorunlu değildir. Gusülden sonra havlu kullanılmasıyla ilgili hadislerde farklı uygulamalar nakledilmiştir. Bunlardan kurulamanın haram olduğu sonucu çıkarılamaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Meymûne, Resûlullah'a ﷺ gusülden sonra bir bez uzattığını, fakat onun bezi almayıp ellerindeki suyu silkelediğini bildirmiştir. (Buhârî, 276; Müslim, 317).

DİPNOT

[1] Hadiste havlu yerine suyun elle silkelenmesi anlatılır; bu, havluyla kurulanmanın yasak olduğunu göstermez. Abdestten sonra kurulanmak konusunda İbn Bâz meselenin geniş olduğunu belirtir. İbn Bâz, Abdest ve gusülden sonra kurulanmak. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdest ve gusülden sonra kurulanmak.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte ayak parmaklarının arasını yıkamak gerekir mi?

Abdestte ayak parmaklarının arasını yıkamak gerekir mi?

SORU: Bir kimse abdest alırken ayaklarını yıkadığı hâlde parmak aralarına su ulaştırmazsa abdesti geçerli olur mu?

CEVAP: Ayakların tamamının, parmak araları dâhil yıkanması farzdır. Suyun ulaşmadığı bir yer kalırsa abdest tamamlanmış olmaz. Parmakların arasını elle hilallemek ise suyun ulaşmasını sağlayan sünnet uygulamalardandır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Abdest aldığında parmakların arasını hilalle.” (Tirmizî, 38. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 453.)

DİPNOT

[1] Parmak aralarına su ulaşması zorunludur. Hilalleme ise suyun ulaşmasını sağlayan uygulamadır; su zaten ulaşıyorsa ayrıca hilallemenin farzlığı söz konusu değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Tirmizî, es-Sünen, 38; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 453

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest alırken organları peş peşe yıkamak şart mıdır?

Abdest alırken organları peş peşe yıkamak şart mıdır?

SORU: Abdest alan kimse yüzünü ve ellerini yıkadıktan sonra uzun süre ara verir, ardından başını ve ayaklarını yıkarsa abdesti geçerli olur mu?

CEVAP: Abdest organlarının araya uzun süre girmeden peş peşe yıkanmasına muvâlât denir. Hanbelî mezhebinde ve İbn Bâz’ın tercihinde muvâlât farzdır. Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde ise sünnet kabul edilmiştir. Tercih edilen görüşe göre mazeretsiz uzun ara verilirse abdest yeniden alınmalıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Ömer anlatır: Bir adam abdest alırken ayağında tırnak büyüklüğünde bir yeri yıkamadan bıraktı. Peygamber ﷺ bunu görünce, “Dön ve abdestini güzelce al.” buyurdu. Adam dönüp ardından namaz kıldı. (Müslim, 243).

DİPNOT

[1] Hadis organların eksiksiz yıkanmasını bildirir; muvâlâtın farzlığı, bunun ve diğer delillerin fıkhî değerlendirmesine dayanır. İbn Bâz kısa arayı bağışlar, örfen uzun arada abdestin peş peşe tamamlanması gerektiğini belirtir. İbn Bâz, Abdestte muvâlât. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdestte muvâlât.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdestte niyetin dille söylenmesi gerekir mi?

Abdestte niyetin dille söylenmesi gerekir mi?

SORU: Abdest almadan önce “Niyet ettim abdest almaya” demek gerekli midir?

CEVAP: Hayır. Niyetin yeri kalptir. Bir kimsenin abdest almak amacıyla suyu kullanmaya başlaması niyetin gerçekleşmesi için yeterlidir. Niyeti dille söylemek şart değildir. İbn Bâz, ibadetlerde niyetin dille tekrarlanmasını sünnet olarak görmemişlerdir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Oysa onlar, dini yalnız Allah’a has kılarak ve hakka yönelerek O’na kulluk etmek, namazı dosdoğru kılmak ve zekâtı vermekle emrolunmuşlardı. Dosdoğru din işte budur.” (Beyyine, 98/5).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Ameller ancak niyetlere göredir. Herkese ancak niyet ettiği vardır. Kimin hicreti elde edeceği bir dünyalık veya evleneceği bir kadın içinse onun hicreti, hicret ettiği şeyedir.” (Buhârî, 1).

DİPNOT

[1] Niyetin kalpte gerçekleşmesi esastır. Niyetin telaffuzuna ilişkin mezhepler arasında bazı değerlendirme farklılıkları bulunmakla birlikte abdestin geçerliliği için sözlü niyet şart değildir. İbn Bâz, Abdest ve namaz için niyeti söylemek. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdest ve namaz için niyeti söylemek.

Ubeydullah Arslan

SORUUyandıktan sonra elleri yıkamadan su kabına sokmak caiz midir?

Uyandıktan sonra elleri yıkamadan su kabına sokmak caiz midir?

SORU: Gece uykusundan uyanan kimse ellerini yıkamadan abdest kabına sokabilir mi?

CEVAP: Gece uykusundan uyanan kimsenin ellerini üç defa yıkamadan ortak su kabına daldırmaması emredilmiştir. Bu emrin vücûb veya kuvvetli sünnet ifade ettiği konusunda ihtilaf vardır. En doğru uygulama, elleri önce üç defa yıkamaktır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Sana hayızdan soruyorlar. De ki: O bir eziyettir. Hayız hâlinde kadınlarla cinsel ilişkiden uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendiklerinde Allah’ın size emrettiği yerden onlara yaklaşın. Şüphesiz Allah çok tövbe edenleri sever ve temizlenenleri sever.” (Bakara, 2/222).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizden biri uykusundan uyandığında elini üç defa yıkamadan kaba daldırmasın. Çünkü elinin geceyi nerede geçirdiğini bilemez.” (Müslim, 278).

DİPNOT

[1] Hadis özellikle uykudan sonra su kabına el sokmadan önce ellerin yıkanmasına delildir. Suyun sırf elin daldırılmasıyla necis olduğu sonucu çıkarılamaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest alırken yüzük çıkarmak gerekir mi?

Abdest alırken yüzük çıkarmak gerekir mi?

SORU: Parmağında yüzük bulunan kimse abdest alırken yüzüğünü çıkarmak zorunda mıdır?

CEVAP: Yüzüğün altına su ulaşıyorsa çıkarılması gerekmez. Ancak yüzük çok sıkıysa ve suyun deriye ulaşmasını engelliyorsa hareket ettirilmeli veya çıkarılmalıdır. Çünkü abdestte yıkanması gereken organların tamamına su ulaştırılması zorunludur.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ abdest alırken ayaklarını tam yıkamayan kimseleri uyararak şöyle buyurdu: “Ateşten dolayı topukların vay hâline!” (Buhârî, 60; Müslim, 241).

DİPNOT

[1] Hadis, yıkanması gereken yerlerde kuru alan bırakılmamasına delildir. Yüzük hakkındaki hüküm bu genel esasın uygulanmasıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUCünüp kimse gusletmeden yemek yiyebilir mi?

Cünüp kimse gusletmeden yemek yiyebilir mi?

SORU: Cünüp olan bir kimsenin gusletmeden yemek yemesi veya su içmesi caiz midir?

CEVAP: Evet. Cünüp kimsenin gusletmeden yemek yemesi ve su içmesi caizdir. Ancak yemek yemeden veya uyumadan önce ellerini ve avret mahallini temizleyip abdest alması sünnete uygun bir davranıştır. Guslün namaz için gerekli olduğu unutulmamalıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle anlatır: “Resûlullah ﷺ cünüp olduğu hâlde yemek yemek veya uyumak istediğinde namaz abdesti gibi abdest alırdı.” (Müslim, 305b).

DİPNOT

[1] Cünüplük yemek yemeyi haram kılmaz. Hadis, yemek veya uyku öncesinde abdest almanın sünnete uygun olduğunu gösterir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUCünüp kimse tekrar cinsel ilişkide bulunmak isterse gusletmesi gerekir mi?

Cünüp kimse tekrar cinsel ilişkide bulunmak isterse gusletmesi gerekir mi?

SORU: Eşiyle birlikte olduktan sonra yeniden cinsel ilişkide bulunmak isteyen kimsenin iki ilişki arasında gusletmesi şart mıdır?

CEVAP: Hayır. İki ilişki arasında gusletmek şart değildir. Ancak yeniden ilişkiye girmeden önce abdest almak sünnettir. Gusül, cünüplükten temizlenmenin gerekli olduğu vakitte yerine getirilmelidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizden biri eşiyle birlikte olduktan sonra tekrar birlikte olmak isterse ikisi arasında abdest alsın.” (Müslim, 308).

DİPNOT

[1] Hadiste ikinci ilişkiden önce abdest almak emredilmiştir. Âlimlerin çoğunluğu bu emri mendupluk kapsamında değerlendirmiştir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh

Ubeydullah Arslan

SORUHayızdan temizlenen kadın gusül alamayacak durumdaysa namazı terk edebilir mi?

Hayızdan temizlenen kadın gusül alamayacak durumdaysa namazı terk edebilir mi?

SORU: Hastanede tedavi gören bir kadın hayızdan temizlenmiş fakat ameliyat yarası sebebiyle gusül alamıyorsa namazını erteleyebilir mi?

CEVAP: Hayır. Hayızdan temizlenen kadın, gusül alamadığı için namazı vaktinden çıkarmaz. Suyun zarar vermediği bölgeleri yıkar; tedavi sargısı varsa ve mümkünse üzerine mesh eder. Su kullanılması bütün bedeni bakımından zararlıysa teyemmüm ederek namazını kılar. Yalnız bir organdaki engel, yıkanabilen diğer bölgelerin yıkanmasını terk etmeye gerekçe yapılmaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizi bir şeyden sakındırdığımda ondan uzak durun. Size bir şey emrettiğimde gücünüz yettiği kadarını yerine getirin. Sizden öncekileri çok soru sormaları ve peygamberlerine muhalefet etmeleri helâk etti.” (Müslim, 1337).

DİPNOT

[1] İbn Bâz, ameliyat veya yaralanma sebebiyle gusledemeyen kadının durumunu açıklamış; suyun zarar vermediği bölgelerin yıkanması gerektiğini belirtmiştir. İbn Bâz, Ameliyat sebebiyle gusledemeyen kadının tahâreti. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Ameliyat sebebiyle gusledemeyen kadının tahâreti.

Ubeydullah Arslan

SORUSargı çıkarıldıktan sonra önceki guslü yeniden yapmak gerekir mi?

Sargı çıkarıldıktan sonra önceki guslü yeniden yapmak gerekir mi?

SORU: Elinde alçı bulunan bir kimse cünüplükten guslederken alçının üzerine mesh etmişse alçı çıkarıldığında yeniden gusletmesi gerekir mi?

CEVAP: Hayır. Tedavi sebebiyle kullanılan sargı üzerine usulüne uygun mesh edilmişse gusül geçerlidir. Sargı çıkarıldıktan sonra önceki guslün tekrar edilmesi gerekmez. Sonraki abdest ve gusüllerde ise iyileşmiş olan organ normal şekilde yıkanır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Sizi bir şeyden sakındırdığımda ondan uzak durun. Size bir şey emrettiğimde gücünüz yettiği kadarını yerine getirin. Sizden öncekileri çok soru sormaları ve peygamberlerine muhalefet etmeleri helâk etti.” (Müslim, 1337).

DİPNOT

[1] İbn Bâz, cünüplük guslünde sargı üzerine yapılan meshin yeterli olduğunu ve sargı çıkarıldığında önceki guslün tekrarlanmasının gerekmediğini açıklamıştır. İbn Bâz, Sargıyla alınan gusülden sonra sargının çıkarılması. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Sargıyla alınan gusülden sonra sargının çıkarılması.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest aldıktan sonra abdestinin bozulduğundan şüphe eden kimse yeniden abdest almalı mıdır?

Abdest aldıktan sonra abdestinin bozulduğundan şüphe eden kimse yeniden abdest almalı mıdır?

SORU: Abdest aldıktan sonra abdestinin bozulduğundan şüphe eden kimse yeniden abdest almalı mıdır?

CEVAP: Hayır. Kesin olarak alınmış bir abdest, yalnızca şüpheyle bozulmuş sayılmaz. Fıkıhta temel kaide, “Yakîn, şüphe ile ortadan kalkmaz” ilkesidir. Abdestli olduğunu bilen kimse, abdestinin bozulduğundan kesin olarak emin olmadıkça abdestli kabul edilir. Özellikle vesveseye kapılan kimse, şüphelerine itibar etmemeli ve ibadetine devam etmelidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

“Karnında bir şey hissedip kendisinden bir şey çıkıp çıkmadığında şüphe eden kimse, bir ses işitmedikçe veya bir koku duymadıkça mescitten çıkmasın.” (Müslim, 362).

DİPNOT

[1] Ses veya koku şartı, başka bir yolla kesin olarak bilinen hadesi yok saymak anlamına gelmez; burada ölçü, yalnız şüpheyle abdesti bozulmuş kabul etmemektir. İbn Bâz, Abdestten sonra gelen vesvese. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/124. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdestten sonra gelen vesvese. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/124.

Ubeydullah Arslan

SORUAbdest alırken sürekli vesveseye kapılan kimse ne yapmalıdır?

Abdest alırken sürekli vesveseye kapılan kimse ne yapmalıdır?

SORU: Abdest alırken sürekli vesveseye kapılan kimse ne yapmalıdır?

CEVAP: Abdestte vesveseye kapılan kimse, yıkadığı organları tekrar tekrar yıkamamalı ve kesin bilgi bulunmadıkça şüphelerine itibar etmemelidir. Şer‘î ölçüye uygun şekilde alınan abdest geçerlidir. Gereksiz tekrarlar vesveseyi artırır ve ibadeti güçleştirir. Mümin, temizliği yerine getirdikten sonra Allah'a tevekkül ederek ibadetine devam etmelidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğru yolu ve hak ile bâtılı ayırmayı açıklayan deliller olarak Kur’an’ın indirildiği aydır. Sizden kim bu aya erişirse onu oruçla geçirsin. Kim hasta veya yolcu olursa tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutsun. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Sayıyı tamamlamanızı, sizi doğru yola iletmesine karşılık Allah’ı yüceltmenizi ve şükretmenizi ister.” (Bakara, 2/185).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ abdesti üçer defa yıkayarak gösterdikten sonra şöyle buyurdu: “Abdest işte böyledir. Kim buna ilave ederse kötü davranmış, haddi aşmış ve zulmetmiş olur.” (Nesâî, 140; Ebû Dâvûd, 135; ilgili bölüm. Elbânî: İsnadı hasen — es-Silsiletü’s-Sahîha, 2980. Ebû Dâvûd’daki “veya eksiltirse” ilavesi bu sahih kabul edilen lafza dahil değildir.)

DİPNOT

[1] Üçten fazla yıkama hakkındaki rivayet, normal şartlarda yıkanan organlarla ilgilidir. Başın meshi üç defa yapılması gereken bir yıkama değildir. Vesveseye dönüşen tekrarlar terk edilir. İbn Bâz, Abdest ve namazda vesvese. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/124. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Nesâî, es-Sünen; Elbânî, es-Silsiletü’s-Sahîha, 2980; İbn Bâz, Abdest ve namazda vesvese. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/124.

Ubeydullah Arslan

SORUKadına dokunmak abdesti bozar mı?

Kadına dokunmak abdesti bozar mı?

SORU: Kadına dokunmak abdesti bozar mı?

CEVAP: Bir erkeğin kadına dokunması, tek başına abdesti bozmaz. Dokunmanın şehvetle gerçekleşmesi de kendiliğinden abdesti bozucu değildir. Ancak dokunma sonucunda mezi gibi abdesti bozan bir şey çıkarsa abdest yenilenir. Mâide suresindeki kadınlara dokunma ifadesi, bu görüşte cinsel ilişki anlamında değerlendirilmiştir. Meselede fıkıh âlimleri arasında ihtilaf vardır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle anlatır: “Resûlullah’ın ﷺ önünde uyurdum. Ayaklarım onun kıblesine doğru olurdu. Secde edeceğinde bana dokunur, ben de ayaklarımı çekerdim. Ayağa kalkınca tekrar uzatırdım. O günlerde evlerde kandil yoktu.” (Buhârî, 382).

DİPNOT

[1] Meselede fıkhî ihtilaf vardır. Tercih, dokunmanın tek başına abdesti bozmadığı yönündedir. Müslim 486’da dokunan kişi Hz. Âişe’dir; burada anlatım karışıklığını önlemek için Buhârî 382 kullanılmıştır. İbn Bâz, Kadına dokunan kimsenin abdesti. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Kadına dokunan kimsenin abdesti.

Ubeydullah Arslan

SORUEşini öpmek abdesti bozar mı?

Eşini öpmek abdesti bozar mı?

SORU: Eşini öpmek abdesti bozar mı?

CEVAP: Eşini öpmek, tek başına abdesti bozmaz. Öpmenin şehvetle gerçekleşmesi de abdesti kendiliğinden geçersiz kılmaz. Ancak bu sırada mezi çıkarsa abdest bozulur; meni gelirse gusül gerekir. Bu meselede farklı fıkhî görüşler bulunsa da abdesti bozan bir durum gerçekleşmedikçe önceki tahâretin devam ettiği görüşü tercih edilmiştir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle anlatır: “Resûlullah’ın ﷺ önünde uyurdum. Ayaklarım onun kıblesine doğru olurdu. Secde edeceğinde bana dokunur, ben de ayaklarımı çekerdim. Ayağa kalkınca tekrar uzatırdım. O günlerde evlerde kandil yoktu.” (Buhârî, 382). Bu rivayet doğrudan öpmeyi değil, namaz sırasında dokunmayı bildirir.

DİPNOT

[1] Dokunmayla ilgili hadis, öpmenin doğrudan rivayeti gibi sunulmamıştır. Öpme hakkındaki hüküm aşağıdaki resmî fetvada açıkça ele alınır. İbn Bâz, Eşi öpmek abdesti bozar mı?. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Eşi öpmek abdesti bozar mı?.

Ubeydullah Arslan

SORUBurun kanaması abdesti bozar mı?

Burun kanaması abdesti bozar mı?

SORU: Burun kanaması abdesti bozar mı?

CEVAP: Burundan kan gelmesi, tercih edilen görüşe göre abdesti bozmaz. Çünkü abdesti bozan hususlar şer‘î delille belirlenir ve burun kanamasının abdesti bozduğuna dair açık, sahih bir delil bulunmamaktadır. Bununla birlikte kanın temizlenmesi gerekir. Kanama sağlık bakımından önem taşıyorsa gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu meselede fıkhî ihtilaf vardır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

“Karnında bir şey hissedip kendisinden bir şey çıkıp çıkmadığında şüphe eden kimse, bir ses işitmedikçe veya bir koku duymadıkça mescitten çıkmasın.” (Müslim, 362). Bu hadis burun kanamasını doğrudan konu edinmez; kesin tahâretin şüpheyle kalkmayacağı ilkesini gösterir.

DİPNOT

[1] Fetvada az kanın abdesti bozmadığı; çok kan için abdest yenilemenin ihtiyat olduğu belirtilir. Burun kanamasının abdesti bozmadığı tercihi, meselede ittifak bulunduğu anlamına gelmez. İbn Bâz, Kan çıkan kimsenin abdesti. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Kan çıkan kimsenin abdesti.

Ubeydullah Arslan

SORUKusmak abdesti bozar mı?

Kusmak abdesti bozar mı?

SORU: Kusmak abdesti bozar mı?

CEVAP: Kusmak, tercih edilen görüşe göre abdesti bozmaz. Çünkü kusmanın abdesti zorunlu olarak bozduğunu gösteren açık ve sahih bir delil bulunmamaktadır. Kusma sonrasında abdest almak müstehap görülebilir; ancak bunu farz kabul etmek doğru değildir. Ağız ve elbiseye bulaşan kirler temizlenmelidir. Bu konuda fıkıh âlimleri arasında ihtilaf vardır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Ebû’d-Derdâ, Resûlullah’ın ﷺ kustuğunu ve orucunu açtığını anlatmıştır. Sevbân da bunu doğrulayarak onun abdest suyunu kendisinin döktüğünü söylemiştir. (Ebû Dâvûd, 2381. Elbânî: Sahih.) Bu fiil, kusmadan sonra abdestin mutlaka farz olduğunu tek başına göstermez.

DİPNOT

[1] İbn Bâz’ın dersinde kusma ve burun kanamasıyla abdestin bozulmasına dair açık bir delil bulunmadığı, çok olması hâlinde ihtiyaten abdest almanın uygun olduğu açıklanır. Bu metin, ihtilaflı bir tercihin sadeleştirilmiş ifadesidir. İbn Bâz, Abdesti bozan hususlar. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Abdesti bozan hususlar.

Ubeydullah Arslan

SORUDeve eti yemek abdesti bozar mı?

Deve eti yemek abdesti bozar mı?

SORU: Deve eti yemek abdesti bozar mı?

CEVAP: Evet. Deve eti yemek abdesti bozar. Etin pişmiş veya çiğ olması, az veya çok yenilmesi hükmü değiştirmez. Çünkü Resûlullah ﷺ deve eti yenildikten sonra abdest alınmasını açıkça emretmiştir. Bu hüküm deve etine mahsustur; koyun ve sığır eti yemek abdesti bozmaz. Meselede ihtilaf bulunsa da sahih hadisin zahirine dayanan görüş budur.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah’ın o beldelerin halkından Resûlü’ne verdiği fey; Allah’a, Resûlü’ne, yakınlara, yetimlere, yoksullara ve yolda kalmışlara aittir. Böylece o, içinizden yalnız zenginler arasında dolaşan bir servet olmasın. Resûl size ne verdiyse onu alın; sizi neden sakındırdıysa ondan sakının. Allah’tan sakının. Şüphesiz Allah’ın azabı çetindir.” (Haşr, 59/7).

HADİSTEN DELİL

Bir adam Resûlullah’a ﷺ, “Koyun etinden dolayı abdest alayım mı?” diye sordu. “Dilersen abdest al, dilersen alma.” buyurdu. “Deve etinden dolayı abdest alayım mı?” diye sordu. “Evet, deve etinden dolayı abdest al.” buyurdu. “Koyun ağıllarında namaz kılayım mı?” dedi. “Evet.” buyurdu. “Develerin çöktüğü yerlerde namaz kılayım mı?” dedi. “Hayır.” buyurdu. (Müslim, 360).

DİPNOT

[1] Haşr 7, sünnete uymanın genel delilidir; deve etine ilişkin özel hüküm sahih hadiste bildirilmiştir. İbn Bâz, Deve etinden sonra abdest. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/156. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Deve etinden sonra abdest. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/156.

Ubeydullah Arslan

SORUUyuklamak ile derin uyku arasında abdest bakımından fark var mıdır?

Uyuklamak ile derin uyku arasında abdest bakımından fark var mıdır?

SORU: Uyuklamak ile derin uyku arasında abdest bakımından fark var mıdır?

CEVAP: Evet. Çevresinden haberdar olduğu hafif uyuklama kişinin abdestini bozmaz. Kendisinden çıkan bir şeyi fark edemeyeceği derecede şuurunu kaybettiği derin uyku ise abdesti bozar. Ölçü yalnızca sürenin uzunluğu veya oturarak uyumak değildir; farkındalığın kaybolmasıdır. Yalnızca vesvese ve ihtimal sebebiyle abdestin bozulduğuna hükmedilmez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Enes b. Mâlik şöyle anlatır: “Resûlullah’ın ﷺ ashâbı uyur, sonra abdest almadan namaz kılarlardı.” (Müslim, 376). Buradaki uyku, çevre farkındalığını tamamen ortadan kaldırmayan uyuklama olarak açıklanmıştır.

DİPNOT

[1] Uyku için esas alınan ölçü, çevreden haber alınamayacak biçimde şuurun gitmesidir. Kısa uyku her durumda hafif, uzun uyku da yalnız süresinden dolayı derin sayılmaz. İbn Bâz, Uyuklamak abdesti bozar mı?. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/142. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Uyuklamak abdesti bozar mı?. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/142.

Ubeydullah Arslan

SORUOje ve tırnak cilasıyla alınan abdest geçerli olur mu?

Oje ve tırnak cilasıyla alınan abdest geçerli olur mu?

SORU: Oje ve tırnak cilasıyla alınan abdest geçerli olur mu?

CEVAP: Suyun tırnağa ulaşmasını engelleyen oje ve benzeri kaplamalar çıkarılmadan alınan abdest geçerli olmaz. Çünkü abdestte yıkanması gereken organlara suyun ulaşması şarttır. Ancak tırnak üzerinde suyun geçişini engellemeyen yalnızca renk kalıntısı bulunması farklıdır. Esas ölçü, maddenin suya engel olan bir tabaka oluşturup oluşturmamasıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Ateşten dolayı topukların vay hâline!” (Buhârî, 60; Müslim, 241).

DİPNOT

[1] Ojenin suya engel oluşu sebebiyle çıkarılması gerekir. Sadece renk bırakan kına kalıntısı aynı hükümde değildir. İbn Bâz, Ojenin abdestten önce çıkarılması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/48. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Ojenin abdestten önce çıkarılması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/48.

Ubeydullah Arslan

SORUMakyaj malzemeleri abdeste engel midir?

Makyaj malzemeleri abdeste engel midir?

SORU: Makyaj malzemeleri abdeste engel midir?

CEVAP: Makyaj malzemelerinin hükmü, suyun deriye ulaşmasına engel olup olmamalarına bağlıdır. Su geçirmeyen bir tabaka oluşturan maddeler abdestten önce çıkarılmalıdır. Sadece renk bırakan ve suya engel olmayan maddeler ise abdeste mani değildir. Bu nedenle her makyaj malzemesine aynı hüküm verilmez. Esas olan, yıkanması gereken bölgenin suyla yıkanmasıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Ateşten dolayı topukların vay hâline!” (Buhârî, 60; Müslim, 241). Hadis yıkanması gereken yerlerin kuru bırakılmaması gerektiğini gösterir.

DİPNOT

[1] Her kozmetik ürünün suya engel olduğu iddia edilmez; belirleyici olan, yıkanacak deriye suyun ulaşmasını engelleyen bir tabakanın bulunmasıdır. İbn Bâz, Abdestte makyajın çıkarılması. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Abdestte makyajın çıkarılması.

Ubeydullah Arslan

SORUÇorap üzerine mesh etmenin şartları nelerdir?

Çorap üzerine mesh etmenin şartları nelerdir?

SORU: Çorap üzerine mesh etmenin şartları nelerdir?

CEVAP: Çoraplar, ayaklar yıkanarak tamamlanmış bir abdestten sonra giyilmelidir. Bu cevapta esas alınan görüşe göre ayakları ve topukları örten çoraplara, belirlenen süre içinde mesh edilir. Mesh, çorabın üst kısmına yapılır. Cünüplük guslünde bu ruhsat kullanılmaz; çoraplar çıkarılarak ayaklar yıkanır. Mukim için süre bir gün bir gece, yolcu için üç gün üç gecedir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Muğîre b. Şu‘be anlatır: “Bir yolculukta Peygamber ﷺ ile beraberdim. Mestlerini çıkarmak için eğildim. ‘Onları bırak; çünkü ayaklarımı temiz olarak onların içine koydum.’ buyurdu ve mestleri üzerine mesh etti.” (Buhârî, 206; Müslim, 274).

DİPNOT

[1] Bu cevap İbn Bâz’ın şartları esas alınarak hazırlanmıştır; ince çorap gibi ayrıntılarda âlimler arasında farklı değerlendirmeler vardır. İbn Bâz, Mest ve çorap üzerine meshin şartları. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mest ve çorap üzerine meshin şartları.

Ubeydullah Arslan

SORUDelik çorap üzerine mesh edilir mi?

Delik çorap üzerine mesh edilir mi?

SORU: Delik çorap üzerine mesh edilir mi?

CEVAP: Delik çorap üzerine mesh konusunda âlimler arasında ihtilaf vardır. Tercih edilen görüşe göre küçük delikler mesh ruhsatını ortadan kaldırmaz. Çünkü mest veya çorabın tamamen kusursuz olması gerektiğini bildiren açık bir nas bulunmamaktadır. Ancak ayağın büyük bölümünü açıkta bırakan ve çorap niteliğini kaybeden bir giysi aynı kapsamda değerlendirilmez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Muğîre b. Şu‘be anlatır: “Bir yolculukta Peygamber ﷺ ile beraberdim. Mestlerini çıkarmak için eğildim. ‘Onları bırak; çünkü ayaklarımı temiz olarak onların içine koydum.’ buyurdu ve mestleri üzerine mesh etti.” (Buhârî, 206; Müslim, 274). Bu rivayet deliklerin özel hükmünü belirtmez; meshin aslını gösterir.

DİPNOT

[1] Küçük deliklerin örfen bağışlanması, İbn Bâz’ın aşağıda bağlantısı verilen cevabında açıkça yer alır. Hadis, delik miktarı için özel bir ölçü koymamaktadır. İbn Bâz, Mest ve çorap üzerine meshin şartları. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mest ve çorap üzerine meshin şartları.

Ubeydullah Arslan

SORUMest veya çorap üzerine mesh süresi ne zaman başlar?

Mest veya çorap üzerine mesh süresi ne zaman başlar?

SORU: Mest veya çorap üzerine mesh süresi ne zaman başlar?

CEVAP: Tercih edilen görüşe göre mesh süresi, çorabın giyildiği veya abdestin ilk bozulduğu andan değil, abdest bozulduktan sonra yapılan ilk meshten itibaren başlar. Mukim için süre bir gün bir gece, yolcu için üç gün üç gecedir. Sürenin dolması tek başına mevcut abdesti bozmaz; ancak yeni bir abdestte mesh ruhsatından yararlanılamaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Ali, Resûlullah’ın ﷺ mestler üzerine mesh için “Yolcuya üç gün üç gece, mukime bir gün bir gece” süre belirlediğini bildirmiştir. (Müslim, 276).

DİPNOT

[1] Sürenin başlangıcı ile sürenin dolmasının mevcut abdeste etkisi farklı konulardır. İbn Useymîn’in açıklamasında, sürenin dolması tek başına önceki abdesti bozmaz. İbn Useymîn, Mestler üzerine meshin delilleri — el-Likāü’ş-Şehrî, 23. buluşma. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Useymîn, Mestler üzerine meshin delilleri — el-Likāü’ş-Şehrî, 23. buluşma.

Ubeydullah Arslan

SORUGusülde ağza ve burna su vermek farz mıdır?

Gusülde ağza ve burna su vermek farz mıdır?

SORU: Gusülde ağza ve burna su vermek farz mıdır?

CEVAP: Tercih edilen görüşe göre gusülde ağza ve burna su vermek gereklidir. Çünkü ağız ve burun, yıkanması emredilen bedenin kapsamına dâhil değerlendirilmiştir. Gusülde suyun bütün bedene ulaşması şarttır. Ağız ve burun temizliği ihmal edilmemeli, ancak gereksiz tekrarlarla vesveseye de kapılmamalıdır. Bu konuda fıkhî ihtilaf bulunmaktadır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Meymûne, Resûlullah’ın ﷺ cünüplükten guslederken ellerini ve avret yerini yıkadığını, ardından ağzına ve burnuna su verip yüzünü ve kollarını yıkadığını; sonra başına ve bedenine su dökerek ayaklarını yıkadığını anlatmıştır. (Buhârî, 257; hadis olayının özeti).

DİPNOT

[1] Ağız ve burna su vermenin gerekli olduğu tercih edilmiştir; bu hükümde fıkhî ihtilaf vardır. Verilen gusül rivayeti uygulamayı bildirir; hükmün farziyet derecesi ayrıca fıkhî değerlendirmedir. İbn Bâz, Gusülde ağza ve burna su vermek. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; İbn Bâz, Gusülde ağza ve burna su vermek.

Ubeydullah Arslan

SORUGusül abdesti, namaz abdesti yerine geçer mi?

Gusül abdesti, namaz abdesti yerine geçer mi?

SORU: Gusül abdesti, namaz abdesti yerine geçer mi?

CEVAP: Cünüplükten temizlenmek için büyük ve küçük hadesten tahârete niyet edilerek usulüne uygun alınan gusül, namaz abdesti yerine de geçer. Sünnete uygun olan, gusülde önce abdest alıp ardından bütün bedeni yıkamaktır. Gusül sırasında abdesti bozan yeni bir durum meydana gelirse namaz için abdest yenilenir. Yalnızca serinlemek veya temizlenmek için yapılan sıradan banyo aynı hükümde değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle anlatır: “Resûlullah ﷺ gusleder, iki rekâtı ve sabah namazını kılardı. Gusülden sonra yeniden abdest aldığını görmezdim.” (Ebû Dâvûd, 250. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Kaynak fetvada büyük ve küçük hadesten temizlenme niyeti özellikle belirtilmiştir. Sıradan banyo, cünüplük guslüyle aynı hükümde gösterilmemiştir. İbn Bâz, Cünüplük guslünün abdeste yeterli olması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/173. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Cünüplük guslünün abdeste yeterli olması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/173.

Ubeydullah Arslan

SORUCünüp kimse Kur’an okuyabilir mi?

Cünüp kimse Kur’an okuyabilir mi?

SORU: Cünüp kimse Kur’an okuyabilir mi?

CEVAP: Cünüp kimsenin gusletmeden Kur’an tilavet etmesi cumhura göre caiz değildir; bu cevapta esas alınan tercih budur. Dua ve zikir ise cünüplük hâlinde yapılabilir. Kur’an’da bulunan bir duayı tilavet kastı olmadan dua olarak söylemek de bundan farklıdır. Meselede ihtilaf vardır; yasağa dayanak gösterilen rivayetin sıhhati hakkında bütün muhaddislerin aynı hükmü verdiği söylenemez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Hz. Âişe şöyle bildirmiştir: “Resûlullah ﷺ her hâlinde Allah’ı zikrederdi.” (Müslim, 373). Bu rivayet genel zikri bildirir; cünüp kimsenin Kur’an tilavetinin özel hükmünü tek başına belirlemez.

DİPNOT

[1] İbn Bâz’ın fetvasındaki yasaklayıcı tercih esas alınmıştır. Bununla birlikte Hz. Ali’nin “Cünüplük dışında hiçbir şey onu Kur’an’dan alıkoymazdı” rivayeti için Elbânî, Ebû Dâvûd 229’da zayıf hükmü vermiştir. Rivayetin sıhhatinde ve hükmünde ihtilaf vardır; Elbânî bu yasağı sahih kabul etmiş gibi gösterilmemiştir. İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; Ebû Dâvûd, es-Sünen, 229; Elbânî, Daîfu Ebî Dâvûd, 229; İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208.

Ubeydullah Arslan

SORUCünüp kimse Kur’an mushafına dokunabilir mi?

Cünüp kimse Kur’an mushafına dokunabilir mi?

SORU: Cünüp kimse Kur’an mushafına dokunabilir mi?

CEVAP: Cumhurun ve bu cevapta esas alınan görüşün hükmüne göre cünüp kimse gusletmeden mushafa doğrudan dokunamaz. Mushafa dokunma ile ezberden Kur’an okumanın hükümleri ayrı değerlendirilir. Telefon ve bilgisayar ekranları basılı mushafla aynı hükümde değildir. Bununla birlikte ekrandan tilavet meselesi, cünüpken Kur’an okumanın ihtilaflı hükmünden bağımsız değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ona ancak tertemiz olanlar dokunur.” (Vâkıa, 56/79).

HADİSTEN DELİL

“Kur’an’a ancak temiz olan dokunsun.” (Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr, 13217; Dârekutnî, es-Sünen, 1/121. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 7780).

DİPNOT

[1] Vâkıa 79’un bağlamı korunmuş kitaptaki temizlenmişlerdir; yeryüzündeki mushafa uygulanması tefsir ve fıkıh değerlendirmesi gerektirir. Hadisin sahih kabul edilmesi ile “temiz” kelimesinin kapsamındaki ihtilaf birbirinden ayrılır. İbn Bâz, Tahâretsiz Kur’an okumak ve mushafa dokunmak. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/152. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr; Dârekutnî, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 7780; İbn Bâz, Tahâretsiz Kur’an okumak ve mushafa dokunmak. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/152.

Ubeydullah Arslan

SORUHayızlı kadın Kur’an okuyabilir mi?

Hayızlı kadın Kur’an okuyabilir mi?

SORU: Hayızlı kadın Kur’an okuyabilir mi?

CEVAP: Hayızlı kadının ezberinden veya mushafa doğrudan dokunmadan Kur’an okuması konusunda âlimler arasında ihtilaf vardır. Tercih edilen görüşe göre hayızlı kadının Kur’an okumasını kesin olarak yasaklayan sahih ve açık bir delil bulunmadığından ezberinden okuması caizdir. Bu hüküm cünüplükten farklı değerlendirilmiştir. Mushafa dokunmanın hükmü ise ayrıca ele alınır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Şüphesiz Rabbin, senin gecenin üçte ikisine yakın kısmında, yarısında ve üçte birinde kalktığını ve seninle beraber olanlardan bir topluluğun da böyle yaptığını bilir. Geceyi ve gündüzü ölçüp belirleyen Allah’tır. Sizin bunu tam olarak hesaplayamayacağınızı bildiği için size kolaylık gösterdi. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hastalar, Allah’ın lütfundan rızık aramak için yeryüzünde yolculuk yapanlar ve Allah yolunda savaşanlar olacağını bildi. Öyleyse ondan kolayınıza geleni okuyun. Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin ve Allah’a güzel bir borç verin. Kendiniz için önceden gönderdiğiniz her hayrı Allah katında daha hayırlı ve daha büyük bir ecir olarak bulursunuz. Allah’tan bağışlanma dileyin. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Müzzemmil, 73/20).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ, hayız olan Hz. Âişe’ye şöyle buyurdu: “Bu, Allah’ın Âdem’in kızları için takdir ettiği bir şeydir. Hacıların yaptıklarını yap; ancak temizleninceye kadar Kâbe’yi tavaf etme.” (Buhârî, 305; Müslim, 1211; ilgili bölüm). Hadis doğrudan Kur’an tilavetini konu edinmez.

DİPNOT

[1] Müzzemmil 20 genel tilavet emrini içerir; hayız hâlinin özel hükmünü tek başına belirlemez. Esas alınan fetvada hayızlı kadının ezberden okuması caiz görülür. İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208.

Ubeydullah Arslan

SORUHayızlı kadın Kur’an mushafına dokunabilir mi?

Hayızlı kadın Kur’an mushafına dokunabilir mi?

SORU: Hayızlı kadın Kur’an mushafına dokunabilir mi?

CEVAP: Bu cevapta esas alınan görüşe göre hayızlı kadın mushafa doğrudan dokunmaz. Ezberden okumak veya mushafa doğrudan temas etmeden metni takip etmek ayrı bir meseledir. Eğitim ve öğrenme ihtiyacında eldiven yahut temiz bir örtü gibi bir engel üzerinden mushafı tutabilir. Konuda fıkhî ihtilaf bulunduğundan bu hüküm bütün âlimlerin ittifakı olarak sunulmaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ona ancak tertemiz olanlar dokunur.” (Vâkıa, 56/79).

HADİSTEN DELİL

“Kur’an’a ancak temiz olan dokunsun.” (Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr, 13217; Dârekutnî, es-Sünen, 1/121. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 7780).

DİPNOT

[1] Bu, mushafa doğrudan temas hakkındaki tercihtir. Ezberden tilavetle aynı mesele değildir. Resmî fetvada ihtiyaç hâlinde temiz bir engel üzerinden tutmaya izin verilir. İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr; Dârekutnî, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 7780; İbn Bâz, Cünüp, hayızlı ve lohusanın Kur’an okuması. Mecmû‘u Fetâvâ, 10/208.

Ubeydullah Arslan

SORUİstihâze kanı gören kadın nasıl abdest alır?

İstihâze kanı gören kadın nasıl abdest alır?

SORU: İstihâze kanı gören kadın nasıl abdest alır?

CEVAP: İstihâze, hayız dışında devam eden özür kanamasıdır. Kadın hayız günleri sona erdiğinde gusleder ve namazına başlar. Kanama sürekli devam ediyorsa yayılmasını önleyici tedbir alır; bu cevapta esas alınan görüşe göre her namaz vakti girdikten sonra abdest alır. O vakitte bu abdestle farz ve nafile namazlarını kılabilir. Sürekli özür kanaması sebebiyle namazı bırakmaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah hiçbir kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemez. Kazandığı iyilik kendi lehine, yaptığı kötülük kendi aleyhinedir. Rabbimiz! Unutur veya yanılırsak bizi sorumlu tutma. Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme. Rabbimiz! Gücümüzün yetmediği şeyi bize yükleme. Bizi affet, bizi bağışla ve bize merhamet et. Sen bizim Mevlâmızsın; kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.” (Bakara, 2/286).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ, Fâtıma bint Ebî Hubeyş’e şöyle buyurdu: “Hayır; bu bir damar kanıdır, hayız değildir. Hayzın geldiğinde namazı bırak; sona erdiğinde kanı yıka ve namaz kıl.” (Buhârî, 306; Müslim, 333; ilgili bölüm). Her vakit için abdest meselesi ayrıca fıkhî değerlendirmeye dayanır.

DİPNOT

[1] Bu cevapta her vakit için abdest görüşü esas alınmıştır. Hadisteki temel emir ile her namazda abdest ilavesinin rivayet değerlendirmesi aynı mesele değildir. Konuda farklı ilmî değerlendirmeler vardır. İbn Bâz, İstihâze ve sürekli akıntıda her vakit için tahâret. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, İstihâze ve sürekli akıntıda her vakit için tahâret.

Ubeydullah Arslan

SORUSürekli idrar kaçıran kimse nasıl namaz kılar?

Sürekli idrar kaçıran kimse nasıl namaz kılar?

SORU: Sürekli idrar kaçıran kimse nasıl namaz kılar?

CEVAP: Sürekli idrar kaçıran kimse, idrarın kesildiği yeterli bir zaman varsa o vakitte temizlenip namazını kılar. Akıntı sürekli devam ediyorsa mümkün olduğu kadar temizlenir, yayılmasını önleyici tedbir alır ve namaz vakti girdikten sonra abdest alarak namazını kılar. Özür sebebiyle devam eden akıntı, namazı terk etmeyi gerektirmez. Kişi gücünün yettiği temizlikle yükümlüdür.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Gücünüz yettiği kadar Allah’tan sakının, dinleyin, itaat edin ve kendiniz için hayırlı olmak üzere infak edin. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa işte onlar kurtuluşa erenlerdir.” (Teğâbün, 64/16).

HADİSTEN DELİL

“Sizi bir şeyden sakındırdığımda ondan uzak durun. Size bir şey emrettiğimde gücünüz yettiği kadarını yerine getirin. Sizden öncekileri çok soru sormaları ve peygamberlerine muhalefet etmeleri helâk etti.” (Müslim, 1337).

DİPNOT

[1] Akıntının kesildiği ve temizlenip namaz kılmaya yeten bir aralık varsa o aralıktan yararlanılır. Sürekli özür durumuna ait ruhsat, olağan şartlarda tahâreti terk etmek anlamına gelmez. İbn Bâz, Sürekli idrar kaçıran kimsenin namazı. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Sürekli idrar kaçıran kimsenin namazı.

Ubeydullah Arslan

SORUBebek idrarı elbiseye bulaşırsa nasıl temizlenir?

Bebek idrarı elbiseye bulaşırsa nasıl temizlenir?

SORU: Bebek idrarı elbiseye bulaşırsa nasıl temizlenir?

CEVAP: Beslenmesi sütle olup henüz yemekle beslenmeyen erkek bebeğin idrarı bulaşan yere, o bölgeyi kaplayacak biçimde su serpilmesi yeterlidir. Kız bebeğin idrarı ise yıkanır. Erkek çocuk yemekle beslenmeye başladığında onun idrarı da yıkanarak temizlenir. Bu kolaylık, bebek idrarının bütünüyle temiz olduğu anlamına gelmez. Dışkı ise her iki durumda da yıkanır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Elbiseni temiz tut.” (Müddessir, 74/4).

HADİSTEN DELİL

“Kız çocuğunun idrarı yıkanır, erkek çocuğunun idrarının üzerine su serpilir.” (Ebû Dâvûd, 376. Elbânî: Sahih). Henüz yemekle beslenmeyen erkek bebeğe ait uygulama Buhârî, 223 ve Müslim, 287’de de yer alır.

DİPNOT

[1] Su serpmek, idrar bulaşan yere suyu ulaştırmaktır; birkaç damlayı uzaktan serpmekle yetinmek anlamına gelmez. Özel ruhsat yalnız belirtilen erkek bebek durumu içindir. İbn Bâz, Bebek idrarının hükmü. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd; İbn Bâz, Bebek idrarının hükmü.

Ubeydullah Arslan

SORUKöpeğin yaladığı kap nasıl temizlenir?

Köpeğin yaladığı kap nasıl temizlenir?

SORU: Köpeğin yaladığı kap nasıl temizlenir?

CEVAP: Köpeğin yaladığı kap, sahih hadiste bildirildiği üzere yedi defa yıkanır ve yıkamalardan birinde toprak kullanılır. Toprağın ilk yıkamada kullanılması, Müslim'deki rivayete dayanmaktadır. Bu hüküm köpeğin kabı yalamasıyla ilgilidir. Köpeğin bedenine dokunmanın tek başına abdesti bozduğu söylenemez. Diğer temas ve necaset meseleleri ayrıca değerlendirilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Sana hayızdan soruyorlar. De ki: O bir eziyettir. Hayız hâlinde kadınlarla cinsel ilişkiden uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendiklerinde Allah’ın size emrettiği yerden onlara yaklaşın. Şüphesiz Allah çok tövbe edenleri sever ve temizlenenleri sever.” (Bakara, 2/222).

HADİSTEN DELİL

“Sizden birinin kabını köpek yaladığında onun temizlenmesi, ilkinde toprak kullanmak üzere yedi defa yıkanmasıdır.” (Müslim, 279).

DİPNOT

[1] Toprağın ilk yıkamada bulunması Müslim’deki lafza uygundur. Diğer temas türlerinin hükmü, kabın yalanması hükmüyle özdeş kabul edilmemiştir. İbn Bâz, Köpeğin yaladığı kabın yıkanmasıyla ilgili rivayetler. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Köpeğin yaladığı kabın yıkanmasıyla ilgili rivayetler.

Ubeydullah Arslan

SORUNecaset bulaşan elbise kaç defa yıkanmalıdır?

Necaset bulaşan elbise kaç defa yıkanmalıdır?

SORU: Necaset bulaşan elbise kaç defa yıkanmalıdır?

CEVAP: Necaset bulaşan elbisenin temizlenmesinde esas olan, necasetin kendisinin giderilmesidir. Köpeğin yaladığı kap gibi özel sayı bildirilen durumlar dışında belirli bir yıkama sayısı şart değildir. Bir yıkamayla necaset giderilirse yeterli olur; kalıntı sürerse yıkamaya devam edilir. Temizlenmesine rağmen çıkarılması güç bir renk izinin kalması, necasetin kendisinin kalmasıyla aynı değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Elbiseni temiz tut.” (Müddessir, 74/4).

HADİSTEN DELİL

Bir kadın, elbisesine hayız kanı bulaşmasının hükmünü sordu. Resûlullah ﷺ şöyle buyurdu: “Onu kazısın, sonra suyla ovalayıp yıkasın; ardından üzerine su döksün ve onunla namaz kılsın.” (Buhârî, 227; Müslim, 291).

DİPNOT

[1] Elbisenin tamamı yerine necasetin bulaştığı kısmı temizlemek yeterlidir. Necasetin kendisi giderildikten sonra çıkmayan renk izi, kaynaktaki açıklamada ayrıca değerlendirilmiştir. İbn Bâz, Necasetin giderilmesinde yıkama sayısı. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Necasetin giderilmesinde yıkama sayısı.

Ubeydullah Arslan

SORUSu bulunmadığında veya kullanılamadığında teyemmüm nasıl yapılır?

Su bulunmadığında veya kullanılamadığında teyemmüm nasıl yapılır?

SORU: Su bulunmadığında veya kullanılamadığında teyemmüm nasıl yapılır?

CEVAP: Su bulunmadığında veya hastalık gibi geçerli bir sebeple su kullanılamadığında teyemmüm yapılır. Niyet edilerek eller temiz toprağa bir defa vurulur; ardından yüz ve eller bileklere kadar mesh edilir. Dirseklere kadar mesh etmek gerekmez. Şartları gerçekleştiğinde teyemmüm hem abdest hem gusül yerine geçer. Su bulunduğunda veya kullanma engeli kalktığında normal tahârete dönülür.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklerle birlikte ellerinizi yıkayın; başlarınızı mesh edin ve topuklarla birlikte ayaklarınızı yıkayın. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Hasta veya yolcu olursanız yahut sizden biri tuvaletten gelirse veya kadınlarla birlikte olmuşsanız ve su bulamazsanız temiz bir toprağa yönelin; onunla yüzlerinizi ve ellerinizi mesh edin. Allah size güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister. Umulur ki şükredersiniz.” (Mâide, 5/6).

HADİSTEN DELİL

Resûlullah ﷺ, Ammâr’a “Ellerinle şöyle yapman sana yeterdi.” buyurdu; ellerini yere bir defa vurdu, ardından ellerini ve yüzünü mesh etti. (Buhârî, 338; Müslim, 368; uygulamanın özeti).

DİPNOT

[1] Teyemmümde eller bileklere kadar mesh edilir. Su bulunduğu veya kullanılabilir olduğu zaman, bundan sonraki tahâret için su kullanılır. İbn Bâz, Teyemmümün yapılışı. Mecmû‘u Fetâvâ, 6/22. Resmî kaynağı aç

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Teyemmümün yapılışı. Mecmû‘u Fetâvâ, 6/22.

Ubeydullah Arslan

SORUEvrene mesaj göndererek isteklerin gerçekleşeceğine inanmak şirk midir?

Evrene mesaj göndererek isteklerin gerçekleşeceğine inanmak şirk midir?

SORU: Evrene mesaj göndererek isteklerin gerçekleşeceğine inanmak şirk midir?

CEVAP: Evrene dua etmek, ondan gaybî yardım istemek ve istekleri gerçekleştireceğine inanmak büyük şirktir. Dua ibadettir ve yalnızca Allah’a yöneltilir. Evren yaratılmıştır; dualara icabet eden bir ilah değildir. Evrene dua etmeyi Allah’a ulaştıran bir aracılık olarak görmek de bunu meşru kılmaz. Hedef belirlemek, güzel düşünmek ve başarı için çalışmak ise böyle bir inanç taşımadıkça şirk değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah ile birlikte başka bir ilaha dua etme.” (Kasas, 28/88).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Dua ibadet olduğundan Allah’tan başkasına yöneltilemez. Meşru sebeplere başvurmak Allah’a tevekküle aykırı değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORUÇekim yasasıyla düşüncelerin kaderi değiştirdiğine inanmak caiz midir?

Çekim yasasıyla düşüncelerin kaderi değiştirdiğine inanmak caiz midir?

SORU: Çekim yasasıyla düşüncelerin kaderi değiştirdiğine inanmak caiz midir?

CEVAP: İnsan düşüncesinin Allah'ın iradesinden bağımsız olarak olayları yarattığına, evrensel güçleri yönettiğine veya kaderi zorunlu biçimde değiştirdiğine inanmak tevhidle bağdaşmaz. Kader Allah'ın ilmi, iradesi, yazması ve yaratmasıyla ilgilidir. Dua, çalışma ve meşru sebepler de Allah'ın takdirinin içindedir. Olumlu düşünmek, hedef belirlemek ve başarı için gayret göstermek ise başlı başına şirk değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Şüphesiz biz her şeyi bir kader ile yarattık.” (Kamer, 54/49).

HADİSTEN DELİL

“Sana fayda verecek şeye gayret et, Allah'tan yardım iste ve acizlik gösterme.” (Müslim, 2664)

DİPNOT

[1] Psikolojik motivasyon ile düşüncelere gaybî yaratma gücü yüklemek farklıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUAstrolojiye ve burç yorumlarına inanmak şirk midir?

Astrolojiye ve burç yorumlarına inanmak şirk midir?

SORU: Astrolojiye ve burç yorumlarına inanmak şirk midir?

CEVAP: Yıldızların insanların kaderini bağımsız biçimde belirlediğine inanmak büyük şirktir. Burçlardan gaybî haberler öğrenildiğini kabul etmek de haramdır. Yıldızları insanların karakterleri, evlilikleri, rızıkları ve gelecekleri hakkında gaybî bilgi kaynağı kabul etmek meşru değildir. Astronomi ise gök cisimlerini gözlem ve hesap yoluyla inceleyen bilim dalıdır; astrolojiyle aynı hükümde değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“De ki: Göklerde ve yerde Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez.” (Neml, 27/65).

HADİSTEN DELİL

“Kim yıldızlardan bir ilim edinirse sihirden bir şube edinmiş olur. Bu ilmi artırdıkça sihirden aldığı payı da artırır.” (Ebû Dâvûd, 3905; İbn Mâce, 3726. Elbânî: Hasen — Sahîhu Ebî Dâvûd, 3905.)

DİPNOT

[1] Yasak, yıldızlardan gaybî hükümler çıkarılmasıyla ilgilidir; gözlem ve hesapla yön bulmayı kapsamaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; İbn Mâce, es-Sünen; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 3905.

Ubeydullah Arslan

SORUMelek sayıları olarak bilinen 111, 222 ve 777 gibi sayıların gaybî mesaj taşıdığına inanmak caiz midir?

Melek sayıları olarak bilinen 111, 222 ve 777 gibi sayıların gaybî mesaj taşıdığına inanmak caiz midir?

SORU: Melek sayıları olarak bilinen 111, 222 ve 777 gibi sayıların gaybî mesaj taşıdığına inanmak caiz midir?

CEVAP: Belirli sayıların meleklerden mesaj taşıdığına veya gelecekte yaşanacak olayları bildirdiğine inanmak için şer‘î delil yoktur. Sayıların kendiliğinden gaybî güçlere sahip olduğuna inanmak şirktir. Melekler Allah'ın kullarıdır; O'nun emri dışında gaybı bilmezler. Bir sayının sık görülmesi, onun ilahî mesaj olduğunu göstermez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Gaybı bilen O'dur. Gaybına kimseyi muttali kılmaz. Ancak razı olduğu bir elçi müstesna.” (Cin, 72/26-27).

HADİSTEN DELİL

“Gaybın anahtarları beştir; onları Allah'tan başkası bilmez.” (Buhârî, 4778).

DİPNOT

[1] Bu değerlendirme sayılara ilişkin özel bir rivayete değil, gayb bilgisi hakkındaki genel naslara dayanır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUReiki ve enerji şifacılığında hangi inançlar şirktir?

Reiki ve enerji şifacılığında hangi inançlar şirktir?

SORU: Reiki ve enerji şifacılığında hangi inançlar şirktir?

CEVAP: Evrensel bir enerjinin Allah'tan bağımsız olarak şifa verdiğine veya varlıkları yönettiğine inanmak büyük şirktir. Şifa Allah'tandır. Tedavi yöntemlerinin meşruiyeti ise içerdiği inançlara ve geçerli sebeplere dayanıp dayanmadığına göre değerlendirilir. Nefes düzenleme ve gevşeme gibi fiziksel teknikler, şirk içeren ritüellerle aynı hükümde değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur.” (Şuarâ, 26/80).

HADİSTEN DELİL

“Allah bir hastalık indirmişse onun şifasını da indirmiştir.” (Buhârî, 5678).

DİPNOT

[1] Şifayı Allah’tan bilmek, her iddia edilen yöntemi geçerli bir tedavi sebebi yapmaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUKarma ve geçmiş yaşam inancı İslam'ın kader anlayışına aykırı mıdır?

Karma ve geçmiş yaşam inancı İslam'ın kader anlayışına aykırı mıdır?

SORU: Karma ve geçmiş yaşam inancı İslam'ın kader anlayışına aykırı mıdır?

CEVAP: İnsanın önceki hayatlarındaki amellerinin başka bedenlerde yaşayacağı hayatı belirlediğini savunan yeniden doğuş anlayışı, İslam'ın ölüm ve ahiret akîdesine aykırıdır. Ölümden sonra berzah hayatı, ardından diriliş ve hesap vardır. İnsan amellerinden sorumludur; ancak başka bedenlerde yeniden dünyaya gelmez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Onların önlerinde diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır.” (Mü'minûn, 23/100).

HADİSTEN DELİL

“İnsan öldüğünde üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i câriye, yararlanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat.” (Müslim, 1631).

DİPNOT

[1] Burada yeniden doğuşa dayanan dinî karma anlayışı ele alınmaktadır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUNazar boncuğunun kötülüklerden koruduğuna inanmak şirk midir?

Nazar boncuğunun kötülüklerden koruduğuna inanmak şirk midir?

SORU: Nazar boncuğunun kötülüklerden koruduğuna inanmak şirk midir?

CEVAP: Nazar boncuğunun kendiliğinden koruyucu güce sahip olduğuna inanmak büyük şirktir. Onu Allah'ın izniyle koruyan, fakat şer‘an veya maddeten geçerliliği sabit olmayan bir sebep kabul etmek ise küçük şirk kapsamındadır. Nazar gerçektir; ancak korunma yolu nazarlık takmak değil, Allah'a sığınmak ve meşru duaları okumaktır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa onu O'ndan başka giderecek yoktur.” (Yûnus, 10/107).

HADİSTEN DELİL

“Kim bir nazarlık takarsa şirk koşmuştur.” (Ahmed, el-Müsned, 17422. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.)

DİPNOT

[1] Hadisteki temîme, korunmak amacıyla takılan nazarlık türü nesneleri kapsar.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.

Ubeydullah Arslan

SORUKırmızı ip veya uğurlu bileklik takmak caiz midir?

Kırmızı ip veya uğurlu bileklik takmak caiz midir?

SORU: Kırmızı ip veya uğurlu bileklik takmak caiz midir?

CEVAP: Bir ipin veya bilekliğin görünmeyen kötülüklerden koruduğuna inanmak caiz değildir. Ona bağımsız koruyucu güç atfetmek büyük şirk, delilsiz şekilde koruyucu sebep saymak küçük şirktir. Sırf süs amacıyla takılan ve uğur inancı bulunmayan sıradan bileklikler ise bundan farklıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah sana bir zarar dokundurursa onu O'ndan başka giderecek yoktur.” (En‘âm, 6/17).

HADİSTEN DELİL

“Kim bir nazarlık takarsa şirk koşmuştur.” (Ahmed, el-Müsned, 17422. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.)

DİPNOT

[1] Hüküm yalnız nesnenin rengine değil, ona yüklenen korunma ve uğur inancına bağlıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.

Ubeydullah Arslan

SORUKurşun döktürerek nazardan kurtulmaya inanmak doğru mudur?

Kurşun döktürerek nazardan kurtulmaya inanmak doğru mudur?

SORU: Kurşun döktürerek nazardan kurtulmaya inanmak doğru mudur?

CEVAP: Kurşun dökmenin gaybî kötülükleri uzaklaştırdığına veya nazarı giderdiğine inanmak meşru değildir. Kurşuna bağımsız manevi güç atfetmek şirktir. Delilsiz koruyucu sebep kabul etmek de yasaklanmıştır. Nazardan korunmak için meşru rukye ve sahih dualara başvurulur. Eritilmiş kurşun ayrıca sağlık bakımından tehlikelidir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa onu O'ndan başka giderecek yoktur.” (Yûnus, 10/107).

HADİSTEN DELİL

“Göz değmesi gerçektir.” (Müslim, 2188). Hadis nazarın varlığını bildirir; kurşun dökmeyi meşrulaştırmaz.

DİPNOT

[1] Nazarın gerçek olması, ona karşı yapılan her uygulamayı meşru kılmaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUTürbeye giderek ölmüş velilerden yardım istemek şirk midir?

Türbeye giderek ölmüş velilerden yardım istemek şirk midir?

SORU: Türbeye giderek ölmüş velilerden yardım istemek şirk midir?

CEVAP: Ölmüş bir veliden şifa, çocuk, rızık veya gaybî yardım istemek büyük şirktir. Çünkü dua ibadettir ve Allah'tan başkasına yöneltilemez. Kabir ziyareti ölümü hatırlamak ve ölülere dua etmek amacıyla meşrudur. Hayatta bulunan bir insandan gücünün yettiği olağan yardımı istemek ise bundan farklıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah'ı bırakıp sana fayda da zarar da veremeyecek şeylere dua etme.” (Yûnus, 10/106).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Ölü için Allah’a dua etmek ile ölünün kendisine dua etmek farklı fiillerdir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORUBir velinin kendisini her yerden çağıranları duyduğuna inanmak caiz midir?

Bir velinin kendisini her yerden çağıranları duyduğuna inanmak caiz midir?

SORU: Bir velinin kendisini her yerden çağıranları duyduğuna inanmak caiz midir?

CEVAP: Ölmüş bir velinin bütün çağrıları işittiğine, her yerde hazır bulunduğuna ve kendisine yöneltilen dualara cevap verdiğine inanmak için delil yoktur. Ölülerin belirli durumlarda işitmesine ilişkin rivayetler, onların bütün çağrıları işittiğini göstermez. Allah'a mahsus kuşatıcı işitme ve gaybî tasarruf sıfatları yaratılmışlara verilemez.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Sen kabirlerde bulunanlara işittiremezsin.” (Fâtır, 35/22).

HADİSTEN DELİL

Ölünün definden sonra ayrılanların ayak seslerini işittiği bildirilmiştir. (Buhârî, 1338; Müslim, 2870).

DİPNOT

[1] Nasla bildirilen belirli bir işitme hâli, sınırsız ve sürekli işitme anlamına gelmez.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUBir insanın geleceği bildiğini iddia etmesi şirk midir?

Bir insanın geleceği bildiğini iddia etmesi şirk midir?

SORU: Bir insanın geleceği bildiğini iddia etmesi şirk midir?

CEVAP: Bir insanın gaybı kendiliğinden ve kuşatıcı biçimde bildiğini iddia etmesi Allah'a mahsus bir sıfatı kendisine nispet etmektir. Mutlak gayb bilgisi Allah'a aittir. Peygamberlerin vahiy yoluyla öğrendiği gaybî haberler ve bilimsel verilere dayanan tahminler bundan farklıdır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“De ki: Göklerde ve yerde Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez.” (Neml, 27/65).

HADİSTEN DELİL

“Gaybın anahtarları beştir; onları Allah'tan başkası bilmez.” (Buhârî, 4778).

DİPNOT

[1] Verilere dayalı tahmin ile Allah’a mahsus gayb bilgisine sahip olma iddiası birbirinden ayrılır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUMeditasyon sırasında evrensel güçlerden yardım istemek şirk midir?

Meditasyon sırasında evrensel güçlerden yardım istemek şirk midir?

SORU: Meditasyon sırasında evrensel güçlerden yardım istemek şirk midir?

CEVAP: Meditasyon sırasında Allah'tan başka varlıklara dua etmek veya evrensel bir güçten gaybî yardım istemek şirk kapsamındadır. Dua ve ibadet yalnızca Allah'a mahsustur. Bununla birlikte nefes düzenleme, gevşeme ve dikkat toplama gibi sıradan teknikler tek başına şirk değildir. Hüküm, uygulamanın içerdiği inanç ve ritüellere göre belirlenir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah ile birlikte hiç kimseye dua etmeyin.” (Cin, 72/18).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Her gevşeme tekniği ibadet değildir; şirk içeren dua ve ritüeller ise dinlenme amacıyla da yapılamaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORUBilinçaltının sınırsız güce sahip olduğuna inanmak doğru mudur?

Bilinçaltının sınırsız güce sahip olduğuna inanmak doğru mudur?

SORU: Bilinçaltının sınırsız güce sahip olduğuna inanmak doğru mudur?

CEVAP: İnsan zihninin öğrenme, alışkanlık ve davranışlar üzerindeki etkisini kabul etmekte sakınca yoktur. Ancak bilinçaltının sınırsız yaratıcı güce sahip olduğuna veya Allah'ın iradesinden bağımsız biçimde olayları meydana getirdiğine inanmak bâtıldır. İnsan çalışır ve sebeplere başvurur; sonuçları yaratan Allah'tır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah her şeyin yaratıcısıdır.” (Zümer, 39/62).

HADİSTEN DELİL

“Sana fayda verecek şeye gayret et, Allah'tan yardım iste ve acizlik gösterme.” (Müslim, 2664).

DİPNOT

[1] Zihinsel becerileri geliştirmek ile zihne rubûbiyet özellikleri vermek farklıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUKristallerin ve doğal taşların manevi enerjiyle koruduğuna inanmak caiz midir?

Kristallerin ve doğal taşların manevi enerjiyle koruduğuna inanmak caiz midir?

SORU: Kristallerin ve doğal taşların manevi enerjiyle koruduğuna inanmak caiz midir?

CEVAP: Taşların geçerli fiziksel özelliklerinden yararlanmak başka, onlara delilsiz gaybî koruma gücü yüklemek başkadır. Bir taşın kendiliğinden kötülükleri uzaklaştırdığına inanmak büyük şirktir. Onu delilsiz biçimde manevi koruma sebebi saymak ise küçük şirk kapsamındadır. Korunma Allah'tan istenir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Allah sana bir zarar dokundurursa onu O'ndan başka giderecek yoktur.” (En‘âm, 6/17).

HADİSTEN DELİL

“Kim bir nazarlık takarsa şirk koşmuştur.” (Ahmed, el-Müsned, 17422. Elbânî: Sahih — Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.)

DİPNOT

[1] Korunma inancıyla taş takmak, nazarlık edinme hükmü çerçevesinde değerlendirilir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ahmed b. Hanbel, el-Müsned; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 6394.

Ubeydullah Arslan

SORUOlumlama yaparak evrenin istekleri gerçekleştirdiğine inanmak şirk midir?

Olumlama yaparak evrenin istekleri gerçekleştirdiğine inanmak şirk midir?

SORU: Olumlama yaparak evrenin istekleri gerçekleştirdiğine inanmak şirk midir?

CEVAP: İnsanın kendisini çalışmaya teşvik eden olumlu sözler söylemesi şirk değildir. Ancak bu sözlerin evreni yönettiğine, gaybî güçleri harekete geçirdiğine ve istekleri zorunlu olarak gerçekleştirdiğine inanmak tevhidle bağdaşmaz. Müminin tevekkülü Allah'adır. Dua, çalışma ve meşru sebeplerle birlikte Allah'ın takdirine teslim olmak gerekir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Kim Allah'a tevekkül ederse O kendisine yeter.” (Talâk, 65/3).

HADİSTEN DELİL

“Sana fayda verecek şeye gayret et, Allah'tan yardım iste ve acizlik gösterme.” (Müslim, 2664).

DİPNOT

[1] Motivasyon sözleriyle gaybî sonuçları zorunlu kıldığına inanılan sözler aynı hükümde değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORURuh çağırma seanslarına katılmak caiz midir?

Ruh çağırma seanslarına katılmak caiz midir?

SORU: Ruh çağırma seanslarına katılmak caiz midir?

CEVAP: Ölülerin ruhlarını çağırarak onlardan gaybî haber veya yardım istemek meşru değildir. Cinlerden yardım istemek, kehanete başvurmak ve şirk içeren ritüellere katılmak da yasaklanmıştır. Ölümden sonraki hayat gaybî bir meseledir ve ancak vahyin bildirdiği ölçüde bilinebilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“İnsanlardan bazı kimseler cinlerden bazı kimselere sığınırlardı. Bu da onların azgınlıklarını artırırdı.” (Cin, 72/6).

HADİSTEN DELİL

“Kim bir arrâfa gidip ona bir şey sorarsa kırk gece namazı kabul edilmez.” (Müslim, 2230).

DİPNOT

[1] Hadisteki tehdit namazı terk etmeyi gerektirmez. Arrâf, gizli hususları bildiğini iddia eden kimsedir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUReenkarnasyona inanmak İslam'a aykırı mıdır?

Reenkarnasyona inanmak İslam'a aykırı mıdır?

SORU: Reenkarnasyona inanmak İslam'a aykırı mıdır?

CEVAP: Ölen insanın ruhunun başka bir bedene geçerek dünyaya tekrar geldiğini savunan reenkarnasyon inancı, İslam'ın ölümden sonra berzah, diriliş ve hesap inancıyla bağdaşmaz. İnsan ölümden sonra başka bedenlerde yeniden dünyaya gelmez. Ölümün ardından berzah hayatı, sonra kıyamet, diriliş ve hesap vardır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Nihayet onlardan birine ölüm geldiğinde ‘Rabbim, beni geri döndürün’ der.” (Mü'minûn, 23/99-100).

HADİSTEN DELİL

“İnsan öldüğünde üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i câriye, yararlanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat.” (Müslim, 1631).

DİPNOT

[1] Ahirette yeniden dirilmek, dünyada başka bir bedene geçmek anlamına gelmez.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUÖlmüş bir veliden çocuk, şifa veya rızık istemek şirk midir?

Ölmüş bir veliden çocuk, şifa veya rızık istemek şirk midir?

SORU: Ölmüş bir veliden çocuk, şifa veya rızık istemek şirk midir?

CEVAP: Ölmüş bir veliden yalnızca Allah'ın verebileceği çocuk, şifa, rızık ve gaybî yardım istemek büyük şirktir. Dua ibadettir ve Allah'tan başkasına yöneltilemez. Bir velinin salih olması veya keramet sahibi bulunması ona dua edilmesini meşru kılmaz. Mümin ihtiyaçlarını Allah'a arz eder.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Bana dua edin, size karşılık vereyim.” (Mü'min, 40/60).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Kişinin salihliği, kendisine dua edilmesini meşru kılmaz.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORUGavsın dünyanın işlerini manevi olarak yönettiğine inanmak caiz midir?

Gavsın dünyanın işlerini manevi olarak yönettiğine inanmak caiz midir?

SORU: Gavsın dünyanın işlerini manevi olarak yönettiğine inanmak caiz midir?

CEVAP: “Gavs” veya “kutup” denilen bir insanın kâinatı gaybî biçimde yönettiğine, rızıkları dağıttığına ve bütün yardım çağrılarına yetiştiğine inanmak bâtıldır. Ona bağımsız rubûbiyet gücü vermek büyük şirktir. “Allah bu yetkiyi ona verdi” demek de böyle bir iddiaya delil oluşturmaz. Keramet, kulun kâinatı yöneten bir makama sahip olması değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Bilin ki yaratmak da emretmek de O'na aittir.” (A‘râf, 7/54).

HADİSTEN DELİL

“Allah’ım! Senin verdiğine engel olacak, engellediğini de verecek yoktur.” (Buhârî, 844; Müslim, 593; hadisten ilgili bölüm).

DİPNOT

[1] Belirli bir keramet, sürekli ve kuşatıcı gaybî tasarruf anlamına gelmez.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUŞeyhin müridinin kalbini bildiğine ve onu her yerde gördüğüne inanmak doğru mudur?

Şeyhin müridinin kalbini bildiğine ve onu her yerde gördüğüne inanmak doğru mudur?

SORU: Şeyhin müridinin kalbini bildiğine ve onu her yerde gördüğüne inanmak doğru mudur?

CEVAP: Bir şeyhin insanların kalplerindeki bütün sırları bildiğine ve her yerde onları gördüğüne inanmak, Allah'a mahsus ilim ve kuşatıcılık sıfatlarını yaratılmış birine nispet etmektir. İnsanlar ancak Allah'ın kendilerine bildirdiği veya olağan yollarla öğrendikleri şeyleri bilebilirler. Hiçbir şeyh mutlak gayb bilgisine sahip değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Gözlerin hain bakışını ve göğüslerin gizlediğini bilir.” (Mü'min, 40/19).

HADİSTEN DELİL

“Gaybın anahtarları beştir; onları Allah'tan başkası bilmez.” (Buhârî, 4778).

DİPNOT

[1] Gizli bir hususu doğru tahmin etmek, bütün kalpleri bilmeyi ispat etmez.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUAllah'a yaklaşmak amacıyla ölülere dua etmek tevhidi bozar mı?

Allah'a yaklaşmak amacıyla ölülere dua etmek tevhidi bozar mı?

SORU: Allah'a yaklaşmak amacıyla ölülere dua etmek tevhidi bozar mı?

CEVAP: Allah'a yaklaşmak amacıyla ölmüş kimselere dua etmek büyük şirktir. İbadetin Allah'a ulaşmak için bir başkasına yöneltilmesi onu meşru kılmaz. Cahiliye müşriklerinin Kur'an'da aktarılan gerekçelerinden biri de putları Allah'a yakınlaştırıcı aracılar kabul etmeleriydi. Allah'a yaklaşmanın meşru yolu iman ve salih ameldir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Biz onlara ancak bizi Allah'a daha çok yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz.” (Zümer, 39/3).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Buradaki hüküm doğrudan ölünün kendisine dua edilmesi hakkındadır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORUTürbe toprağından şifa beklemek caiz midir?

Türbe toprağından şifa beklemek caiz midir?

SORU: Türbe toprağından şifa beklemek caiz midir?

CEVAP: Türbe toprağının kendiliğinden şifa verdiğine inanmak şirktir. Delil olmadan ona özel manevi şifa ve bereket sebebi niteliği vermek de meşru değildir. Şifa Allah'tandır; tedavi ise meşru ve geçerli sebeplerle aranır. Bir yerin salih bir kimseye ait olması, oradaki toprağa kendiliğinden şifa özelliği kazandırmaz.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur.” (Şuarâ, 26/80).

HADİSTEN DELİL

“Allah bir hastalık indirmişse onun şifasını da indirmiştir.” (Buhârî, 5678).

DİPNOT

[1] Tedaviyi teşvik eden hadis, türbe toprağına özel şifa gücü yüklemeye delil değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUAllah'tan başkası adına adak adamak veya kurban kesmek şirk midir?

Allah'tan başkası adına adak adamak veya kurban kesmek şirk midir?

SORU: Allah'tan başkası adına adak adamak veya kurban kesmek şirk midir?

CEVAP: Bir veliye, cinne, kabre veya başka bir varlığa yakınlaşmak amacıyla adak adamak ya da kurban kesmek büyük şirktir. Çünkü adak ve kurban ibadet niteliği taşıdığında yalnızca Allah'a yöneltilir. Misafire ikram etmek veya ailesine et temin etmek amacıyla hayvan kesmek ise bu kapsamda değildir. Hüküm, fiilin ibadet niteliğine ve kime yöneltildiğine göre belirlenir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“De ki: Şüphesiz namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir.” (En‘âm, 6/162).

HADİSTEN DELİL

“Allah'tan başkası için kurban kesene Allah lanet etsin.” (Müslim, 1978).

DİPNOT

[1] Belirleyici olan, ibadet ve yakınlaşmanın kime yöneltildiğidir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUUğurlu sayıların ticarette bereket getirdiğine inanmak şirk midir?

Uğurlu sayıların ticarette bereket getirdiğine inanmak şirk midir?

SORU: Uğurlu sayıların ticarette bereket getirdiğine inanmak şirk midir?

CEVAP: Bir sayının kendiliğinden kazanç ve bereket getirdiğine inanmak şirktir. Belirli sayıları Allah'ın bereket vermesine delilsiz manevi sebepler saymak da yasaklanmıştır. Ticarette bereket, Allah'ın takdiriyle ve meşru sebeplere başvurmakla aranır. Dürüstlük, helal kazanç ve emanete riayet bereketin meşru sebeplerindendir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Şüphesiz rızık veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah'tır.” (Zâriyât, 51/58).

HADİSTEN DELİL

“Uğursuzluk inancı yoktur.” (Buhârî, 5757; Müslim, 2220).

DİPNOT

[1] Sayıların hesap ve düzen için kullanılmasıyla onlardan gaybî bereket beklemek farklıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUFalcıların söylediklerine göre evlilik ve iş kararı vermek caiz midir?

Falcıların söylediklerine göre evlilik ve iş kararı vermek caiz midir?

SORU: Falcıların söylediklerine göre evlilik ve iş kararı vermek caiz midir?

CEVAP: Falcılardan gaybî haber beklemek ve onların sözlerine dayanarak hayatı yönlendirmek haramdır. Falcının Allah'a mahsus gayb bilgisine sahip olduğuna inanmak büyük küfürdür. Falcıya gidip soru sormak da ağır şekilde yasaklanmıştır. Mümin evlilik, iş ve ticaret kararlarında istişare eder, araştırır, istihare yapar ve meşru sebeplere başvurur.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“De ki: Göklerde ve yerde Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez.” (Neml, 27/65).

HADİSTEN DELİL

“Kim bir arrâfa gidip ona bir şey sorarsa kırk gece namazı kabul edilmez.” (Müslim, 2230).

DİPNOT

[1] Falcıya giden kişi de namazlarını kılmakla yükümlüdür.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUYapay zekânın gaybı ve geleceği kesin olarak bildiğine inanmak doğru mudur?

Yapay zekânın gaybı ve geleceği kesin olarak bildiğine inanmak doğru mudur?

SORU: Yapay zekânın gaybı ve geleceği kesin olarak bildiğine inanmak doğru mudur?

CEVAP: Yapay zekâ mevcut verilerden hareketle tahminler ve değerlendirmeler üretebilir. Ancak Allah'a mahsus gayb bilgisini kuşatamaz. Bir teknolojinin geleceği kesin olarak bildiğini veya Allah'tan bağımsız mutlak bilgiye sahip olduğunu düşünmek tevhidle bağdaşmaz. Teknolojik tahminler sınırlı verilere dayanır ve hata yapabilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Kıyamet saatinin bilgisi şüphesiz Allah katındadır.” (Lokmân, 31/34).

HADİSTEN DELİL

“Gaybın anahtarları beştir; onları Allah'tan başkası bilmez.” (Buhârî, 4778).

DİPNOT

[1] Bu değerlendirme, gayb bilgisi hakkındaki genel nasların teknolojiye uygulanmasıdır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUBir insanın Allah'tan bağımsız olarak rızık verdiğine inanmak şirk midir?

Bir insanın Allah'tan bağımsız olarak rızık verdiğine inanmak şirk midir?

SORU: Bir insanın Allah'tan bağımsız olarak rızık verdiğine inanmak şirk midir?

CEVAP: Bir insanın Allah'tan bağımsız olarak rızık yarattığına veya rızıkları mutlak şekilde dağıttığına inanmak büyük şirktir. İşveren, müşteri, ticaret ve çalışma gibi unsurlar rızka ulaşmada sebeplerdir. Rızkın gerçek yaratıcısı ve mutlak sahibi Allah'tır. Mümin çalışır ve helal kazanç arar; ancak rızkı Allah'tan bilir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Şüphesiz rızık veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah'tır.” (Zâriyât, 51/58).

HADİSTEN DELİL

“Sana fayda verecek şeye gayret et, Allah'tan yardım iste ve acizlik gösterme.” (Müslim, 2664).

DİPNOT

[1] Maaş ödemek ve yardımda bulunmak gerçek sebeplerdir; bağımsız yaratma gücü değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUDoktorun veya ilacın Allah'tan bağımsız olarak şifa verdiğine inanmak şirk midir?

Doktorun veya ilacın Allah'tan bağımsız olarak şifa verdiğine inanmak şirk midir?

SORU: Doktorun veya ilacın Allah'tan bağımsız olarak şifa verdiğine inanmak şirk midir?

CEVAP: Doktor ve ilaç, Allah'ın yarattığı tedavi sebeplerindendir. Onlardan yararlanmak caizdir. Ancak bir doktorun veya ilacın Allah'tan bağımsız, mutlak şifa gücüne sahip olduğuna inanmak büyük şirktir. Mümin tedavi olur, gerekli tedbirleri alır ve şifayı Allah'tan bilir. Tedavi sebeplerinin etkili olması Allah'ın takdiriyle gerçekleşir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur.” (Şuarâ, 26/80).

HADİSTEN DELİL

“Her hastalığın bir ilacı vardır. Hastalığın ilacına isabet edildiğinde Allah’ın izniyle iyileşir.” (Müslim, 2204).

DİPNOT

[1] Sebebin gerçek etkisini kabul etmek, onu Allah’ın iradesinden bağımsız görmek değildir.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh.

Ubeydullah Arslan

SORUKorku veya menfaat sebebiyle Allah'tan başkasına ibadet etmek şirk midir?

Korku veya menfaat sebebiyle Allah'tan başkasına ibadet etmek şirk midir?

SORU: Korku veya menfaat sebebiyle Allah'tan başkasına ibadet etmek şirk midir?

CEVAP: Menfaat elde etmek veya birinin hoşnutluğunu kazanmak, Allah’tan başkasına ibadeti meşru kılmaz. İbadeti başka bir varlığa yöneltmek büyük şirktir. Bununla birlikte gerçek ikrah altında, kalbi imanla sabit kalan kimsenin durumu Kur’an’da ayrıca açıklanmıştır. Olağan korku, ağır ikrah ve şahıs hakkında hüküm verme şartları birbirine karıştırılmaz. Her korku da ibadet korkusu değildir.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

“Kalbi imanla dolu olduğu hâlde zorlanan kimse hariç, imanından sonra Allah’ı inkâr eden ve gönlünü inkâra açan kimselerin üzerine Allah’tan bir gazap vardır. Onlar için büyük bir azap vardır.” (Nahl, 16/106).

HADİSTEN DELİL

“Dua ibadetin kendisidir.” (Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.)

DİPNOT

[1] Fiilin hükmüyle belirli şahsın hükmü farklı değerlendirmelerdir. İkrahın da şer‘î şartları vardır.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; Elbânî, Sahîhu Ebî Dâvûd, 1479.

Ubeydullah Arslan

SORU 026Allah her şeyi önceden biliyorsa insan nasıl özgür olabilir?

ALLAH HER ŞEYI ÖNCEDEN BILIYORSA INSAN NASIL ÖZGÜR OLABILIR?

SORU: Üniversitede bir genç, kader hakkında konuşan arkadaşına şöyle itiraz ediyor: “Allah benim yarın ne yapacağımı önceden biliyorsa ben nasıl özgür olabilirim? Allah benim günah işleyeceğimi biliyorsa başka türlü davranmam mümkün müdür? Eğer mümkün değilse neden sorumlu tutuluyorum? Bu durumda kader inancı insan iradesini ortadan kaldırmıyor mu?”

CEVAP: Allah’ın ezelî ilmi ile kulun iradesi birbirine zıt değildir. Allah’ın bir fiili önceden bilmesi, kulun o fiili iradesiz ve zorla yaptığı anlamına gelmez. Kul, kendisine verilen irade ve kudretle tercihte bulunur; Allah ise onun neyi tercih edeceğini ezelden bilir. Ehl-i Sünnet’e göre kulun gerçek bir iradesi ve fiili vardır; ancak bu irade Allah’ın dilemesinden bağımsız değildir. Allah’ın ilmi, kulun tercihlerini sonradan öğrenmekle meydana gelmez. Dolayısıyla kader, insanın iradesini iptal eden bir cebir değil, Allah’ın mutlak ilmini, iradesini ve yaratmasını ifade eden iman esasıdır.[1]

DELİL

“Sizden doğru yolda gitmek isteyenler için. Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.” (Tekvîr, 28–29)

HADİS

“Sizden hiçbir kimse yoktur ki cennetteki veya cehennemdeki yeri yazılmış olmasın.” Sahâbîler ameli bırakıp bırakmayacaklarını sorduklarında Resûlullah ﷺ, “Amel edin! Herkese yaratıldığı şey kolaylaştırılır.” buyurmuştur. (Buhârî, 4949; Müslim, 2647)

DİPNOT

[1] İbn Teymiyye, el-Akîdetü'l-Vâsıtıyye, kadere iman bahsi.

KAYNAKÇA

Kur’an, Tekvîr 28–29; Buhârî, Sahîh; Müslim, Sahîh; İbn Teymiyye, el-Akîdetü'l-Vâsıtıyye.

SORU 025Câhiliye müşriklerinin Allah inancı nasıldı?

CÂHILIYE MÜŞRIKLERININ ALLAH INANCI NASILDI?

SORU: Câhiliye müşrikleri Allah’ın varlığını inkâr mı ediyorlardı, yoksa Allah’a inandıkları hâlde neden müşrik sayılıyorlardı?

CEVAP: Câhiliye müşrikleri Allah’ın varlığını inkâr etmiyor; O’nun yaratıcı, rızık verici, mülkün sahibi ve kâinatın yöneticisi olduğunu kabul ediyorlardı.[1] Ancak Allah’ın rubûbiyetini kabul etmeleri onları Müslüman yapmıyordu. Çünkü dua, kurban ve benzeri ibadetlerde Allah’a ortak koşuyor, putlarını Allah’a yakınlaşmak ve O’nun katında şefaat elde etmek için aracı kabul ediyorlardı.[2] Resûlullah’ın ﷺ onlarla mücadelesinin temelinde Allah’ın varlığını ispat etmekten ziyade ibadetin yalnız Allah’a tahsis edilmesi vardı. Nitekim müşrikler, “O, ilahları tek bir ilah mı yaptı?” diyerek bu davete karşı çıkmışlardı.[3] İbn Teymiyye ve Muhammed b. Abdülvehhâb da rubûbiyet tevhidini kabul etmenin tek başına yeterli olmadığını, ulûhiyet tevhidinin de gerçekleştirilmesi gerektiğini açıklamışlardır.[4] Dolayısıyla tevhid, yalnızca Allah’ın varlığına inanmak değil, ibadetin bütün çeşitlerinde Allah’ı birlemektir.

DELİLLER

Âyet: “Andolsun, onlara ‘Gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan mutlaka ‘Allah’ derler.” (Lokmân, 25)

Âyet: “Biz onlara ancak bizi Allah’a daha çok yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz.” (Zümer, 3)

Hadis: Resûlullah ﷺ, Muâz b. Cebel’e şöyle buyurmuştur: “Allah’ın kulları üzerindeki hakkı, yalnız O’na ibadet etmeleri ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmamalarıdır.” (Buhârî, 2856; Müslim, 30)

DİPNOTLAR

[1] Yûnus, 31; Lokmân, 25; Ankebût, 61–63.

[2] Zümer, 3; Yûnus, 18.

[3] Sâd, 5.

[4] İbn Teymiyye, Mecmûu'l-Fetâvâ, tevhid bahisleri; Muhammed b. Abdülvehhâb, el-Kavâidü'l-Erba‘a, birinci kaide.

KAYNAKÇA

Kur’an-ı Kerim; Buhârî, Sahîh; Müslim, Sahîh; İbn Teymiyye, Mecmûu'l-Fetâvâ; Muhammed b. Abdülvehhâb, el-Kavâidü'l-Erba‘a.

SORU 024Eşim vefat etti; mehir borcu ve miras paylaşımı nasıl olur?

Eşim vefat etti; mehir borcu ve miras paylaşımı nasıl olur?

SORU: Hocam, eşim vefat etti. Nikâhta belirlediğimiz mehrini henüz ödememiştim. Çocuğu yok; annesi ve babası hayatta. Mehir borcum düşer mi, yoksa mirasına mı eklenir? Malları aramızda nasıl paylaşılır? Cenaze ve kefen giderlerini ben mi karşılamalıyım?

CEVAP: Eşiniz hayattayken mehrini kendi rızasıyla size bağışlamadıysa mehir borcunuz düşmez; diğer mallarıyla birlikte mirasına eklenir. Siz de bu mirastan pay alırsınız.[1] Mirasçıları yalnızca siz, annesi ve babasıysa; borçları ve geçerli vasiyeti karşılandıktan sonra kalan malın %50’si size, yaklaşık %16,67’si annesine, %33,33’ü babasına verilir. İbn Useymîn’e göre maddî imkânınız varsa eşinizin kefen giderini siz karşılamalısınız; mirasından düşülmez.[2] İbn Bâz’a göre ise gerekli cenaze giderleri, kadın mal bırakmışsa kendi malından karşılanır.[3]

DİPNOTLAR

[1] İslâmweb, fetva no: 504790; ödenmemiş mehrin kadının terekesine dâhil olması hakkında.

[2] İbn Useymîn, eş-Şerhu’l-Mümti‘, 5/305.

[3] İbn Bâz, “Eşinin defin hazırlıklarını üstlenmenin hükmü”, fetva no: 1236.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/11–12; İbn Useymîn, eş-Şerhu’l-Mümti‘; İbn Bâz ve İslâmweb’in ilgili fetvaları.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 023Abdestsizken telefondan veya ezberden Kur’an okuyabilir miyim?

Abdestsizken telefondan veya ezberden Kur’an okuyabilir miyim?

SORU: Hocam, otobüste giderken telefonumdan Kur’an okumaya başladım. Yanımdaki arkadaşım, “Abdestin yoksa okuyamazsın” dedi. Cünüp değildim, sadece abdestim yoktu. Abdestsizken telefondan veya ezberden Kur’an okuyabilir miyim?

CEVAP: Evet. Cünüp değilseniz abdestsiz olarak telefondan veya ezberden Kur’an okuyabilirsiniz. Abdestli okumak daha faziletlidir. Telefon, basılı mushafla aynı hükümde değildir.

DELİL: Âişe (radıyallahu anhâ), “Resûlullah ﷺ her hâlinde Allah’ı zikrederdi” demiştir.[1] İbn Bâz (rahimehullah), cünüp olmayan kişinin abdestsiz olarak ezberden Kur’an okumasında sakınca bulunmadığını belirtir.[2] Abdurrahman el-Berrâk da telefon ekranındaki yazıların basılı mushafın yazıları gibi sabit olmadığını açıklayarak telefona abdestsiz dokunulabileceğini ve ondan Kur’an okunabileceğini ifade eder.[3]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 373. Hadis sahihtir.

[2] İbn Bâz, Hükmü kırâeti’l-muhdis li’l-Kur’ân an zahri’l-kalb, fetva no: 9665.

[3] Abdurrahman el-Berrâk’ın açıklaması; İslâmweb, “Mushaftan veya telefondan abdestsiz Kur’an okumak”, fetva no: 420361.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, resmî fetva sitesi; İslâmweb, fetva no: 420361.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 022Cünüpken Kur’an’a dokunmak ve okumak günah mıdır?

Cünüpken Kur’an’a dokunmak ve okumak günah mıdır?

SORU: Hocam, sabah cünüp olarak uyandım. Gusletmeden günlük Kur’an okumamı yapmak istedim. “Mushafa dokunmadan ezberden okusam olur mu?” diye düşündüm. Cünüpken Kur’an’a dokunmak ve okumak günah mıdır?

CEVAP: Âlimlerin çoğunluğuna göre cünüpken mushafa doğrudan dokunmak ve dil ile Kur’an tilavet etmek caiz değildir; önce gusledilir. Elbânî ise bunları haram değil, mekruh kabul eder. Kur’an dinlemek, dua ve zikir yapmak ise caizdir.

DELİL: Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Kur’an’a ancak temiz olan dokunsun.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), cünüp kimsenin gusledinceye kadar mushaftan veya ezberden Kur’an okuyamayacağını, dinlemesinde ise sakınca olmadığını belirtir.[2] İbn Useymîn (rahimehullah) de tilavet maksadıyla okumayı haram kabul eder.[3] Elbânî (rahimehullah) ise okumayı yasaklayan sahih bir hadis bulunmadığı kanaatindedir; cünüpken okumayı ve mushafa dokunmayı mekruh görür, guslederek okumayı tavsiye eder.[4]

DİPNOTLAR

[1] Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr, 13217. Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘, 7780: Sahih. Hadis, mushafa dokunmayla ilgilidir; “temiz” ifadesinin yorumunda ihtilaf vardır.

[2] İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât, 29/98; fetva no: 20369.

[3] İbn Useymîn, Fetâvâ Nûrun ale’d-Derb, kaset 205; resmî site, içerik no: 9407.

[4] Elbânî, Müteferrikāt, kayıt 242, bölüm 6; ayrıca “Cünüp kimsenin mushafa dokunması meşru mudur?” başlıklı ses kaydı ve çözümü.

KAYNAKÇA

Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr; Elbânî, Sahîhu’l-Câmi‘ ve Müteferrikāt; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât; İbn Useymîn, Fetâvâ Nûrun ale’d-Derb.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 012Ölmüş birinden şifa istemek caiz midir?

Ölmüş birinden şifa istemek caiz midir?

SORU: Hocam, annem hastalanınca bir yakınımız, “Falanca zatın türbesine git, ‘Ey mübarek zat, anneme şifa ver!’ de” dedi. “Allah’ın sevdiği bir kuldan istemenin ne zararı var?” diye de ekledi. Böyle dua etmek caiz midir?

CEVAP: Hayır. Ölmüş birinden şifa istemek büyük şirktir. Şifa için Allah’a dua edilir; tedavi için meşru sebeplere başvurulur.

DELİL: Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Mescitler Allah’ındır. O hâlde Allah ile birlikte hiç kimseye dua etmeyin.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), ölülerden yardım istemeyi, ibadeti Allah’tan başkasına yöneltmek ve büyük şirk olarak açıklar.[2]

DİPNOTLAR

[1] Cin, 72/18.

[2] İbn Bâz, Beyânü envâ‘i’ş-şirk, fetva no: 14401.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 013Nazar boncuğunu vesile sayarak takabilir miyiz?

Nazar boncuğunu vesile sayarak takabilir miyiz?

SORU: Hocam, çocuğumun yakasına nazar boncuğu taktılar. “Elbette Allah korur; bu boncuk sadece vesile” dediler. Boncuğun kendisinin koruduğuna inanmıyorsak takabilir miyiz?

CEVAP: Hayır. Nazar boncuğunu korunmaya vesile sayarak takmak küçük şirktir. Onun Allah’tan bağımsız koruduğuna inanmak ise büyük şirktir.

DELİL: Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Allah sana bir zarar dokundurursa onu kendisinden başka giderecek yoktur.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), koruyucu nesneleri yalnızca sebep kabul ederek takmayı küçük şirk; bunların Allah’tan bağımsız fayda ve zarar verdiğine inanmayı büyük şirk olarak açıklar.[2]

DİPNOTLAR

[1] En‘âm, 6/17’den.

[2] İbn Bâz, Hükmü ta‘lîki’t-temâim ve i‘tikādi nef‘ihâ, fetva no: 7074.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 014Allah’tan başkası adına yemin etmek caiz midir?

Allah’tan başkası adına yemin etmek caiz midir?

SORU: Hocam, arkadaşım söylediklerine inanmam için sürekli “Annemin başı üzerine yemin ederim” diyor. Bazen ben de “Çocuğumun üzerine yemin ederim” diyorum. Bu sadece konuşma alışkanlığıysa sakıncası var mı?

CEVAP: Evet. Allah’tan başkası adına yemin etmek haramdır ve küçük şirktir. Alışkanlık olması bunu meşru kılmaz.

DELİL: Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Kim yemin edecekse Allah adına yemin etsin veya sussun.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), anne, baba veya başka bir kimse adına yemin etmenin küçük şirk olduğunu; bunun tek başına kişiyi İslâm’dan çıkarmadığını belirtir.[2]

DİPNOTLAR

[1] Buhârî, 2679; Müslim, 1646. Hadis sahihtir.

[2] İbn Bâz, Hükmü’s-salâti halfe men yahlifü bi-gayrillâh, fetva no: 16472.

KAYNAKÇA

Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 015Bir velîye adak adamak caiz midir?

Bir velîye adak adamak caiz midir?

SORU: Hocam, babam ameliyata girmeden önce bir akrabamız, “Falanca velîye bir koyun ada; baban iyileşirse götürür kesersin” dedi. Babamın iyileşmesini istediğim için böyle bir adakta bulunabilir miyim?

CEVAP: Hayır. Bir velîye yakınlaşmak ve ondan yardım görmek amacıyla adak adamak büyük şirktir. Adak ibadeti yalnız Allah’a yöneltilir.

DELİL: Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Yalnız sana ibadet eder, yalnız senden yardım dileriz.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), adağın ibadet olduğunu ve kabir sahiplerine adak sunmanın büyük şirk kapsamına girdiğini açıklar.[2]

DİPNOTLAR

[1] Fâtiha, 1/5.

[2] İbn Bâz, Hükmü’n-nezri li-gayrillâh ke’l-evliyâ inde’l-kubûr, fetva no: 18536.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 016Kabir sahibi adına kesilen kurbanı fakirlere dağıtmak hükmü değiştirir mi?

Kabir sahibi adına kesilen kurbanı fakirlere dağıtmak hükmü değiştirir mi?

SORU: Hocam, köyümüzde bazıları, “Buradaki yatır bizi korusun, hayvanlarımıza bereket versin” diyerek onun adına kurban kesiyor. Etini de fakirlere dağıtıyorlar. Fakirlere dağıtılması bu işi meşru yapar mı?

CEVAP: Hayır. Kabir sahibine yakınlaşmak ve ondan korunma beklemek için kurban kesmek büyük şirktir. Etin fakirlere dağıtılması hükmü değiştirmez.

DELİL: Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Allah, kendisinden başkası için kurban kesene lânet etmiştir.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), bir peygambere, velîye veya başka bir varlığa ibadet amacıyla kurban kesmenin büyük şirk olduğunu belirtir.[2]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 1978. Hadis sahihtir.

[2] İbn Bâz, ez-Zebhu li-gayrillâh, Mecmû‘u Fetâvâ, 6/423; fetva no: 1740.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 017İnsanların övgüsü için yardım yapmak riyâ mıdır?

İnsanların övgüsü için yardım yapmak riyâ mıdır?

SORU: Hocam, yardım yaptığımda bazen “İnsanlar ne kadar cömert olduğumu görsün” diye paylaşmak istiyorum. Hatta kimse görmeyecekse yardım etme isteğim azalıyor. Bu düşünce tevhidime zarar verir mi?

CEVAP: Evet. İnsanların övgüsünü kazanmak için ibadet yapmak riyâdır ve küçük şirktir. Her paylaşım riyâ değildir; belirleyici olan niyettir.

DELİL: Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa salih amel işlesin ve Rabbine ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), riyânın karıştığı ameli boşa çıkarabileceğini ve kulun niyetini Allah için düzeltmek üzere nefsiyle mücadele etmesi gerektiğini açıklar.[2]

DİPNOTLAR

[1] Kehf, 18/110’dan.

[2] İbn Bâz, Ukūbetü’r-riyâ ve keyfiyyetü’t-tehallusi minh, fetva no: 9370.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 018“Allah ve sen istediniz de oldu” demek doğru mudur?

“Allah ve sen istediniz de oldu” demek doğru mudur?

SORU: Hocam, bir işimiz sonuçlanınca arkadaşıma, “Allah ve sen istediniz de oldu” dedim. O da “Böyle söyleme” diye uyardı. Ben onu Allah’a eşit görmüyorum ki; yine de sözüm yanlış mı?

CEVAP: Evet, bu ifade yanlıştır. “Allah diledi, sonra senin de yardımın vesile oldu” denilebilir. Kulun dilemesi Allah’ın dilemesine bağlıdır.

DELİL: Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), eşitlik inancı bulunmasa da “Allah ve falanca diledi” şeklindeki ifadeyi küçük şirk örnekleri arasında sayar.[2]

DİPNOTLAR

[1] Tekvîr, 81/29.

[2] İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât, 28/369; fetva no: 20236.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 019İş aramadan rızık beklemek tevekkül müdür?

İş aramadan rızık beklemek tevekkül müdür?

SORU: Hocam, işsiz kalan bir arkadaşım, “Ben Allah’a tevekkül ettim” diyerek iş aramıyor. Başvuru yapmasını söyleyince “Rızkımı Allah vermeyecek mi?” diyor. Tevekkül böyle mi olur?

CEVAP: Hayır. Tevekkül, meşru sebeplere başvururken kalben Allah’a güvenmektir. Çalışabilecek kişinin sebepleri terk etmesi tevekkül değildir.

DELİL: Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Sana fayda verecek şeye gayret et, Allah’tan yardım iste ve acze düşme.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), tevekkülün sebeplere başvurmakla Allah’a dayanmayı birleştirdiğini; sebepleri terk etmenin şeriata ve akla aykırı olduğunu belirtir.[2]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 2664. Hadis sahihtir.

[2] İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât, 4/427; fetva no: 943.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 020Safer ayında nikâh kıymak uğursuzluk getirir mi?

Safer ayında nikâh kıymak uğursuzluk getirir mi?

SORU: Hocam, düğün tarihini belirlerken aile büyüklerimiz, “Safer ayında nikâh kıyılmaz, evliliğe uğursuzluk getirir” dediler. Başımıza bir şey gelir korkusuyla tarihi değiştirmeli miyiz?

CEVAP: Hayır. Safer ayını uğursuz saymak bâtıl bir inanıştır. Nikâhın o ayda yapılması evliliğe uğursuzluk getirmez.

DELİL: Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Uğursuzluk yoktur.”[1] İbn Bâz (rahimehullah), Safer ayından uğursuzluk çıkarmanın câhiliye inanışı olduğunu; bu ayın diğer aylardan farklı bir uğursuzluğunun bulunmadığını açıklar.[2]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 2222’deki hadisten. Hadis sahihtir.

[2] İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât, 28/358; fetva no: 20229.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ ve Makālât.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 021Kabir üzerine türbe yapılması için bağış yapılabilir mi?

Kabir üzerine türbe yapılması için bağış yapılabilir mi?

SORU: Hocam, mahallemizde salih olduğu söylenen bir kişinin kabrine kubbeli türbe yapmak için para topluyorlar. “Allah dostuna saygıdır, hayra ortak ol” diyorlar. Böyle bir yapıya bağış yapabilir miyim?

CEVAP: Hayır. Kabir üzerine türbe yapılmasına maddî destek verilmez. Salih kimselere hürmet, kabirlerini yüceltecek yapılar inşa etmeyi meşru kılmaz.

DELİL: Câbir (radıyallahu anh), “Resûlullah ﷺ kabrin sıvanmasını, üzerine oturulmasını ve üzerine bina yapılmasını yasakladı” demiştir.[1] İbn Useymîn (rahimehullah), kabir üzerine bina yapmayı haram ve kabir sahiplerine ibadete götüren bir vesile olarak açıklar.[2] İbn Bâz da kabirler üzerine kubbe yapılmasına karşı çıkar.[3]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 970. Hadis sahihtir.

[2] İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil, 2/233.

[3] İbn Bâz, Hükmü def‘i’l-emvâl li-garadi binâi’l-kıbâb ale’l-kubûr ve zahrafetihâ, fetva no: 6583.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 011Dinimizde türbe yapmak var mı?

Dinimizde türbe yapmak var mı?

SORU: Hocam, geçen gün ailemle bir türbenin önünden geçtik. Kabrin üzerine kubbeli bir bina yapılmıştı. “Burada büyük bir zat yatıyor, ona hürmet için yapılmış” dediler. Aklıma takıldı: Dinimizde türbe yapmak var mı?

CEVAP: Kabir üzerine kubbeli bina anlamındaki türbeyi yapmak caiz değildir. Salih kimselere hürmet etmek, kabirlerinin üzerine bina yapmayı meşru kılmaz.

DELİL: Câbir (radıyallahu anh), “Resûlullah ﷺ kabrin sıvanmasını, üzerine oturulmasını ve üzerine bina yapılmasını yasakladı” demiştir.[1] İbn Useymîn (rahimehullah), mealen: “Kabirler üzerine bina yapmak haramdır. Peygamber ﷺ bunu yasaklamıştır; çünkü bu, kabir sahiplerini yüceltmeye ve onlara ibadet edilmesine vesile olur.”[2] İbn Bâz (rahimehullah), mealen: “Falancanın kabri olduğu için onu yüceltmek ve ona hürmet etmek amacıyla üzerine kubbe veya mescit yapmak caiz değildir.”[3]

DİPNOTLAR

[1] Müslim, 970. Hadis sahihtir.

[2] İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil, 2/233.

[3] İbn Bâz, Hükmü’l-binâ ale’l-kubûr (Kabirler üzerine bina yapmanın hükmü), fetva no: 17892.

KAYNAKÇA

Müslim, es-Sahîh; İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil; İbn Bâz, resmî fetva sitesi.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 010Evcil hayvan ticareti kapsamında köpek üretip satmak veya internet üzerinden köpek satışı yapmak caiz midir?

Evcil hayvan ticareti kapsamında köpek üretip satmak veya internet üzerinden köpek satışı yapmak caiz midir?

SORU: Evcil hayvan ticareti kapsamında köpek üretip satmak veya internet üzerinden köpek satışı yapmak caiz midir?

CEVAP: Hayır, köpek satmak ve satışından kazanç elde etmek haramdır. Satışın internet üzerinden yapılması hükmü değiştirmez.

DELİL: Ebû Mes‘ûd el-Ensârî (radıyallahu anh), “Resûlullah ﷺ köpeğin satış bedelini yasakladı” demiştir.[1] İbn Useymîn (rahimehullah), mealen: “Köpek, avlanmaya elverişli olup kendisiyle av yapılsa bile satılamaz.”[2] İbn Bâz (rahimehullah), mealen: “Köpek satılmaz. Peygamber ﷺ köpeklerin satışını yasaklamıştır.”[3]

DİPNOTLAR

[1] Buhârî, 2237; Müslim, 1567. Hadis sahihtir.

[2] İbn Useymîn, Kitâbü’l-Bey‘ (eş-Şerhu’l-Evvel), ders 1; resmî site, içerik no: 16494.

[3] İbn Bâz, Mâ hükmü’t-ticâreti fî kilâbi’s-sayd? (Av köpeklerinin ticaretinin hükmü), fetva no: 25326.

KAYNAKÇA

Buhârî, es-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Useymîn ve İbn Bâz’ın resmî sitelerindeki ilgili ders ve fetva.

UBEYDULLAH ARSLAN – İSLAM DAVETÇİSİ
23 Ekim 2026

SORU 009Derslerinizde sürekli “Kişinin delili ve menheci olmalıdır.” dediğinizi işitiyorum. Bunu izah eder misiniz?

Derslerinizde sürekli “Kişinin delili ve menheci olmalıdır.” dediğinizi işitiyorum. Bunu izah eder misiniz?

SORU: Derslerinizde sürekli “Kişinin delili ve menheci olmalıdır.” dediğinizi işitiyorum. Bunu izah eder misiniz?

CEVAP: Müslümanın dinini öğrenirken, anlarken ve yaşarken iki temel esasa ihtiyacı vardır: Sahih delil ve doğru menhec. Delil, bir inancın, hükmün veya amelin Kur’an ve sahih sünnetteki şer‘î dayanağıdır. Menhec ise bu delilleri doğru anlamamızı, yorumlamamızı ve hayata tatbik etmemizi sağlayan ilmî usuldür. Allah Teâlâ, “Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah'a ve Resûlü'ne götürün.” buyurmuştur.[1] Ancak delilin bulunması kadar, onun doğru anlaşılması da önemlidir. Bunun için sahabenin, tâbiînin, tebeu’t-tâbiînin ve onları en güzel şekilde takip eden Selef imamları ile müçtehid âlimlerimizin ilmî çizgisinde; onların akîde, tefsir, hadis, fıkıh ve usûl alanlarında telif ettikleri klasik eserler doğrultusunda Kur’an ve sahih sünneti anlamak esas alınmalıdır. Zira din, şahsî kanaatlerle, geleneklerle veya delilden kopuk yorumlarla değil, sahih nakil ve sağlam ilmî usulle öğrenilir. Delilsiz menhec taassuba, menhecsiz delil ise keyfî yorumlara kapı açar. Nitekim İbn Sîrîn, “Bu ilim dindir; dininizi kimden aldığınıza dikkat edin.” demiştir.[2] Müslüman, ne şahısları mutlak hakikat ölçüsü edinmeli ne de kendi anlayışını ümmetin ilmî mirasının üzerinde görmelidir. Netice olarak delil, dinin ne söylediğini; menhec ise o delilin nasıl doğru anlaşılacağını gösterir.

DİPNOTLAR

[1] Nisâ, 4/59.

[2] Müslim, es-Sahîh, Mukaddime, isnad bahsi.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Müslim, es-Sahîh; İbn Abdilberr, Câmi‘u Beyâni'l-İlm ve Fadlihî; İbn Teymiyye, Mukaddime fî Usûli't-Tefsîr.

SORU 008Müslüman bir cemaatin ve hocanın ilmî menheci nasıl olmalıdır?

Müslüman bir cemaatin ve hocanın ilmî menheci nasıl olmalıdır?

SORU: Müslüman bir cemaatin ve hocanın ilmî menheci nasıl olmalıdır?

CEVAP: Müslüman bir cemaatin ve ilim öğreten hocanın ilmî menheci, Kur’an ve sahih sünnete dayanmalı; din, sahabenin anlayışı ve muteber âlimlerin ilmî usulü çerçevesinde öğrenilip öğretilmelidir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: “Kim kendisine doğru yol belli olduktan sonra Peygamber'e karşı çıkar ve müminlerin yolundan başkasına uyarsa onu yöneldiği yolda bırakırız.” (Nisâ, 115)[1] Resûlullah ﷺ ise “İnsanların en hayırlısı benim asrımdakiler, sonra onları takip edenler, sonra da onları takip edenlerdir.” buyurmuştur.[2] İlmî menhecin esası şahıslara, cemaat isimlerine, geleneklere veya taassuba değil, sahih delile bağlılıktır. Hoca, insanları kendi şahsına değil Allah'ın kitabına ve Resûlullah'ın sünnetine davet etmeli; bilmediği meselede konuşmamalı, ihtilaflarda ilim, adalet ve insafla hareket etmelidir. Cemaat ise körü körüne itaati, şahısları kutsamayı ve grup aidiyetini hakikatin ölçüsü hâline getirmemelidir. Tevhid, sünnete ittiba, sahih akîde, ilmî emanet, güzel ahlâk ve hikmetli davet bu menhecin temel esaslarıdır. İlim, insanları bir hocanın etrafında toplamak için değil, Allah'a kulluğu gerçekleştirmek ve ümmeti hak üzere birleştirmek için öğretilmelidir.

DİPNOTLAR

[1] Nisâ, 4/115.

[2] Buhârî, 2652; Müslim, 2533.

KAYNAKÇA

Kur’ân-ı Kerîm; Buhârî, el-Câmiu's-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Teymiyye, Mecmû‘u'l-Fetâvâ; İbn Abdilberr, Câmi‘u Beyâni'l-İlm ve Fadlihî.

SORU 007Kadınların özel hâllerinde namaz kılmasını ve oruç tutmasını söyleyen görüş doğru mudur?

Kadınların özel hâllerinde namaz kılmasını ve oruç tutmasını söyleyen görüş doğru mudur?

SORU: Kadınların özel hâllerinde namaz kılmasını ve oruç tutmasını söyleyen görüş doğru mudur?

CEVAP: Hayır. Hayız ve nifas hâlindeki kadınların namaz kılabileceğini ve oruç tutabileceğini ileri süren görüş, sahih sünnete ve ümmetin yerleşik icmâına aykırıdır. Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Kadın hayız gördüğünde namaz kılmaz ve oruç tutmaz, değil mi?”[1] Hz. Âişe (radıyallahu anhâ) ise şöyle demiştir: “Resûlullah zamanında hayız görürdük; orucu kaza etmekle emrolunur, namazı kaza etmekle emrolunmazdık.”[2] Bu iki sahih hadis, meselenin hükmünü açıkça ortaya koymaktadır. Hayız ve nifas hâlindeki kadın namaz kılmaz, oruç tutmaz; temizlendikten sonra tutamadığı farz oruçları kaza eder, fakat kılamadığı namazları kaza etmez. İbnü'l-Münzir ve Nevevî gibi âlimler bu hükümde icmâ bulunduğunu nakletmişlerdir. Dolayısıyla kadınların hayız hâlindeyken namaz kılmasını veya oruç tutmasını dinen geçerli saymak, açık naslara muhalefettir. Kur’an'ı sahih sünnetten bağımsız yorumlayarak bu hükmü değiştirmek ilmî bakımdan kabul edilemez.

DİPNOTLAR

[1] Buhârî, 304.

[2] Müslim, 335.

KAYNAKÇA

Buhârî, el-Câmiu's-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbnü'l-Münzir, el-İcmâ‘; Nevevî, Şerhu Sahîhi Müslim.

SORU 006Vefat eden yakınımın ardından Fâtiha okumak câiz midir?

Vefat eden yakınımın ardından Fâtiha okumak câiz midir?

SORU: Vefat eden yakınımın ardından Fâtiha okumak câiz midir?

CEVAP: Vefat eden kimsenin ardından Fâtiha okumayı özel bir ibadet veya dinî merasim hâline getirmek meşru değildir. Çünkü ibadetler tevkîfîdir; her ibadetin sahih bir şer‘î delile dayanması gerekir. Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şey ortaya çıkarırsa o reddedilir.”[1] Resûlullah'ın ﷺ ve sahabenin, ölülerin ardından Fâtiha okumayı belirli bir uygulama hâline getirdiklerine dair sahih bir delil bulunmamaktadır. Bu sebeple cenazenin ardından topluca Fâtiha okumayı sünnet kabul etmek veya belirli günlerde Fâtiha merasimleri düzenlemek bidattir. Bununla birlikte Kur'an okuyup sevabını ölüye bağışlama konusunda âlimler arasında ihtilaf bulunmaktadır. Ölüye fayda vereceği sahih delillerle sabit olan ameller ise dua, istiğfar ve sadakadır. Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur: “İnsan öldüğünde üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i câriye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden salih evlat.”[2] Dolayısıyla vefat eden yakınlarımız için sünnetle sabit olan ibadetlere yönelmek gerekir.

DİPNOTLAR

[1] Buhârî, 2697; Müslim, 1718.

[2] Müslim, 1631.

KAYNAKÇA

Buhârî, el-Câmiu's-Sahîh; Müslim, es-Sahîh; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ; İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil.

SORU 005“Yetiş ya Geylânî!” veya “Yetiş ya Gavs!” demek şirk midir?

“Yetiş ya Geylânî!” veya “Yetiş ya Gavs!” demek şirk midir?

SORU: “Yetiş ya Geylânî!” veya “Yetiş ya Gavs!” demek şirk midir?

CEVAP: Evet, ölmüş bir kimseden gaybî yardım ve medet istemek, ulûhiyyet tevhidine aykırı olan büyük şirktir. Çünkü dua ve istiğâse ibadettir; ibadet ise yalnızca Allah'a mahsustur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: “Allah'ı bırakıp sana fayda ve zarar veremeyecek şeylere yalvarma.” (Yûnus, 106)[1] Resûlullah ﷺ de “Dua, ibadetin ta kendisidir.” buyurmuştur.[2] “Yetiş ya Geylânî!” veya “Medet ya Gavs!” diyerek ölmüş bir veliden olağanüstü yardım istemek, yaratılmış bir varlığa ibadet türünden bir talepte bulunmaktır. İbn Teymiyye, İbn Bâz ve İbn Useymîn gibi âlimler, ölülerden bu şekilde istiğâsede bulunmayı büyük şirk kapsamında değerlendirmişlerdir. Ancak fiilin şirk olmasıyla belirli bir şahsın tekfir edilmesi birbirinden ayrıdır; tekfirin şartları ve engelleri gözetilmelidir. Netice olarak, ölülerden gaybî yardım istemek büyük şirktir; dua ve istiğâse yalnızca Allah'a yöneltilmelidir.

DİPNOTLAR

[1] Yûnus, 10/106; Cin, 72/18.

[2] Ebû Dâvûd, 1479; Tirmizî, 2969. Elbânî: Sahih.

KAYNAKÇA

Kur'ân-ı Kerîm; Ebû Dâvûd, es-Sünen; Tirmizî, el-Câmi‘; İbn Teymiyye, el-Kâidetü'l-Celîle; İbn Bâz, Mecmû‘u Fetâvâ; İbn Useymîn, Mecmû‘u Fetâvâ ve Resâil.

SORU 004Vefat eden annem adına umre yapabilir miyim?

VEFAT EDEN ANNEM ADINA UMRE YAPABİLİR MİYİM?

SORU: Vefat eden annem adına umre yapabilir miyim?

CEVAP: Evet, vefat eden Müslüman anneniz adına umre yapmanız câizdir. Resûlullah ﷺ, başkası adına hac yapmak isteyen birine şöyle buyurmuştur: “Önce kendi adına hac yap, sonra Şübrüme adına hac yap.” [1] Bu hadis, başkası adına ibadet yapmanın meşruiyetine delildir. İbn Bâz ve İbn Useymîn gibi âlimler, vefat eden Müslüman adına umre yapılabileceğini belirtmişlerdir.

DİPNOT

[1] Ebû Dâvûd, 1811; Elbânî, sahih.

KAYNAKÇA

Ebû Dâvûd, es-Sünen; İbn Bâz ve İbn Useymîn, hac ve umre fetvaları.

SORU 001Ölmüş bir salihi Allah'a vesile edinmek caiz midir?

ÖLMÜŞ BİR SALİHİ ALLAH’A VESİLE EDİNMEK CAİZ MİDİR?

SORU: Ölmüş bir salihin zatını, makamını veya hürmetini vesile edinerek Allah’a dua etmek caiz midir?

CEVAP: Selef-i Sâlihîn’in ibadetlerde delile bağlılık esasını benimseyen âlimlerin tercih ettiği görüşe göre, ölmüş bir salihin zatını, makamını veya hürmetini Allah’a yaklaşmak için vesile edinmek meşru değildir. Çünkü dua ibadettir; ibadetler ise tevkîfîdir. Bir ibadetin sebebini, şeklini veya vasıtasını belirlemek için sahih şer‘î delil gerekir. Allah’a yakınlık, kulların kendi belirledikleri yollarla değil, Allah ve Resûlü’nün meşru kıldığı yollarla aranır.[1]

KUR’AN’DAN DELİL

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

﴿وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا﴾

“En güzel isimler Allah’ındır. O hâlde O’na bu isimlerle dua edin.” (A‘râf, 180)

Bu âyet, Allah’ın isimleriyle dua etmenin meşruiyetini açıkça bildirmektedir. Allah Teâlâ başka bir âyette de şöyle buyurmuştur:

﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ﴾

“Kullarım sana beni sorduklarında, şüphesiz ben yakınım. Bana dua edenin duasına karşılık veririm.” (Bakara, 186)

Bu nasslar, duanın doğrudan Allah’a yöneltilmesini ve O’nun meşru kıldığı vesilelerin gözetilmesini öğretmektedir.[2]

SAHİH SÜNNETTEN DELİL

Enes b. Mâlik'in rivayetine göre Hz. Ömer, kuraklık meydana geldiğinde Abbas b. Abdülmuttalib'in duasına başvurmuş ve şöyle demiştir:

«اللَّهُمَّ إِنَّا كُنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّنَا فَتَسْقِينَا، وَإِنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَيْكَ بِعَمِّ نَبِيِّنَا فَاسْقِنَا»

“Allah’ım! Biz daha önce Peygamberimizle sana tevessül ederdik, sen de bize yağmur verirdin. Şimdi Peygamberimizin amcasıyla sana tevessül ediyoruz. Bize yağmur ver.”

(Buhârî, 1010)

Bu hadis, sahabenin yaşayan salih bir kimseden dua isteme uygulamasına delildir. İbn Teymiyye, hadisteki tevessülü Abbas'ın duası ve şefaatiyle açıklamıştır. Resûlullah’ın ﷺ vefatından sonra Hz. Ömer’in bu uygulamayı tercih etmesi, Selefî âlimlerin ölmüş kimselerin zatıyla tevessülü meşru görmemelerinde başvurdukları temel delillerdendir.[3]

SELEF VE ÂLİMLERİN AÇIKLAMALARI

İmam Ebû Hanîfe’den, Allah’a dua ederken “Filanın hakkı için” ifadesinin kullanılmasını uygun görmediği nakledilmiştir. Hanefî fakihlerinden Kâsânî, dua bahsinde bu tür ifadelerin mekruh görüldüğünü aktarmıştır. Bu nakiller, özellikle bir şahsın Allah üzerinde kendiliğinden hak sahibi olduğu anlamını çağrıştıran dua ifadeleriyle ilgilidir.[4]

İbn Teymiyye, meşru tevessül ile hakkında şer‘î delil bulunmayan tevessül şekillerini birbirinden ayırmış; Allah’ın isim ve sıfatları, iman ve salih ameller, yaşayan müminlerin duası gibi vesileleri açıklamıştır.[5]

İbn Bâz ve İbn Useymîn de ölmüş salihlerin zatı, makamı veya hürmetiyle yapılan tevessülü meşru kabul etmemiş; ibadetlerde Kitap ve Sünnet'e ittibânın zorunluluğunu vurgulamışlardır.[6]

TEVESSÜL İLE ŞİRK ARASINDAKİ AYRIM

Ölmüş bir salihin zatını vesile edinerek Allah’tan istemek ile ölmüş bir kimseden yalnız Allah’ın güç yetirebileceği şeyleri doğrudan istemek aynı hükümde değildir.

Birincisi, burada açıklanan Selefî ilmî değerlendirmede gayrimeşru tevessüldür. İkincisi ise ölüye ilâhî kudret nispet edilerek ondan çocuk, rızık, şifa veya gaybî yardım talep edilmesi gibi durumlarda büyük şirk kapsamına girer. Çünkü dua ve gaybî yardım talebi, ibadet mahiyetinde olduğunda yalnız Allah’a yöneltilmelidir.[7]

Bununla birlikte bir fiilin şirk olması ile belirli bir şahıs hakkında tekfir hükmü verilmesi birbirinden ayrıdır. Şahıs hakkında hüküm vermek, gerekli şartların gerçekleşmesini ve engellerin bulunmamasını gerektiren ayrı bir ilmî meseledir.

NETİCE

Müslüman, Allah’a yaklaşmak için Kitap ve Sahih Sünnet'in gösterdiği vesilelere sarılmalıdır. Allah’ın güzel isim ve sıfatlarıyla dua etmek, iman ve salih amelleri vesile kılmak, yaşayan salih bir Müslümandan dua istemek meşrudur.

Ölmüş salihlerin zatlarını, makamlarını ve hürmetlerini ibadet maksadıyla vesile edinmek ise Selefî âlimlerin tercih ettiği görüşe göre meşru değildir. Mümin, duasını yalnız Allah’a yöneltmeli, tevhidin saflığını korumalı ve ibadetlerinde Resûlullah’ın ﷺ sünnetine ittibâ etmelidir.


DİPNOTLAR

[1] Şâtıbî, el-İ‘tisâm, ibadetlerde ittibâ ve bid‘at bahisleri. Ayrıca bk. İbn Teymiyye, Kâidetün Celîle fi’t-Tevessül ve’l-Vesîle.

[2] Kur’ân-ı Kerîm, A‘râf 7/180; Bakara 2/186. Bu âyetler doğrudan Allah’a dua etmeyi ve O’nun isimleriyle dua etmeyi açıkça öğretir; ihtilaflı tevessül şekillerinin tamamını tek başlarına ayrıntılı biçimde hükme bağlamaz.

[3] Buhârî, Sahîh, İstiskâ, hadis no. 1010; İbn Teymiyye, Kâidetün Celîle fi’t-Tevessül ve’l-Vesîle, Hz. Ömer’in Abbas ile tevessülü bahsi.

[4] Kâsânî, Bedâiʿu’s-Sanâiʿ fî Tertîbi’ş-Şerâiʿ, dua ve mekruh ifadeler bahsi. Ebû Hanîfe’ye nispet edilen sözün aktarımı için ayrıca bk. İbn Teymiyye, Kâidetün Celîle fi’t-Tevessül ve’l-Vesîle. Baskılar arasında sayfa numaraları değiştiğinden burada kesin sayfa verilmemiştir.

[5] İbn Teymiyye, Kâidetün Celîle fi’t-Tevessül ve’l-Vesîle, meşru ve gayrimeşru tevessül bahisleri.

[6] İbn Bâz, Mecmûʿu Fetâvâ ve Makâlât Mütenevvia, tevessül bahisleri; İbn Useymîn, Mecmûʿu Fetâvâ ve Resâil, dua ve tevessül bahisleri.

[7] Kur’ân-ı Kerîm, Cin 72/18; Fâtır 35/13–14. Ayrıca bk. İbn Teymiyye, el-Kâidetü’l-Celîle ve Mecmûʿu’l-Fetâvâ, dua ve istiğâse bahisleri.

KAYNAKÇA

  1. Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2/186; A‘râf 7/180; Fâtır 35/13–14; Cin 72/18.
  2. Buhârî, Muhammed b. İsmâil. el-Câmiʿu’s-Sahîh, İstiskâ, hadis no. 1010.
  3. Kâsânî, Alâeddin Ebû Bekir. Bedâiʿu’s-Sanâiʿ fî Tertîbi’ş-Şerâiʿ.
  4. Şâtıbî, Ebû İshak. el-İ‘tisâm.
  5. İbn Teymiyye, Takıyyüddin Ahmed. Kâidetün Celîle fi’t-Tevessül ve’l-Vesîle.
  6. İbn Teymiyye. Mecmûʿu’l-Fetâvâ.
  7. İbn Bâz, Abdülazîz b. Abdullah. Mecmûʿu Fetâvâ ve Makâlât Mütenevvia.
  8. İbn Useymîn, Muhammed b. Sâlih. Mecmûʿu Fetâvâ ve Resâil.

UBEYDULLAH ARSLAN
İslâm Davetçisi

SORU 002Tevessülün meşru çeşitleri nelerdir?

AKÎDE VE TEVHİD

Cevap

Böylece Allah’ın isim ve sıfatlarıyla, kişinin iman ve salih amelleriyle, yaşayan salih kimsenin duasıyla yapılan tevessülün meşruiyeti sabit olmaktadır.

Delil

Allah’ın güzel isimleriyle dua: A‘râf, 7/180. Yaşayan salih kimseden dua isteme: Buhârî, 1010. Salih amellerle tevessül: Buhârî, 2272; Müslim, 2743.

Kaynak

A‘râf, 7/180; Buhârî, 1010 ve 2272; Müslim, 2743. Sitedeki tevessül makalesinden.

SORU 003Sünnet ile bid‘at nasıl ayırt edilir?

SÜNNET VE BİD‘AT

Cevap

İslâm’da ibadetlerin esası tevkîfîliktir. Yani bir uygulamanın Allah’a yakınlaşma vesilesi ve dinî ibadet olarak benimsenebilmesi için Kur’an ve sahih sünnetten delile dayanması gerekir. Bir amelin şirk olmaması onun sünnet olduğunu göstermez; şirk olmayan bir uygulama bidat da olabilir.

Delil

“Kim bizim emrimize uygun olmayan bir amel işlerse o reddedilir.” (Müslim, 1718). “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin.” (Âl-i İmrân, 3/31).

Kaynak

Müslim, 1718; Âl-i İmrân, 3/31. Ubeydullah Arslan, Rabıta Din midir, Hayal midir?