TAM EKRAN OKULÜTFEN ANKETE KATILINSizin görüşünüz bizim için önemli!Tevhid — 1. Bölüm
1–10. sorular
Dersini seç. Afişi aç, hocayı dinle.
40 kısa soru-cevap ve delilleri · 4 bölüm · Her bölüm 1 dakika
1–10. sorular
11–20. sorular
21–30. sorular
31–40. sorular
Ubeydullah Arslan · İslâm Davetçisi
Ubeydullah Arslan · İslâm Davetçisi
Ubeydullah Arslan · İslâm Davetçisi
Konu: Allah’a inanmak yetmez
Ubeydullah Arslan · İslâm Davetçisi
40 kısa soru-cevap ve delilleri · 4 bölüm · Her bölüm 1 dakika
1–10. sorular
11–20. sorular
21–30. sorular
31–40. sorular
20 kısa soru-cevap, delil ve örnek · 2 bölüm · Her bölüm 1 dakika
1–10. sorular
11–20. sorular
40 kısa soru, cevap ve delil · 4 bölüm · Her bölüm 1 dakika
1–10. sorular
11–20. sorular
21–30. sorular
31–40. sorular
İbn Teymiyye — Arapça ana metinden Türkçe çeviri
Hamd, hak dini bütün dinlere üstün kılmak için Resûlünü hidayet ve hak dinle gönderen Allah’a mahsustur. Şahit olarak Allah yeter. Allah’tan başka ibadete lâyık hiçbir ilâh olmadığına, O’nun tek ve ortaksız olduğuna, bunu ikrar ederek ve O’nu birleyerek şahitlik ederim. Muhammed’in O’nun kulu ve elçisi olduğuna da şahitlik ederim. Allah ona ve ailesine salât eylesin ve bolca selâm versin.
Bundan sonra, bu risalede kıyamete kadar kurtuluşa eren ve yardım gören topluluğun, Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in akîdesi açıklanmaktadır. Bu akîde, Allah’a, meleklerine, kitaplarına, elçilerine, ölümden sonra dirilişe ve hayrıyla şerriyle kadere iman etmektir.
Allah’a imanın bir gereği, O’nun kitabında kendisini nitelediği ve Resûlü Muhammed ﷺ’in O’nu nitelediği sıfatlara tahrif, ta‘tîl, keyfiyet tayini ve temsil olmaksızın iman etmektir. Onlar Allah hakkında şu âyete iman ederler: “O’nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.” Allah’ın kendisi için bildirdiği sıfatları inkâr etmez, sözleri yerlerinden saptırmaz, Allah’ın isim ve âyetlerinde doğru yoldan ayrılmazlar. O’nun sıfatlarına keyfiyet tayin etmez, onları yarattıklarının sıfatlarına benzetmezler. Çünkü Allah’ın adaşı, dengi ve eşi yoktur. O, yarattıklarına kıyas edilmez. Allah, kendisini ve başkalarını en iyi bilendir. Sözü en doğru, anlatımı en güzel olandır.
Elçileri doğru sözlüdür ve haberleri doğrudur. Allah hakkında bilmediklerini söyleyenler ise böyle değildir. Bunun için Allah şöyle buyurmuştur: “İzzet sahibi Rabbin, onların yakıştırdıkları niteliklerden uzaktır. Elçilere selâm olsun. Hamd, âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.” Allah, elçilere muhalefet edenlerin kendisine yakıştırdıkları niteliklerden kendisini tenzih etmiş, sözleri eksiklik ve kusurdan uzak olduğu için elçilere selâm vermiştir. Allah, kendisine verdiği isimlerde ve kendisini nitelediği sıfatlarda nefy ile ispatı bir araya getirmiştir. Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat elçilerin getirdiği yoldan ayrılmaz. Çünkü bu, Allah’ın nimet verdiği peygamberlerin, sıddıkların, şehitlerin ve salihlerin dosdoğru yoludur.
Bu esasa, Allah’ın Kur’an’ın üçte birine denk olan İhlâs sûresinde kendisi hakkında bildirdikleri girer: “De ki: O Allah birdir. Allah Samed’dir. Doğurmamış ve doğmamıştır. Hiç kimse O’na denk değildir.”
Kitabının en büyük âyetinde kendisi hakkında bildirdikleri de buna dahildir: “Allah, kendisinden başka ibadete lâyık hiçbir ilâh olmayandır. O, Hayy ve Kayyûm’dur. O’nu ne uyuklama tutar ne de uyku. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur. İzni olmadan O’nun katında kim şefaat edebilir? O, onların önlerindekini ve arkalarındakini bilir. Onlar ise O’nun ilminden, dilediği kadarı dışında hiçbir şeyi kuşatamazlar. O’nun Kürsî’si gökleri ve yeri kuşatmıştır. Bunları korumak O’na ağır gelmez. O, yücedir, büyüktür.” Yani onları korumak O’nu zorlamaz ve O’na yük olmaz. Bu sebeple bir kimse gece bu âyeti okursa Allah tarafından bir koruyucu sabaha kadar onunla kalır ve şeytan ona yaklaşmaz.
Allah’ın şu sözleri de bu kapsamdadır:
- “O, Evvel’dir, Âhir’dir, Zâhir’dir, Bâtın’dır. O, her şeyi bilendir.”
- “Ölmeyen, daima diri olana tevekkül et.”
- “O, hakkıyla bilen, hüküm ve hikmet sahibidir.” “O, hüküm ve hikmet sahibidir, her şeyden haberdardır.” “Yere gireni, yerden çıkanı, gökten ineni ve göğe yükseleni bilir.” “Gaybın anahtarları O’nun katındadır. Onları yalnız O bilir. Karada ve denizde olanı bilir. Düşen hiçbir yaprak yoktur ki onu bilmesin. Yerin karanlıklarındaki hiçbir tane, yaş ve kuru hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta bulunmasın.” “Hiçbir dişi O’nun bilgisi dışında gebe kalmaz ve doğurmaz.” “Bilesiniz ki Allah her şeye kadirdir ve Allah her şeyi ilmiyle kuşatmıştır.”
- “Şüphesiz rızık veren, kuvvet sahibi ve gücü sarsılmaz olan Allah’tır.”
- “O’nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.” “Allah size ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.”
- “Bahçene girdiğinde ‘Allah ne dilerse o olur. Kuvvet ancak Allah iledir’ deseydin ya!” “Allah dileseydi birbirleriyle savaşmazlardı. Fakat Allah dilediğini yapar.” “Size okunacak olanlar dışında, ihramlı iken avı helâl saymamanız şartıyla, dört ayaklı sürü hayvanları size helâl kılındı. Şüphesiz Allah dilediğine hükmeder.” “Allah kime hidayet vermek isterse göğsünü İslâm’a açar. Kimi saptırmak isterse göğe yükseliyormuş gibi göğsünü dar ve sıkıntılı kılar.”
- “İhsanda bulunun. Şüphesiz Allah ihsanda bulunanları sever.” “Adaletli olun. Şüphesiz Allah adaletli olanları sever.” “Onlar size karşı doğru durdukça siz de onlara karşı doğru durun. Şüphesiz Allah takvâ sahiplerini sever.” “Allah çok tevbe edenleri ve temizlenenleri sever.” “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin.” “Allah, kendisinin sevdiği ve kendisini seven bir topluluk getirecektir.” “Allah, kendi yolunda kenetlenmiş bir yapı gibi saf bağlayarak savaşanları sever.” “O, çok bağışlayandır, çok sevendir.”
- “Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.” “Rabbimiz, rahmet ve ilimle her şeyi kuşattın.” “O, müminlere karşı çok merhametlidir.” “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır.” “Rabbiniz rahmeti kendi üzerine yazmıştır.” “O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” “Allah en iyi koruyucudur. O, merhamet edenlerin en merhametlisidir.”
- “Allah onlardan razı olmuş, onlar da O’ndan razı olmuşlardır.”
- “Kim bir mümini kasten öldürürse cezası içinde kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş ve onu lânetlemiştir.” “Bu, Allah’ı gazaplandıran şeylere uymaları ve O’nun hoşnutluğunu istememeleri sebebiyledir.” “Bizi öfkelendirince onlardan intikam aldık.” “Allah onların sefere çıkmalarını hoş görmedi ve onları geri bıraktı.” “Yapmadığınız şeyi söylemeniz Allah katında büyük bir öfkeye sebep olur.”
- “Onlar Allah’ın bulut gölgeleri içinde, meleklerle birlikte kendilerine gelmesini ve işin bitirilmesini mi bekliyorlar?” “Meleklerin gelmesini, Rabbinin gelmesini ya da Rabbinin bazı âyetlerinin gelmesini mi bekliyorlar?” “Hayır! Yer parça parça ezildiğinde, Rabbin geldiğinde ve melekler saf saf dizildiğinde…” “O gün gök bulutlarla yarılır ve melekler bölük bölük indirilir.”
- “Celâl ve ikram sahibi Rabbinin vechi bâki kalır.” “O’nun vechi dışında her şey yok olacaktır.”
- “İki elimle yarattığıma secde etmene ne engel oldu?” “Yahudiler ‘Allah’ın eli bağlıdır’ dediler. Kendi elleri bağlansın ve söyledikleri söz yüzünden lânetlensinler. Bilakis O’nun iki eli açıktır, dilediği gibi verir.”
- “Rabbinin hükmüne sabret. Çünkü sen gözlerimizin önündesin.” “Onu levhalar ve çivilerle yapılmış bir gemiye bindirdik. Gemi gözlerimizin önünde akıp gidiyordu. Bu, inkâr edilen kimseye bir karşılıktı.” “Üzerine katımdan bir sevgi bıraktım ki gözümün önünde yetiştirilesin.”
- “Allah, kocası hakkında seninle konuşan ve Allah’a şikâyette bulunan kadının sözünü işitti. Allah ikinizin konuşmasını işitir. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.” “Allah, ‘Allah fakirdir, biz zenginiz’ diyenlerin sözünü elbette işitti.” “Yoksa onların sırlarını ve gizli konuşmalarını işitmediğimizi mi sanıyorlar? Hayır, işitiriz. Elçilerimiz de yanlarında yazıyorlar.” “Ben sizinle beraberim, işitirim ve görürüm.”
- “Allah’ın gördüğünü bilmiyor mu?” “O, kalktığın zaman seni de secde edenler arasındaki hareketini de görür. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.” “De ki: Çalışın. Yaptığınızı Allah, Resûlü ve müminler görecektir.”
- “O’nun yakalaması çetindir.” “Onlar tuzak kurdular, Allah da onların tuzaklarına karşılık verdi. Allah, tuzak kuranlara karşılık verenlerin en hayırlısıdır.” “Onlar bir düzen kurdular. Biz de onlar farkında olmadan düzenlerine karşılık verdik.” “Onlar bir tuzak kuruyorlar. Ben de onların tuzağına karşılık veriyorum.”
- “Bir iyiliği açığa vurur, gizler veya bir kötülüğü affederseniz şüphesiz Allah çok affedicidir, her şeye kadirdir.” “Affetsinler ve hoş görsünler. Allah’ın sizi bağışlamasını istemez misiniz? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” “İzzet Allah’a, Resûlüne ve müminlere aittir.”
- İblîs’in sözünü naklederken şöyle buyurur: “İzzetine yemin olsun ki onların hepsini saptıracağım.”
- “Celâl ve ikram sahibi Rabbinin adı ne yücedir!”
- “O’na ibadet et ve O’na ibadette sebat göster. O’na adaş birini biliyor musun?” “Hiç kimse O’na denk değildir.” “Bildiğiniz hâlde Allah’a eşler koşmayın.” “İnsanlardan kimi, Allah’tan başka eşler edinir ve onları Allah’ı sever gibi sever.” “De ki: Hamd, çocuk edinmeyen, mülkünde ortağı bulunmayan ve acizlikten dolayı bir dosta ihtiyaç duymayan Allah’a mahsustur. O’nu gereğince yücelt.” “Göklerde ve yerde ne varsa Allah’ı tesbih eder. Mülk O’nundur, hamd O’nundur. O, her şeye kadirdir.” “Âlemlere uyarıcı olması için kuluna Furkân’ı indiren ne yücedir! Göklerin ve yerin hükümranlığı O’nundur. Çocuk edinmemiştir, mülkünde ortağı yoktur. Her şeyi yaratmış ve ona bir ölçü takdir etmiştir.” “Allah çocuk edinmemiştir. O’nunla beraber hiçbir ilâh yoktur. Öyle olsaydı her ilâh kendi yarattığını alıp gider ve biri diğerine üstün gelirdi. Allah onların yakıştırdıklarından uzaktır. O, gaybı da görüneni de bilir. Onların ortak koştuklarından yücedir.” “Allah’a benzerler uydurmayın. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” “De ki: Rabbim açık ve gizli hayasızlıkları, günahı, haksız saldırıyı, Allah’ın hakkında hiçbir delil indirmediği şeyi O’na ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğinizi söylemenizi haram kılmıştır.”
- Arş’a istivâ yedi yerde bildirilmiştir. A‘râf ve Yûnus’ta: “Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a istivâ eden Allah’tır.” Ra‘d’da: “Allah, gökleri gördüğünüz herhangi bir direk olmaksızın yükselten, sonra Arş’a istivâ edendir.” Tâhâ’da: “Rahmân Arş’a istivâ etti.” Furkân’da: “Sonra Arş’a istivâ etti. O, Rahmân’dır.” Secde’de: “Allah, gökleri, yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yaratan, sonra Arş’a istivâ edendir.” Hadîd’de: “O, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a istivâ edendir.”
- “Ey Îsâ! Seni alacak ve kendime yükselteceğim.” “Bilakis Allah onu kendisine yükseltti.” “Güzel söz O’na yükselir, salih amel de onu yükseltir.” “Ey Hâmân! Bana yüksek bir yapı yap. Belki yollara, göklerin yollarına ulaşırım da Mûsâ’nın ilâhına bakarım. Ben onun yalancı olduğunu sanıyorum.” “Gökte olanın sizi yere batırmasından emin misiniz? O zaman yer sarsılıverir. Yoksa gökte olanın üzerinize taş yağdıran bir rüzgâr göndermesinden emin misiniz? O zaman uyarımın nasıl olduğunu anlarsınız.” “O, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a istivâ edendir. Yere gireni, yerden çıkanı, gökten ineni ve göğe yükseleni bilir. Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görür.” “Üç kişinin gizli konuşması olmaz ki O dördüncüleri olmasın. Beş kişinin olmaz ki O altıncıları olmasın. Bundan daha az veya daha çok olsun, nerede olurlarsa olsunlar O onlarla beraberdir. Sonra kıyamet günü yaptıklarını onlara haber verir. Şüphesiz Allah her şeyi bilendir.”
- “Üzülme! Allah bizimle beraberdir.” “Ben sizinle beraberim, işitirim ve görürüm.” “Allah takvâ sahibi olanlarla ve ihsanda bulunanlarla beraberdir.” “Sabredin. Şüphesiz Allah sabredenlerle beraberdir.” “Nice az topluluk Allah’ın izniyle çok topluluğa galip gelmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.”
- “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir?” “Söz bakımından Allah’tan daha doğru kim olabilir?” “Allah ‘Ey Meryem oğlu Îsâ!’ demişti.” “Rabbinin sözü doğruluk ve adaletle tamamlanmıştır.” “Allah Mûsâ ile gerçekten konuştu.” “Onlardan Allah’ın kendisiyle konuştuğu kimseler vardır.” “Mûsâ belirlediğimiz vakitte gelince Rabbi onunla konuştu.” “Ona Tûr’un sağ tarafından seslendik ve gizlice konuşmak için onu yaklaştırdık.” “Rabbin Mûsâ’ya ‘O zalim topluluğa git’ diye seslenmişti.” “Rableri onlara ‘Sizi o ağaçtan menetmemiş miydim?’ diye seslendi.” “O gün onlara seslenir ve ‘Elçilere ne cevap verdiniz?’ der.” “Müşriklerden biri senden güvence isterse Allah’ın sözünü işitinceye kadar ona güvence ver.” “Onlardan bir grup Allah’ın sözünü işitir, sonra onu anlayıp bildikleri hâlde çarpıtırdı.” “Allah’ın sözünü değiştirmek istiyorlar. De ki: Bize katılamayacaksınız. Allah daha önce böyle buyurdu.” “Rabbinin kitabından sana vahyedileni oku. O’nun sözlerini değiştirecek kimse yoktur.” “Bu Kur’an, İsrâiloğullarına ihtilaf ettikleri şeylerin çoğunu anlatır.” “Bu, indirdiğimiz bereketli bir kitaptır.” “Bu Kur’an’ı bir dağa indirseydik Allah korkusundan onun boyun eğip parçalandığını görürdün.” “Bir âyetin yerine başka bir âyet getirdiğimizde, Allah ne indirdiğini en iyi bildiği hâlde, ‘Sen ancak bir iftiracısın’ derler. Bilakis onların çoğu bilmez. De ki: Rûhu’l-Kudüs onu Rabbinden hak ile indirdi ki iman edenleri sağlamlaştırsın ve Müslümanlara hidayet ve müjde olsun. ‘Bunu ona bir insan öğretiyor’ dediklerini elbette biliyoruz. Kastettikleri kimsenin dili yabancıdır. Bu ise apaçık Arapçadır.”
- “O gün birtakım yüzler ışıl ışıldır, Rablerine bakarlar.” “Koltuklar üzerinde bakarlar.” “İhsanda bulunanlara en güzel karşılık ve fazlası vardır.” “Orada diledikleri her şey onlarındır. Katımızda daha fazlası da vardır.”
Allah’ın kitabında bu konuda pek çok âyet vardır. Kur’an’ı, ondan hidayet bulmak isteyerek düşünen kimseye hak yol belirginleşir.
Resûlullah’ın ﷺ sünneti Kur’an’ı açıklar, ortaya koyar, ona işaret eder ve onu ifade eder. Resûlün Rabbini nitelediği, ilim ehlinin kabul ettiği sahih hadislere iman etmek gerekir. Bunlardan bazıları şöyledir:
- “Rabbimiz her gece, gecenin son üçte biri kaldığında dünya semasına iner ve ‘Bana kim dua eder ki ona cevap vereyim? Benden kim ister ki ona vereyim? Benden kim bağışlanma diler ki onu bağışlayayım?’ buyurur.” (Buhârî ve Müslim)
- “Allah, kulunun tevbesine, sizden birinin bineğini bulduğunda sevindiğinden daha çok sevinir.” (Buhârî ve Müslim)
- “Allah, biri diğerini öldürdüğü hâlde ikisi de cennete giren iki kişiye güler.” (Buhârî ve Müslim)
- “Rabbimiz, kullarının ümitsizliğine ve durumlarını değiştirmesinin yakınlığına hayret eder. Sizi sıkıntı ve ümitsizlik içinde görür, çıkışınızın yakın olduğunu bilerek güler.” (Müellifin naklinde hasen)
- “Cehenneme atılmaya devam edilir, o da ‘Daha var mı?’ der. Nihayet izzet sahibi Rab oraya ayağını koyar.” Diğer rivayette, “Üzerine ayağını koyar, bir kısmı diğerine doğru büzülür ve ‘Yeter, yeter’ der.” (Buhârî ve Müslim)
- “Allah Teâlâ ‘Ey Âdem!’ buyurur. Âdem ‘Buyur, emrindeyim’ der. Ardından bir sesle ‘Allah sana neslinden cehenneme gidecekleri ayırmanı emrediyor’ diye seslenilir.” (Buhârî ve Müslim)
- “Sizden hiç kimse yoktur ki Rabbi, aralarında tercüman olmaksızın onunla konuşmasın.”
- Hasta için yapılan rukyede şöyle buyurmuştur: “Ey gökte olan Rabbimiz Allah! Adın mukaddestir. Emrin gökte ve yerde geçerlidir. Rahmetin gökte olduğu gibi yerde de rahmetini var eyle. Günahlarımızı ve hatalarımızı bağışla. Sen temiz kimselerin Rabbisin. Bu ağrıya katından bir rahmet ve şifandan bir şifa indir.” Böylece hasta iyileşir. (Müellifin naklinde hasen. Ebû Dâvûd ve başkaları rivayet etmiştir.)
- “Gökte olanın emini olduğum hâlde bana güvenmez misiniz?” (Müellifin naklinde sahih)
- “Arş suyun üzerindedir. Allah Arş’ın üzerindedir ve üzerinde bulunduğunuz hâli bilir.” (Müellifin naklinde hasen)
- Câriyeye “Allah nerede?” diye sordu. “Göktedir” dedi. “Ben kimim?” diye sordu. “Sen Allah’ın elçisisin” dedi. “Onu âzat et, çünkü o mümindir” buyurdu. (Müslim)
- “İmanın en faziletlisi, nerede olursan ol Allah’ın seninle beraber olduğunu bilmendir.” (Müellifin naklinde hasen)
- “Biriniz namaza durduğunda önüne veya sağına tükürmesin. Çünkü Allah onun yüzünün karşısındadır. Soluna veya ayağının altına tükürsün.” (Buhârî ve Müslim)
- “Allah’ım! Yedi göğün Rabbi, büyük Arş’ın Rabbi, bizim ve her şeyin Rabbi, taneyi ve çekirdeği yaran, Tevrat’ı, İncil’i ve Kur’an’ı indiren! Nefsimin şerrinden ve perçeminden tuttuğun her canlının şerrinden sana sığınırım. Sen Evvel’sin, senden önce hiçbir şey yoktur. Sen Âhir’sin, senden sonra hiçbir şey yoktur. Sen Zâhir’sin, senden üstün hiçbir şey yoktur. Sen Bâtın’sın, senden daha yakın hiçbir şey yoktur. Borcumu ödememi sağla ve beni fakirlikten kurtar.” (Müslim)
- Sahâbe zikirde seslerini yükseltince şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Kendinize yumuşak davranın. Siz sağır veya uzakta olana dua etmiyorsunuz. İşiten, gören ve yakın olana dua ediyorsunuz. Dua ettiğiniz, birinize bineğinin boynundan daha yakındır.” (Buhârî ve Müslim)
- “Siz, dolunay gecesinde ayı gördüğünüz gibi Rabbinizi göreceksiniz. O’nu görmekte sıkıntı çekmeyeceksiniz. Gücünüz yeterse güneş doğmadan ve batmadan önceki namazları kaçırmayın.” (Buhârî ve Müslim)
Resûlullah’ın ﷺ Rabbi hakkında haber verdiği bu ve benzeri hadislere kurtuluşa eren topluluk olan Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat iman eder. Kitabın bildirdiklerine iman ettikleri gibi bunlara da tahrif, ta‘tîl, keyfiyet tayini ve temsil olmaksızın iman ederler.
Ümmet diğer ümmetler arasında orta olduğu gibi onlar da ümmetin fırkaları arasında orta yolu tutarlar. Allah’ın sıfatları konusunda ta‘tîl ehli Cehmiyye ile benzetmeye giden Müşebbihe arasında, Allah’ın fiilleri konusunda Cebriyye ile Kaderiyye arasında, Allah’ın azap tehdidi konusunda Mürcie ile Kaderiyye’den ve başkalarından olan Vaîdiyye arasında, iman ve dinin isimleri konusunda Harûriyye ve Mu‘tezile ile Mürcie ve Cehmiyye arasında, Resûlullah’ın ﷺ ashâbı konusunda da Râfıza ile Hâricîler arasında orta yolu tutarlar.
Allah’a iman kapsamında, kitabında haber verdiği, Resûlünden tevâtürle nakledilen ve ümmetin selefinin üzerinde birleştiği şu hususa da iman edilir: Allah göklerinin üzerinde, Arş’ının üstündedir. Nerede olurlarsa olsunlar kullarıyla beraberdir ve yaptıklarını bilir. “O, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a istivâ edendir. Yere gireni, yerden çıkanı, gökten ineni ve göğe yükseleni bilir. Nerede olursanız olun O sizinle beraberdir. Allah yaptıklarınızı görür” âyeti bunun delillerindendir.
“O sizinle beraberdir” ifadesi, O’nun yaratılmışlarla karışmış olduğu anlamına gelmez. Arap dilinde bu ifade böyle bir anlamı gerektirmez. Bu yorum ümmetin selefinin üzerinde birleştiği anlayışa ve Allah’ın yaratılışa yerleştirdiği fıtrata da aykırıdır. Meselâ ay, Allah’ın âyetlerinden ve yarattıklarının küçüklerinden biridir. Gökte bulunduğu hâlde yolcuyla da evinde bulunanla da beraber olduğu söylenir. Allah, Arş’ın üzerinde olup yaratılmışları gözetir, üzerlerinde hükümranlık eder ve onları görür. Bu ve benzeri ifadeler O’nun rubûbiyyetinin anlamlarındandır.
Allah’ın Arş’ın üstünde olduğunu ve bizimle beraber olduğunu bildiren sözlerin hepsi hakikati üzere gerçektir. Bunların tahrife ihtiyacı yoktur. Bununla birlikte, “göktedir” sözünden göğün O’nu taşıdığı veya kuşattığı gibi yanlış zanlar uzak tutulur. İlim ve iman ehli bunun bâtıl olduğunda birleşmiştir. Allah’ın Kürsî’si gökleri ve yeri kuşatmıştır. O, gökleri ve yeri yok olmaktan korur ve izni olmaksızın göğün yere düşmesini engeller. Gök ve yer O’nun emriyle ayakta durur.
Buna, Allah’ın yakın olduğu ve dualara cevap verdiği inancı da dahildir. “Kullarım sana beni sorarlarsa ben yakınım. Bana dua ettiği zaman dua edenin duasına karşılık veririm” buyurmuştur. Resûlullah ﷺ da dua edilenin, kişiye bineğinin boynundan daha yakın olduğunu bildirmiştir. Kitap ve Sünnet’te bildirilen yakınlık ve beraberlik, Allah’ın yüceliği ve üstte oluşuyla çelişmez. Allah bütün sıfatlarında kendisine benzer bulunmayandır. O, yakınlığında yüce, yüceliğinde yakındır.
Allah’a ve kitaplarına imanın bir gereği, Kur’an’ın Allah’ın indirilmiş ve yaratılmamış kelâmı olduğuna imandır. Kur’an O’ndan başlamış ve O’na dönecektir. Allah onu hakikaten söylemiştir. Muhammed’e ﷺ indirilen bu Kur’an, hakikaten Allah’ın kelâmıdır, başkasının sözü değildir. Onun Allah’ın kelâmının bir nakli veya ifadesi olduğu söylenemez. İnsanlar onu okuduklarında veya mushaflara yazdıklarında da hakikaten Allah’ın kelâmı olmaktan çıkmaz. Söz hakikatte onu ilk söyleyene nispet edilir, onu aktarıp okuyana değil. Kur’an harfleri ve anlamlarıyla Allah’ın kelâmıdır.
Allah’a, kitaplarına, meleklerine ve elçilerine imanın kapsamına, müminlerin kıyamet günü Allah’ı gözleriyle göreceklerine iman da girer. O’nu, önünde bulut yokken güneşi gördükleri ve dolunay gecesinde ayı gördükleri gibi, görmekte sıkıntı çekmeden göreceklerdir. O’nu kıyamet meydanında, ardından cennete girdikten sonra Allah’ın dilediği şekilde göreceklerdir.
Âhiret gününe iman, Hz. Peygamber’in ﷺ ölüm sonrasına dair bildirdiği her şeye imanı kapsar. Kabir imtihanına, kabir azabına ve kabir nimetine iman ederler.
Kabir imtihanında kişiye “Rabbin kim? Dinin nedir? Peygamberin kim?” denir. Allah iman edenleri dünya hayatında ve âhirette sabit sözle sağlam tutar. Mümin “Rabbim Allah, dinim İslâm, peygamberim Muhammed’dir” der. Şüphe içinde olan ise “Ah, bilmiyorum. İnsanların bir şey söylediğini duydum, ben de onu söyledim” der. Ona demir bir tokmakla vurulur. Öyle bir çığlık atar ki insan dışında yakınındaki her şey onu duyar. İnsan işitseydi bayılırdı. Bu imtihandan sonra kıyamet kopuncaya kadar nimet veya azap vardır.
Allah’ın kitabında ve Resûlünün diliyle bildirdiği, Müslümanların da üzerinde birleştiği kıyamet gerçekleşir. İnsanlar kabirlerinden âlemlerin Rabbine doğru yalınayak, çıplak ve sünnetsiz kalkarlar. Güneş onlara yaklaşır, ter onları kuşatır. Mizanlar kurulur, kulların amelleri tartılır. Tartıları ağır gelenler kurtuluşa erenlerdir. Tartıları hafif gelenler ise kendilerini ziyana uğratanlardır ve cehennemde kalırlar. Amel defterleri açılır. Kimi kitabını sağından, kimi solundan, kimi de arkasından alır. Allah, her insanın amelini kendisine bağladığını ve kıyamet günü ona açılmış bir kitap çıkaracağını bildirir: “Kitabını oku. Bugün kendine hesap görücü olarak sen yetersin.”
Allah insanları hesaba çeker. Mümin kuluyla baş başa kalır ve günahlarını ona ikrar ettirir. Bu, Kitap ve Sünnet’te bildirilmiştir. Kâfirlerin iyilik ve kötülüklerinin karşılaştırıldığı türden bir hesapları olmaz, çünkü onlar için karşılığı verilecek iyilikler yoktur. Bununla birlikte amelleri sayılıp dökülür, onlarla yüzleştirilirler, onları ikrar ederler ve karşılığını görürler.
Kıyamet meydanında Peygamber’in ﷺ havuzu vardır. Suyu sütten daha beyaz, baldan daha tatlıdır. Kapları gökteki yıldızlar sayısıncadır. Uzunluğu ve genişliği bir aylık yol kadardır. Ondan bir defa içen bir daha asla susamaz.
Sırat, cehennemin üzerine kurulmuştur ve cennetle cehennem arasındaki köprüdür. İnsanlar amellerine göre üzerinden geçerler. Kimi göz açıp kapayıncaya kadar, kimi şimşek gibi, kimi rüzgâr gibi, kimi iyi koşan at gibi, kimi deve süvarileri gibi geçer. Kimi koşar, kimi yürür, kimi sürünür, kimi yakalanıp cehenneme atılır. Köprü üzerinde insanları amellerine göre yakalayan kancalar vardır. Sıratı aşan cennete girer. Sıratı geçtikten sonra cennet ile cehennem arasındaki bir köprüde durdurulurlar. Birbirlerinden hakları alınır. Temizlenip arındıklarında cennete girmelerine izin verilir.
Cennetin kapısının açılmasını ilk isteyen Muhammed ﷺ, ümmetler içinde cennete ilk giren de onun ümmetidir.
Kıyamette onun üç şefaati vardır:
1. Mahşerde bekleyenler hakkında aralarında hüküm verilmesi için şefaat eder. Âdem, Nûh, İbrâhim, Mûsâ ve Meryem oğlu Îsâ şefaat etmekten geri durur. Nihayet sıra ona gelir.
2. Cennet ehlinin cennete girmesi için şefaat eder. Bu iki şefaat ona mahsustur.
3. Ateşi hak edenler için şefaat eder. Bu şefaat ona, diğer peygamberlere, sıddıklara ve başkalarına da verilir. Ateşi hak edenlerden bazılarının girmemesi, girenlerden bazılarının ise oradan çıkması için şefaat eder.
Allah bazı toplulukları herhangi bir şefaat olmadan, kendi lütfu ve rahmetiyle ateşten çıkarır. Cennette, dünyadan girenlerin yerleşmesinden sonra boş yer kalır. Allah orası için başka kimseler yaratır ve onları cennete koyar.
Âhiret yurdunun içerdiği hesap, sevap, azap, cennet ve cehennemin çeşitleri ve bunların ayrıntıları gökten indirilen kitaplarda ve peygamberlerden nakledilen ilimde bildirilmiştir. Muhammed’den ﷺ miras kalan ilimde bu konuda yeterli ve doyurucu bilgi vardır. Arayan onu bulur.
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, hayrıyla şerriyle kadere iman eder. Kadere iman iki derecedir ve her derece iki husus içerir.
Birinci derece ilim ve yazıdır. Allah kullarının ne yapacaklarını ezelî ilmiyle bilir. İtaatlerini, günahlarını, rızıklarını, ecellerini ve bütün hâllerini bilir. Sonra yaratılmışların kaderlerini Levh-i Mahfûz’a yazmıştır.
Allah kalemi yarattığında ona “Yaz” buyurdu. Kalem “Ne yazayım?” dedi. Allah “Kıyamet gününe kadar olacakları yaz” buyurdu. İnsanın başına gelenin onu atlaması, onu atlayanın başına gelmesi mümkün değildi. Kalemler kurumuş, sayfalar dürülmüştür. Allah şöyle buyurur: “Allah’ın gökte ve yerde olanı bildiğini bilmez misin? Bunlar bir kitaptadır. Bu, Allah’a kolaydır.” Yine şöyle buyurur: “Yeryüzünde ve kendi nefislerinizde başınıza gelen hiçbir musibet yoktur ki onu yaratmamızdan önce bir kitapta bulunmasın. Bu, Allah’a kolaydır.”
Allah’ın ilmine uygun bu takdir, çeşitli yerlerde topluca ve ayrıntılı olarak gerçekleşir. Allah Levh-i Mahfûz’a dilediğini yazmıştır. Ceninin bedeni yaratıldığında, ona ruh verilmeden önce bir melek gönderilir. Meleğe dört şey emredilir: Rızkını, ecelini, amelini ve bedbaht mı bahtiyar mı olacağını yazması. Eskiden aşırı Kaderîler bu takdiri inkâr ederdi. Müellifin zamanında bunu inkâr edenler azdı.
İkinci derece Allah’ın yerine gelen dilemesi ve her şeyi kuşatan kudretidir. Allah’ın dilediği olur, dilemediği olmaz. Göklerde ve yerde hiçbir hareket ve duruş Allah’ın dilemesi dışında gerçekleşmez. Mülkünde O’nun dilemediği bir şey olmaz. O, var olan ve olmayan her şeye kadirdir. Gökte ve yerde hiçbir yaratılmış yoktur ki onu Allah yaratmış olmasın. O’ndan başka yaratıcı ve Rab yoktur.
Allah kullarına kendisine ve elçilerine itaat etmelerini emretmiş, kendisine isyan etmelerini yasaklamıştır. Takvâ sahiplerini, ihsan edenleri ve adaletli olanları sever. İman edip salih amel işleyenlerden razı olur. Kâfirleri sevmez, fâsıklardan razı olmaz, hayasızlığı emretmez, kullarının küfrüne razı olmaz ve bozgunculuğu sevmez.
Kullar gerçekten fiillerini işlerler. Onların fiillerini yaratan Allah’tır. İman eden, inkâr eden, iyilik yapan, kötülük işleyen, namaz kılan ve oruç tutan kuldur. Kulların yaptıklarına gücü yeter ve iradeleri vardır. Onları, güçlerini ve iradelerini yaratan Allah’tır. Allah şöyle buyurur: “İçinizden dosdoğru olmak isteyenler için. Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.”
Bu kader derecesini, Peygamber’in ﷺ bu ümmetin Mecûsîleri diye adlandırdığı Kaderîlerin geneli yalanlar. Kaderi kabul edenlerden bazıları ise aşırıya gidip kulun gücünü ve seçimini bütünüyle ortadan kaldırmış, Allah’ın fiil ve hükümlerini hikmet ve maslahattan yoksun saymışlardır.
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in esaslarından biri, dinin ve imanın söz ve amel olduğudur. Kalbin ve dilin sözü, kalbin, dilin ve organların ameli buna dahildir. İman itaatle artar ve günahla azalır.
Onlar, Hâricîlerin yaptığı gibi, kıble ehlini sırf günah ve büyük günah sebebiyle tekfir etmezler. Günahla beraber iman kardeşliği devam eder. Allah kısas âyetinde, “Kardeşi tarafından kendisine bir şey bağışlanırsa uygun biçimde hareket edilsin” buyurmuştur. Yine şöyle buyurur: “Müminlerden iki topluluk savaşırsa aralarını düzeltin. Biri diğerine saldırırsa Allah’ın emrine dönünceye kadar saldıranla savaşın. Dönerse aralarını adaletle düzeltin ve adaletli olun. Allah adaletli olanları sever. Müminler kardeştir. Öyleyse iki kardeşinizin arasını düzeltin.”
Müslüman olup büyük günah işleyenden İslâm adını tamamen kaldırmaz ve Mu‘tezile’nin söylediği gibi onu ateşte ebedî saymazlar. Böyle bir kişi, “Mümin bir köle âzat etmek” ifadesindeki gibi genel iman adına dahil olabilir. Fakat “Müminler ancak Allah anıldığında kalpleri ürperen ve âyetleri okunduğunda imanları artan kimselerdir” âyetinde olduğu gibi, kemali ifade eden iman adına dahil olmayabilir. Resûlullah ﷺ da şöyle buyurmuştur: “Zina eden, zina ettiği sırada mümin olarak zina etmez. Hırsız, çaldığı sırada mümin olarak çalmaz. İçki içen, içtiği sırada mümin olarak içmez. İnsanların gözlerini kendisine çevirdiği kıymetli bir malı yağmalayan da mümin olarak yağmalamaz.”
Bunun için “İmanı eksik bir mümindir” veya “İmanıyla mümin, büyük günahıyla fâsıktır” deriz. Ona kâmil iman adı verilmez, iman adı da kendisinden bütünüyle kaldırılmaz.
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in esaslarından biri, Resûlullah’ın ﷺ ashâbı hakkında kalplerini ve dillerini temiz tutmalarıdır. Allah onları şu sözle nitelemiştir: “Onlardan sonra gelenler, ‘Rabbimiz! Bizi ve imanda bizi geçmiş kardeşlerimizi bağışla. İman edenlere karşı kalplerimizde kin bırakma. Rabbimiz! Sen çok şefkatli, çok merhametlisin’ derler.” Peygamber’in ﷺ şu emrine de uyarlar: “Ashâbıma sövmeyin. Canım elinde olana yemin ederim ki biriniz Uhud dağı kadar altın infak etse, onların bir müddüne, hatta yarısına erişemez.”
Kitap, Sünnet ve icmâda sahâbenin faziletleri ve dereceleri hakkında bildirilenleri kabul ederler. Fetih, yani Hudeybiye Antlaşması’ndan önce infak edip savaşanları, sonrasında infak edip savaşanlardan üstün tutarlar. Muhacirleri Ensar’ın önüne geçirirler. Üç yüz on küsur kişi olan Bedir ehline Allah’ın “Dilediğinizi yapın, sizi bağışladım” buyurduğuna iman ederler. Peygamber’in ﷺ haber verdiği üzere ağacın altında biat edenlerden hiç kimsenin ateşe girmeyeceğine inanırlar. Onlar bin dört yüzden fazlaydı. Allah onlardan razı olmuş, onlar da O’ndan razı olmuşlardır.
Resûlullah’ın ﷺ cennetle müjdelediği on kişi, Sâbit b. Kays b. Şemmâs ve diğer sahâbîler için cennetle şahitlik ederler. Müminlerin emîri Ali b. Ebî Tâlib’den ve başkalarından tevâtürle nakledildiği üzere, Peygamber’den sonra bu ümmetin en hayırlısının Ebû Bekir, sonra Ömer olduğunu kabul ederler. Rivayetlerin gösterdiği ve sahâbenin Osman’a önce biat etmekte birleştiği üzere üçüncü sıraya Osman’ı, dördüncü sıraya Ali’yi koyarlar. Allah hepsinden razı olsun.
Ebû Bekir ve Ömer’in önce geldiği hususunda anlaştıktan sonra, Ehl-i Sünnet’ten bazıları Osman ile Ali’den hangisinin daha faziletli olduğu konusunda ihtilaf etmiştir. Bir kısmı Osman’ı öne almış ve orada durmuş, bir kısmı Ali’yi dördüncü saymış, bir kısmı Ali’yi öne almış, bir kısmı da hüküm vermemiştir. Sonunda Ehl-i Sünnet’in görüşü Osman’ı, ardından Ali’yi öncelemek üzere yerleşmiştir. Ehl-i Sünnet’in çoğunluğuna göre Osman ile Ali’nin fazilet sıralaması, muhalifinin sapıklıkla nitelendiği esaslardan değildir. Sapıklıkla nitelenen aykırılık, hilâfet meselesindedir. Resûlullah’tan ﷺ sonra halifenin sırasıyla Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali olduğuna inanırlar. Müellifin ifadesiyle, bunlardan birinin hilâfetine dil uzatan, ev halkının eşeğinden daha şaşkındır.
Resûlullah’ın ﷺ Ehl-i Beyt’ini sever, onlara bağlılık gösterir ve onlar hakkındaki vasiyetini gözetirler. Resûlullah ﷺ Gadîr-i Hum günü “Ehl-i Beyt’im hakkında size Allah’ı hatırlatırım” demiştir. Amcası Abbâs, Kureyş’ten bazılarının Hâşimoğullarına karşı kabalık ettiğini söyleyince şöyle buyurmuştur: “Canım elinde olana yemin ederim ki sizi Allah için ve benim akrabam olduğunuz için sevmedikçe iman etmiş olmazlar.” Yine şöyle buyurmuştur: “Allah İsmâiloğullarını seçti. İsmâiloğullarından Kinâne’yi, Kinâne’den Kureyş’i, Kureyş’ten Hâşimoğullarını seçti. Beni de Hâşimoğullarından seçti.”
Resûlullah’ın ﷺ eşleri, müminlerin anneleri hakkında sevgi ve bağlılık besler, onların âhirette de onun eşleri olduğuna inanırlar. Özellikle çocuklarının çoğunun annesi, ona ilk iman edip davasında destek olan ve onun nezdinde yüksek bir yer tutan Hatice ile Sıddîk’ın kızı Sıddîka Âişe’ye bu sevgi gösterilir. Allah ikisinden de razı olsun. Peygamber ﷺ “Âişe’nin diğer kadınlara üstünlüğü, tiridin diğer yemeklere üstünlüğü gibidir” buyurmuştur.
Ashâba buğzedip söven Râfızîlerin ve Ehl-i Beyt’e sözle yahut fiille eziyet eden Nâsıbîlerin yolundan uzak dururlar. Ashâb arasında geçen olaylar hakkında dillerini tutarlar. Onların aleyhinde nakledilen haberlerden bazısı yalandır. Bazılarına ekleme yapılmış, bazılarından çıkarılmış veya asıl biçimi değiştirilmiştir. Sahih olanlarda ise sahâbe mazurdur. İçtihat edip isabet etmiş veya içtihat edip yanılmışlardır.
Sahâbenin her birinin büyük ve küçük günahlardan korunmuş olduğuna inanmazlar. Onlardan günah sadır olabilir. Ancak geçmişteki hizmetleri ve faziletleri, meydana gelen kusurların bağışlanmasına sebeptir. Onların, kendilerinden sonra gelenlerde bulunmayan ve günahları silen iyilikleri vardır. Resûlullah’ın ﷺ sözüyle onların nesillerin en hayırlısı olduğu ve birinin verdiği bir müdd sadakanın kendilerinden sonrakinin Uhud kadar altın sadaka vermesinden daha faziletli olduğu sabittir.
Onlardan birinin bir günahı olmuşsa, ondan tevbe etmiş, onu silecek bir iyilik işlemiş veya önceki hizmetinin faziletiyle bağışlanmış olabilir. İnsanlar içinde en çok hak sahibi oldukları Muhammed’in ﷺ şefaatiyle yahut dünyada günahına kefaret olan bir musibetle de bağışlanabilirler. Bu, sabit günahlar hakkındadır. İçtihat ettikleri meselelerde ise isabet etmişlerse iki, yanılmışlarsa bir ecir vardır ve hataları bağışlanmıştır. Bazılarının fiillerinden yadırganan miktar, Allah’a ve Resûlüne imanları, cihadları, hicretleri, yardımları, faydalı ilimleri ve salih amelleri yanında pek azdır. Onların hayatını ilim ve basiretle inceleyen ve Allah’ın kendilerine verdiği faziletleri gören kimse, peygamberlerden sonra insanların en hayırlıları olduklarını kesin olarak bilir. Onlar gibisi olmamış ve olmayacaktır. Allah katında ümmetlerin en hayırlısı ve en değerlisi olan bu ümmetin nesilleri içinde seçkin olanlar onlardır.
Ehl-i Sünnet’in esaslarından biri, evliyanın kerametlerini tasdik etmektir. Allah onların eliyle ilim, keşif, kudret ve tesir türlerinden olağanüstü hâller meydana getirir. Önceki ümmetler hakkında Kehf sûresinde ve başka yerlerde, bu ümmetin ilk döneminde ise sahâbe, tâbiîn ve ümmetin çeşitli kesimlerinden bu tür hâller nakledilmiştir. Kıyamet gününe kadar da bu ümmette bulunurlar.
Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat’in yolu, içte ve dışta Resûlullah’ın ﷺ izlerine uymak, Muhacir ve Ensar’dan öne geçen ilklerin yolunu izlemek ve Resûlullah’ın ﷺ şu vasiyetine bağlı kalmaktır: “Sünnetime ve benden sonraki doğru yola eriştirilmiş râşid halifelerin sünnetine sarılın. Onu sımsıkı tutun, azı dişlerinizle ısırın. Sonradan ortaya çıkarılan işlerden sakının. Çünkü her bid‘at sapıklıktır.”
Onlar sözlerin en doğrusunun Allah’ın sözü, yolun en hayırlısının Muhammed’in ﷺ yolu olduğunu bilirler. Allah’ın sözünü bütün insanların sözlerine, Muhammed’in ﷺ yolunu da herkesin yoluna takdim ederler. Bunun için onlara Kitap ve Sünnet ehli denmiştir. Cemaat ehli de denmiştir. Cemaat bir araya gelmektir, zıddı ayrılıktır. Cemaat kelimesi bir araya gelen topluluğun da adı olmuştur.
İcmâ, ilimde ve dinde dayanılan üçüncü asıldır. İnsanların dinle ilgili bütün iç ve dış söz ve amellerini bu üç asılla tartarlar. Sınırları tespit edilebilen icmâ, Selef-i Sâlihîn’in icmâıdır. Çünkü onlardan sonra ihtilaf çoğalmış ve ümmet geniş coğrafyalara yayılmıştır.
Bu esaslarla birlikte şeriatın gerektirdiği biçimde iyiliği emreder ve kötülükten sakındırırlar. Yöneticiler iyi kimseler de günahkâr da olsalar, onlarla birlikte hac, cihad, cuma ve bayramların yerine getirilmesini kabul ederler. Cemaat namazlarını gözetir ve ümmete nasihati dinî bir sorumluluk sayarlar. Resûlullah’ın ﷺ “Mümin, mümin için birbirini sağlam tutan bir yapı gibidir” sözüne inanırlar. Peygamber ﷺ bunu söylerken parmaklarını birbirine geçirmiştir. Yine “Birbirlerini sevme, birbirlerine merhamet ve şefkat gösterme hususunda müminler bir beden gibidir. Bedenin bir organı rahatsızlandığında diğer organlar da uykusuzluk ve ateşle ona karşılık verir” buyurmuştur.
Belâ geldiğinde sabretmeyi, rahatlıkta şükretmeyi ve kaderin acı gelen hükmüne razı olmayı emrederler. Yüce ahlâka ve güzel amellere çağırırlar. “Müminlerin iman bakımından en kâmili, ahlâkı en güzel olanıdır” hadisinin anlamına inanırlar. Seninle bağını koparanla ilişkini sürdürmeye, seni mahrum bırakana vermeye ve sana zulmedeni affetmeye teşvik ederler. Anne babaya iyiliği, akrabalık bağlarını gözetmeyi, komşuyla iyi geçinmeyi, yetime, yoksula ve yolcuya ihsanı, köleye yumuşak davranmayı emrederler. Övünmeyi, kibirlenmeyi, haksızlığı, haklı olduklarını düşünseler bile insanlara üstünlük taslamayı yasaklarlar. Ahlâkın yücesini emreder ve bayağı olanından sakındırırlar.
Bu ve benzeri hususlarda söyledikleri ve yaptıkları her şeyde Kitap ve Sünnet’e tâbi olurlar. Yolları, Allah’ın Muhammed’i ﷺ kendisiyle gönderdiği İslâm dinidir. Peygamber ﷺ ümmetinin yetmiş üç fırkaya ayrılacağını, biri dışında hepsinin ateşte olduğunu, kurtulanın cemaat olduğunu bildirmiştir. Bir hadiste de “Bugün benim ve ashâbımın üzerinde bulunduğu yol üzere olanlardır” diye açıklamıştır. Böylece saf İslâm’a bağlı olanlar Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat olmuştur. Aralarında sıddıklar, şehitler ve salihler vardır. Onlardan hidayet önderleri, karanlıkları aydınlatan kandiller, fazilet ve menkıbeleri nakledilenler, ebdâl ve Müslümanların hidayet üzere olduklarında birleştiği din imamları çıkmıştır.
Onlar, Peygamber’in ﷺ hakkında şöyle buyurduğu yardım gören topluluktur: “Ümmetimden bir topluluk, hak üzere yardım görmeye devam edecektir. Onlara muhalefet edenler ve onları yardımsız bırakanlar kıyamet kopuncaya kadar onlara zarar veremeyecektir.”
Allah’tan bizi onlardan eylemesini, hidayet verdikten sonra kalplerimizi saptırmamasını ve bize katından rahmet bağışlamasını dileriz. Şüphesiz O, çokça bağışlayandır.
Allah en iyi bilendir. Allah Muhammed’e, ailesine ve ashâbına salât eylesin ve bolca selâm versin.
Türkçe konu başlıkları ve Arapça asıl metin
نَقُولُ فِي تَوْحِيدِ اللَّهِ مُعْتَقِدِينَ بِتَوْفِيقِ اللَّهِ: إِنَّ اللَّهَ وَاحِدٌ لَا شَرِيكَ لَهُ
وَلَا شَيْءَ مِثْلُهُ
وَلَا شَيْءَ يُعْجِزُهُ
وَلَا إِلَهَ غَيْرُهُ
قَدِيمٌ بِلَا ابْتِدَاءٍ، دَائِمٌ بِلَا انْتِهَاءٍ
لَا يَفْنَى وَلَا يَبِيدُ
وَلَا يَكُونُ إِلَّا مَا يُرِيدُ
لَا تَبْلُغُهُ الْأَوْهَامُ، وَلَا تُدْرِكُهُ الْأَفْهَامُ
وَلَا يُشْبِهُ الْأَنَامَ
حَيٌّ لَا يَمُوتُ
قَيُّومٌ لَا يَنَامُ
خَالِقٌ بِلَا حَاجَةٍ، رَازِقٌ بِلَا مَؤُونَةٍ
مُمِيتٌ بِلَا مَخَافَةٍ، بَاعِثٌ بِلَا مَشَقَّةٍ
مَا زَالَ بِصِفَاتِهِ قَدِيمًا قَبْلَ خَلْقِهِ
لَمْ يَزْدَدْ بِكَوْنِهِمْ شَيْئًا لَمْ يَكُنْ قَبْلَهُمْ مِنْ صِفَتِهِ
وَكَمَا كَانَ بِصِفَاتِهِ أَزَلِيًّا كَذَلِكَ لَا يَزَالُ عَلَيْهَا أَبَدِيًّا
لَيْسَ بَعْدَ خَلْقِ الْخَلْقِ اسْتَفَادَ اسْمَ الْخَالِقِ
وَلَا بِإِحْدَاثِ الْبَرِيَّةِ اسْتَفَادَ اسْمَ الْبَارِي
لَهُ مَعْنَى الرُّبُوبِيَّةِ وَلَا مَرْبُوبَ، وَمَعْنَى الْخَالِقِ وَلَا مَخْلُوقَ
وَكَمَا أَنَّهُ مُحْيِي الْمَوْتَى بَعْدَ مَا أَحْيَا اسْتَحَقَّ هَذَا الِاسْمَ قَبْلَ إِحْيَائِهِمْ، كَذَلِكَ اسْتَحَقَّ اسْمَ الْخَالِقِ قَبْلَ إِنْشَائِهِمْ
لِأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، وَكُلُّ شَيْءٍ إِلَيْهِ فَقِيرٌ، وَكُلُّ أَمْرٍ عَلَيْهِ يَسِيرٌ، لَا يَحْتَاجُ إِلَى شَيْءٍ، لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
خَلَقَ الْخَلْقَ بِعِلْمِهِ
وَقَدَّرَ لَهُمْ أَقْدَارًا
وَضَرَبَ لَهُمْ آجَالًا
وَلَمْ يَخْفَ عَلَيْهِ شَيْءٌ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَهُمْ، وَعَلِمَ مَا هُمْ عَامِلُونَ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَهُمْ
وَأَمَرَهُمْ بِطَاعَتِهِ، وَنَهَاهُمْ عَنْ مَعْصِيَتِهِ
وَكُلُّ شَيْءٍ يَجْرِي بِتَقْدِيرِهِ وَمَشِيئَتِهِ، وَمَشِيئَتُهُ تَنْفُذُ، لَا مَشِيئَةَ لِلْعِبَادِ إِلَّا مَا شَاءَ لَهُمْ، فَمَا شَاءَ لَهُمْ كَانَ، وَمَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ
يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ، وَيَعْصِمُ وَيُعَافِي فَضْلًا
وَيُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ، وَيَخْذُلُ وَيَبْتَلِي عَدْلًا
وَكُلُّهُمْ يَتَقَلَّبُونَ فِي مَشِيئَتِهِ بَيْنَ فَضْلِهِ وَعَدْلِهِ
وَهُوَ مُتَعَالٍ عَنِ الْأَضْدَادِ وَالْأَنْدَادِ
لَا رَادَّ لِقَضَائِهِ، وَلَا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ، وَلَا غَالِبَ لِأَمْرِهِ
آمَنَّا بِذَلِكَ كُلِّهِ، وَأَيْقَنَّا أَنَّ كُلًّا مِنْ عِنْدِهِ
وَإِنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ الْمُصْطَفَى، وَنَبِيُّهُ الْمُجْتَبَى، وَرَسُولُهُ الْمُرْتَضَى
وَإِنَّهُ خَاتَمُ الْأَنْبِيَاءِ، وَإِمَامُ الْأَتْقِيَاءِ، وَسَيِّدُ الْمُرْسَلِينَ، وَحَبِيبُ رَبِّ الْعَالَمِينَ
وَكُلُّ دَعْوَى النُّبُوَّةِ بَعْدَ نُبُوَّتِهِ فَغَيٌّ وَهَوًى
وَهُوَ الْمَبْعُوثُ إِلَى عَامَّةِ الْجِنِّ وَكَافَّةِ الْوَرَى بِالْحَقِّ وَالْهُدَى وَبِالنُّورِ وَالضِّيَاءِ
وَإِنَّ الْقُرْآنَ كَلَامُ اللَّهِ
مِنْهُ بَدَا بِلَا كَيْفِيَّةٍ قَوْلًا، وَأَنْزَلَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَحْيًا
وَصَدَّقَهُ الْمُؤْمِنُونَ عَلَى ذَلِكَ حَقًّا، وَأَيْقَنُوا أَنَّهُ كَلَامُ اللَّهِ تَعَالَى بِالْحَقِيقَةِ
وَأَيْقَنُوا أَنَّهُ كَلَامُ اللَّهِ تَعَالَى بِالْحَقِيقَةِ، لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ كَكَلَامِ الْبَرِيَّةِ.
فَمَنْ سَمِعَهُ فَزَعَمَ أَنَّهُ كَلَامُ الْبَشَرِ فَقَدْ كَفَرَ.
وَقَدْ ذَمَّهُ اللَّهُ وَعَابَهُ، وَأَوْعَدَهُ بِسَقَرَ، حَيْثُ قَالَ تَعَالَى: سَأُصْلِيهِ سَقَرَ، فَلَمَّا أَوْعَدَ اللَّهُ بِسَقَرَ لِمَنْ قَالَ: إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ، عَلِمْنَا وَأَيْقَنَّا أَنَّهُ قَوْلُ خَالِقِ الْبَشَرِ، وَلَا يُشْبِهُ قَوْلَ الْبَشَرِ.
وَمَنْ وَصَفَ اللَّهَ بِمَعْنًى مِنْ مَعَانِي الْبَشَرِ فَقَدْ كَفَرَ، فَمَنْ أَبْصَرَ هَذَا اعْتَبَرَ، وَعَنْ مِثْلِ قَوْلِ الْكُفَّارِ انْزَجَرَ، وَعَلِمَ أَنَّهُ بِصِفَاتِهِ لَيْسَ كَالْبَشَرِ.
وَالرُّؤْيَةُ حَقٌّ لِأَهْلِ الْجَنَّةِ، بِغَيْرِ إِحَاطَةٍ وَلَا كَيْفِيَّةٍ.
كَمَا نَطَقَ بِهِ كِتَابُ رَبِّنَا: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ، إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ.
وَتَفْسِيرُهُ عَلَى مَا أَرَادَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَعَلِمَهُ.
وَكُلُّ مَا جَاءَ فِي ذَلِكَ مِنَ الْحَدِيثِ الصَّحِيحِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَهُوَ كَمَا قَالَ، وَمَعْنَاهُ عَلَى مَا أَرَادَ.
لَا نَدْخُلُ فِي ذَلِكَ مُتَأَوِّلِينَ بِآرَائِنَا، وَلَا مُتَوَهِّمِينَ بِأَهْوَائِنَا.
فَإِنَّهُ مَا سَلِمَ فِي دِينِهِ إِلَّا مَنْ سَلَّمَ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلِرَسُولِهِ ﷺ، وَرَدَّ عِلْمَ مَا اشْتَبَهَ عَلَيْهِ إِلَى عَالِمِهِ.
وَلَا تَثْبُتُ قَدَمُ الْإِسْلَامِ إِلَّا عَلَى ظَهْرِ التَّسْلِيمِ وَالِاسْتِسْلَامِ.
فَمَنْ رَامَ عِلْمَ مَا حُظِرَ عَنْهُ عِلْمُهُ، وَلَمْ يَقْنَعْ بِالتَّسْلِيمِ فَهْمُهُ، حَجَبَهُ مَرَامُهُ عَنْ خَالِصِ التَّوْحِيدِ وَصَافِي الْمَعْرِفَةِ وَصَحِيحِ الْإِيمَانِ.
فَيَتَذَبْذَبُ بَيْنَ الْكُفْرِ وَالْإِيمَانِ، وَالتَّصْدِيقِ وَالتَّكْذِيبِ، وَالْإِقْرَارِ وَالْإِنْكَارِ.
وَلَا يَصِحُّ الْإِيمَانُ بِالرُّؤْيَةِ لِأَهْلِ دَارِ السَّلَامِ لِمَنِ اعْتَبَرَهَا مِنْهُمْ بِوَهْمٍ أَوْ تَأَوَّلَهَا بِفَهْمٍ.
وَمَنْ لَمْ يَتَوَقَّ النَّفْيَ وَالتَّشْبِيهَ زَلَّ وَلَمْ يُصِبِ التَّنْزِيهَ.
فَإِنَّ رَبَّنَا جَلَّ وَعَلَا مَوْصُوفٌ بِصِفَاتِ الْوَحْدَانِيَّةِ، مَنْعُوتٌ بِنُعُوتِ الْفَرْدَانِيَّةِ.
وَتَعَالَى عَنِ الْحُدُودِ وَالْغَايَاتِ، وَالْأَرْكَانِ وَالْأَعْضَاءِ وَالْأَدَوَاتِ، لَا تَحْوِيهِ الْجِهَاتُ السِّتُّ كَسَائِرِ الْمُبْتَدَعَاتِ.
وَالْمِعْرَاجُ حَقٌّ، وَقَدْ أُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ ﷺ، وَعُرِجَ بِشَخْصِهِ فِي الْيَقَظَةِ إِلَى السَّمَاءِ.
وَالْحَوْضُ الَّذِي أَكْرَمَهُ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ غِيَاثًا لِأُمَّتِهِ حَقٌّ.
وَالشَّفَاعَةُ الَّتِي ادَّخَرَهَا لَهُمْ حَقٌّ، كَمَا رُوِيَ فِي الْأَخْبَارِ.
وَالْمِيثَاقُ الَّذِي أَخَذَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِنْ آدَمَ وَذُرِّيَّتِهِ حَقٌّ.
وَقَدْ عَلِمَ اللَّهُ تَعَالَى فِيمَا لَمْ يَزَلْ عَدَدَ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ، وَعَدَدَ مَنْ يَدْخُلُ النَّارَ.
وَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ.
وَالْأَعْمَالُ بِالْخَوَاتِيمِ.
وَأَصْلُ الْقَدَرِ سِرُّ اللَّهِ تَعَالَى فِي خَلْقِهِ.
وَالتَّعَمُّقُ وَالنَّظَرُ فِي ذَلِكَ ذَرِيعَةُ الْخِذْلَانِ.
لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ.
وَلَا يَثْبُتُ الْإِيمَانُ إِلَّا بِقَبُولِ الْعِلْمِ الْمَوْجُودِ وَتَرْكِ طَلَبِ الْعِلْمِ الْمَفْقُودِ.
وَنُؤْمِنُ بِاللَّوْحِ وَالْقَلَمِ، وَبِجَمِيعِ مَا فِيهِ قَدْ رُقِمَ.
جَفَّ الْقَلَمُ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.
وَمَا أَخْطَأَ الْعَبْدَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَهُ، وَمَا أَصَابَهُ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَهُ.
وَعَلَى الْعَبْدِ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ سَبَقَ عِلْمُهُ فِي كُلِّ كَائِنٍ مِنْ خَلْقِهِ.
وَالْعَرْشُ وَالْكُرْسِيُّ حَقٌّ.
وَهُوَ مُسْتَغْنٍ عَنِ الْعَرْشِ وَمَا دُونَهُ.
وَنَقُولُ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا، وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا.
وَنُؤْمِنُ بِالْمَلَائِكَةِ وَالنَّبِيِّينَ وَالْكُتُبِ الْمُنَزَّلَةِ عَلَى الْمُرْسَلِينَ.
وَنُسَمِّي أَهْلَ قِبْلَتِنَا مُسْلِمِينَ مُؤْمِنِينَ، مَا دَامُوا بِمَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ ﷺ مُعْتَرِفِينَ.
وَلَا نَخُوضُ فِي اللَّهِ، وَلَا نُمَارِي فِي دِينِ اللَّهِ، وَلَا نُجَادِلُ فِي الْقُرْآنِ.
وَلَا نَقُولُ بِخَلْقِهِ، وَلَا نُخَالِفُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ.
وَلَا نُكَفِّرُ أَحَدًا مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ بِذَنْبٍ مَا لَمْ يَسْتَحِلَّهُ.
وَلَا نَقُولُ: لَا يَضُرُّ مَعَ الْإِيمَانِ ذَنْبٌ لِمَنْ عَمِلَهُ.
وَنَرْجُو لِلْمُحْسِنِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ، وَيُدْخِلَهُمُ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِهِ.
وَنَسْتَغْفِرُ لِمُسِيئِهِمْ، وَنَخَافُ عَلَيْهِمْ، وَلَا نُقَنِّطُهُمْ.
وَالْأَمْنُ وَالْإِيَاسُ يَنْقُلَانِ عَنْ مِلَّةِ الْإِسْلَامِ، وَسَبِيلُ الْحَقِّ بَيْنَهُمَا لِأَهْلِ الْقِبْلَةِ.
وَلَا يَخْرُجُ الْعَبْدُ مِنَ الْإِيمَانِ إِلَّا بِجُحُودِ مَا أَدْخَلَهُ فِيهِ.
وَالْإِيمَانُ هُوَ الْإِقْرَارُ بِاللِّسَانِ، وَالتَّصْدِيقُ بِالْجَنَانِ.
وَجَمِيعُ مَا صَحَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ مِنَ الشَّرْعِ وَالْبَيَانِ كُلُّهُ حَقٌّ.
وَالتَّفَاضُلُ بَيْنَهُمْ بِالْخَشْيَةِ وَالتُّقَى، وَمُخَالَفَةِ الْهَوَى.
وَالْمُؤْمِنُونَ كُلُّهُمْ أَوْلِيَاءُ الرَّحْمَنِ، وَأَكْرَمُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَطْوَعُهُمْ وَأَتْبَعُهُمْ لِلْقُرْآنِ.
وَالْإِيمَانُ هُوَ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ.
لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ، وَنُصَدِّقُهُمْ كُلَّهُمْ عَلَى مَا جَاءُوا بِهِ.
وَأَهْلُ الْكَبَائِرِ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ﷺ فِي النَّارِ لَا يَخْلُدُونَ، إِذَا مَاتُوا وَهُمْ مُوَحِّدُونَ.
وَهُمْ فِي مَشِيئَتِهِ وَحُكْمِهِ، إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ وَعَفَا عَنْهُمْ بِفَضْلِهِ.
وَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ فِي النَّارِ بِعَدْلِهِ، ثُمَّ يُخْرِجُهُمْ مِنْهَا بِرَحْمَتِهِ.
وَنَرَى الصَّلَاةَ خَلْفَ كُلِّ بَرٍّ وَفَاجِرٍ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ.
وَلَا نُنْزِلُ أَحَدًا مِنْهُمْ جَنَّةً وَلَا نَارًا.
وَلَا نَرَى الْخُرُوجَ عَلَى أَئِمَّتِنَا وَوُلَاةِ أُمُورِنَا وَإِنْ جَارُوا.
وَنَرَى طَاعَتَهُمْ مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَرِيضَةً، مَا لَمْ يَأْمُرُوا بِمَعْصِيَةٍ.
وَنَتَّبِعُ السُّنَّةَ وَالْجَمَاعَةَ، وَنَجْتَنِبُ الشُّذُوذَ وَالْخِلَافَ وَالْفُرْقَةَ.
وَنُحِبُّ أَهْلَ الْعَدْلِ وَالْأَمَانَةِ، وَنُبْغِضُ أَهْلَ الْجَوْرِ وَالْخِيَانَةِ.
وَنَقُولُ: اللَّهُ أَعْلَمُ فِيمَا اشْتَبَهَ عَلَيْنَا عِلْمُهُ.
وَنَرَى الْمَسْحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ فِي السَّفَرِ وَالْحَضَرِ.
وَالْحَجُّ وَالْجِهَادُ مَاضِيَانِ مَعَ أُولِي الْأَمْرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ.
وَنُؤْمِنُ بِالْكِرَامِ الْكَاتِبِينَ، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ جَعَلَهُمْ عَلَيْنَا حَافِظِينَ.
وَنُؤْمِنُ بِمَلَكِ الْمَوْتِ الْمُوَكَّلِ بِقَبْضِ أَرْوَاحِ الْعَالَمِينَ.
وَبِعَذَابِ الْقَبْرِ لِمَنْ كَانَ لَهُ أَهْلًا، وَسُؤَالِ مُنْكَرٍ وَنَكِيرٍ فِي قَبْرِهِ عَنْ رَبِّهِ وَدِينِهِ وَنَبِيِّهِ.
وَالْقَبْرُ رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ، أَوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النِّيرَانِ.
وَنُؤْمِنُ بِالْبَعْثِ وَجَزَاءِ الْأَعْمَالِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَالْعَرْضِ وَالْحِسَابِ، وَقِرَاءَةِ الْكِتَابِ، وَالثَّوَابِ وَالْعِقَابِ، وَالصِّرَاطِ وَالْمِيزَانِ.
وَالْجَنَّةُ وَالنَّارُ مَخْلُوقَتَانِ، لَا تَفْنَيَانِ أَبَدًا وَلَا تَبِيدَانِ.
وَالْخَيْرُ وَالشَّرُّ مُقَدَّرَانِ عَلَى الْعِبَادِ.
وَأَفْعَالُ الْعِبَادِ خَلْقُ اللَّهِ، وَكَسْبٌ مِنَ الْعِبَادِ.
وَلَمْ يُكَلِّفْهُمُ اللَّهُ تَعَالَى إِلَّا مَا يُطِيقُونَ.
وَلَا قُوَّةَ لِأَحَدٍ عَلَى إِقَامَةِ طَاعَةِ اللَّهِ وَالثَّبَاتِ عَلَيْهَا إِلَّا بِتَوْفِيقِ اللَّهِ.
وَفِي دُعَاءِ الْأَحْيَاءِ وَصَدَقَاتِهِمْ مَنْفَعَةٌ لِلْأَمْوَاتِ.
وَيَمْلِكُ كُلَّ شَيْءٍ وَلَا يَمْلِكُهُ شَيْءٌ، وَلَا غِنَى عَنِ اللَّهِ تَعَالَى طَرْفَةَ عَيْنٍ.
وَاللَّهُ يَغْضَبُ وَيَرْضَى لَا كَأَحَدٍ مِنَ الْوَرَى.
وَنُحِبُّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، وَلَا نُفَرِّطُ فِي حُبِّ أَحَدٍ مِنْهُمْ، وَلَا نَتَبَرَّأُ مِنْ أَحَدٍ مِنْهُمْ.
وَنُثْبِتُ الْخِلَافَةَ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ أَوَّلًا لِأَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، ثُمَّ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، ثُمَّ لِعُثْمَانَ، ثُمَّ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ.
وَلَا نُفَضِّلُ أَحَدًا مِنَ الْأَوْلِيَاءِ عَلَى أَحَدٍ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ.
وَنُؤْمِنُ بِأَشْرَاطِ السَّاعَةِ، مِنْهَا خُرُوجُ الدَّجَّالِ، وَنُزُولُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَامُ مِنَ السَّمَاءِ.
وَدِينُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ وَالسَّمَاءِ وَاحِدٌ، وَهُوَ دِينُ الْإِسْلَامِ.
فَهَذَا دِينُنَا وَاعْتِقَادُنَا ظَاهِرًا وَبَاطِنًا، وَنَحْنُ بُرَآءُ إِلَى اللَّهِ مِنْ كُلِّ مَنْ خَالَفَ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ وَبَيَّنَّاهُ، وَنَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى أَنْ يُثَبِّتَنَا عَلَى الْإِيمَانِ، وَيَخْتِمَ لَنَا بِهِ، وَيَعْصِمَنَا مِنَ الْأَهْوَاءِ الْمُخْتَلِفَةِ وَالْآرَاءِ الْمُتَفَرِّقَةِ.
60 Kısa Soru ve Cevap
CEVAP: Rabbim Allah'tır. O, bütün âlemlerin Rabbidir.
KUR’AN’DAN DELİL
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
“Hamd, âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur.”
Fâtiha, 1/2.
CEVAP: Beni ve bütün varlıkları Allah yarattı.
KUR’AN’DAN DELİL
اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
“Allah her şeyin yaratıcısıdır.”
Zümer, 39/62.
CEVAP: Beni rızıklandıran Allah'tır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ
“Şüphesiz rızık veren Allah'tır.”
Zâriyât, 51/58.
CEVAP: Yalnızca kendisine ibadet etmem için.
KUR’AN’DAN DELİL
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.”
Zâriyât, 51/56.
CEVAP: Allah'ı isimleri, sıfatları, âyetleri ve yarattığı varlıklarla tanırım.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ
“Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında deliller vardır.”
Âl-i İmrân, 3/190.
CEVAP: Hayır. İbadete layık tek ilah Allah'tır.
KUR’AN’DAN DELİL
وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ
“İlahınız tek bir ilahtır. O'ndan başka hak ilah yoktur.”
Bakara, 2/163.
CEVAP: Evet. Gizli ve açık her şeyi bilir.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
“Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir.”
Enfâl, 8/75.
CEVAP: Evet. Hiçbir şey Allah'tan gizli kalmaz.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
“Şüphesiz Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”
Bakara, 2/110.
CEVAP: Evet. Allah her şeye gücü yetendir.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
“Şüphesiz Allah her şeye gücü yetendir.”
Bakara, 2/20.
CEVAP: Hayır. Allah zatıyla gökte, Arş'ın üzerindedir. İlmi, işitmesi ve görmesiyle her şeyi kuşatır.
KUR’AN’DAN DELİL
الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ
“Rahmân, Arş'a istivâ etmiştir.”
Tâhâ, 20/5.
CEVAP: Allah'ı rubûbiyetinde, ulûhiyetinde, isim ve sıfatlarında birlemektir.
KUR’AN’DAN DELİL
وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ
“Sizin ilahınız tek bir ilahtır.”
Bakara, 2/163.
CEVAP: Yalnızca Allah'a yapılır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
“Yalnız sana ibadet ederiz.”
Fâtiha, 1/5.
CEVAP: İbadet olan dua yalnızca Allah'a yapılır.
KUR’AN’DAN DELİL
فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا
“Allah ile birlikte başka hiç kimseye dua etmeyin.”
Cin, 72/18.
CEVAP: Allah'a rubûbiyetinde, ulûhiyetinde veya isim ve sıfatlarında ortak koşmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
“Şüphesiz şirk büyük bir zulümdür.”
Lokmân, 31/13.
CEVAP: Allah'a şirk koşmaktır.
HADİSTEN DELİL
أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهُوَ خَلَقَكَ
“Allah seni yarattığı hâlde O'na ortak koşmandır.”
Buhârî, 4477; Müslim, 86.
CEVAP: Allah'ın sevdiği ve razı olduğu bütün söz ve amellerdir.
KUR’AN’DAN DELİL
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ
“Ey insanlar! Rabbinize ibadet edin.”
Bakara, 2/21.
CEVAP: Yalnızca Allah için kılınır.
KUR’AN’DAN DELİL
وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي
“Beni anmak için namaz kıl.”
Tâhâ, 20/14.
CEVAP: İbadet amacıyla yalnızca Allah için kesilir.
KUR’AN’DAN DELİL
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
“Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.”
Kevser, 108/2.
CEVAP: Gerekli sebeplere sarılarak kalben Allah'a güvenmektir.
KUR’AN’DAN DELİL
وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
“Müminler yalnız Allah'a tevekkül etsinler.”
Âl-i İmrân, 3/122.
CEVAP: İbadeti yalnızca Allah'ın rızası için yapmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
“Dini yalnız Allah'a has kılarak O'na ibadet etmeleri için.”
Beyyine, 98/5.
CEVAP: Dinim İslâm'dır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ
“Şüphesiz Allah katında din İslâm'dır.”
Âl-i İmrân, 3/19.
CEVAP: Tevhidle Allah'a teslim olmak, O'na itaat etmek ve şirkten uzaklaşmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ
“Kim kendisini Allah'a teslim ederse...”
Lokmân, 31/22.
CEVAP: Beştir: Şehadet, namaz, zekât, oruç ve hac.
HADİSTEN DELİL
بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ
“İslâm beş esas üzerine kurulmuştur.”
Buhârî, 8; Müslim, 16.
CEVAP: Kelime-i şehadettir.
HADİSTEN DELİL
أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ
“Allah'tan başka hak ilah olmadığına şehadet etmendir.”
Müslim, 8 — Cibrîl hadisi.
CEVAP: Allah'tan başka ibadete layık hak ilah yoktur.
KUR’AN’DAN DELİL
ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ
“Bu böyledir. Çünkü Allah hakkın ta kendisidir.”
Hac, 22/62.
CEVAP: Kalbin inancı, dilin ikrarı ve organların amelidir. İtaatle artar, günahla azalır.
KUR’AN’DAN DELİL
زَادَتْهُمْ إِيمَانًا
“İmanlarını artırır.”
Enfâl, 8/2.
CEVAP: Altıdır: Allah'a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, ahiret gününe ve kadere iman etmek.
HADİSTEN DELİL
أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ
“Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe ve kaderin hayrına ve şerrine iman etmendir.”
Müslim, 8 — Cibrîl hadisi.
CEVAP: Allah'ın varlığına, rubûbiyetine, ulûhiyetine, isim ve sıfatlarına inanmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
“O'nun benzeri hiçbir şey yoktur.”
Şûrâ, 42/11.
CEVAP: Allah'ın yarattığı ve kendisine itaat eden meleklere inanmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ
“Emrolunduklarını yaparlar.”
Tahrîm, 66/6.
CEVAP: Her şeyin Allah'ın ilmi, yazması, dilemesi ve yaratmasıyla olduğuna inanmaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ
“Şüphesiz biz her şeyi bir kader ile yarattık.”
Kamer, 54/49.
CEVAP: Allah'ı görüyormuş gibi O'na ibadet etmektir.
HADİSTEN DELİL
أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ
“Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir.”
Müslim, 8.
CEVAP: Evet. Allah beni her zaman görür.
KUR’AN’DAN DELİL
أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَىٰ
“Allah'ın gördüğünü bilmez mi?”
Alak, 96/14.
CEVAP: Evet. Allah gizli ve açık her şeyi bilir.
KUR’AN’DAN DELİL
عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ
“O, gaybı da görüneni de bilendir.”
Haşr, 59/22.
CEVAP: Evet. Ameller niyetlere göredir.
HADİSTEN DELİL
إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ
“Ameller ancak niyetlere göredir.”
Buhârî, 1; Müslim, 1907.
CEVAP: İhlâs ve Peygamberimizin sahih sünnetine uygunluk gerekir.
HADİSTEN DELİL
مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ
“Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.”
Buhârî, 2697; Müslim, 1718.
CEVAP: Muhammed ﷺ, Allah'ın kulu ve elçisidir.
KUR’AN’DAN DELİL
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ
“Muhammed Allah'ın elçisidir.”
Fetih, 48/29.
CEVAP: Mekke'de doğdu.
SİYERDEN DELİL
Peygamberimiz Muhammed ﷺ'in Mekke'de doğduğu siyer kaynaklarında nakledilmiştir.
Kaynak: İbn Hişâm, es-Sîretü'n-Nebeviyye, doğum bölümü.
CEVAP: Kırk yaşında.
HADİSTEN DELİL
أُنْزِلَ عَلَيْهِ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعِينَ سَنَةً
“Ona kırk yaşındayken vahiy indirildi.”
Buhârî, 3902.
CEVAP: Allah'ı birlemeye ve yalnızca O'na ibadet etmeye.
KUR’AN’DAN DELİL
اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ
“Allah'a ibadet edin ve tâğuttan kaçının.”
Nahl, 16/36.
CEVAP: Evet. Ondan sonra peygamber gelmeyecektir.
KUR’AN’DAN DELİL
وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ
“Ve peygamberlerin sonuncusudur.”
Ahzâb, 33/40.
CEVAP: Evet. Ona itaat etmek Allah'ın emridir.
KUR’AN’DAN DELİL
مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ
“Kim Peygambere itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.”
Nisâ, 4/80.
CEVAP: Peygamberimizin sözleri, fiilleri ve onaylarıdır.
KUR’AN’DAN DELİL
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
“Andolsun, Allah'ın Resûlünde sizin için güzel bir örnek vardır.”
Ahzâb, 33/21.
CEVAP: Evet. Onu sevmek imanın gereğidir.
HADİSTEN DELİL
لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ
“Sizden biriniz, ben kendisine daha sevgili olmadıkça iman etmiş olmaz.”
Buhârî, 15; Müslim, 44.
CEVAP: Peygamberimizin sahih sünnetine göre yaparız.
HADİSTEN DELİL
صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي
“Beni nasıl namaz kılıyor gördüyseniz öyle namaz kılın.”
Buhârî, 631.
CEVAP: Evet. Onun yasakladıklarından sakınmak gerekir.
KUR’AN’DAN DELİL
وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا
“Size neyi yasakladıysa ondan sakının.”
Haşr, 59/7.
CEVAP: Evet. Allah bütün insanları diriltecektir.
KUR’AN’DAN DELİL
ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
“Sonra şüphesiz kıyamet günü diriltileceksiniz.”
Mü'minûn, 23/16.
CEVAP: Hesaba çekilmek ve yaptıklarının karşılığını görmek için.
KUR’AN’DAN DELİL
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ
“Kim zerre ağırlığınca hayır işlerse onu görür.”
Zilzâl, 99/7.
CEVAP: İnsanların diriltilip hesaba çekileceği gündür.
KUR’AN’DAN DELİL
يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ
“İnsanların âlemlerin Rabbinin huzurunda duracağı gün.”
Mutaffifîn, 83/6.
CEVAP: Allah'ın mümin kulları için hazırladığı nimet yurdudur.
KUR’AN’DAN DELİL
وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ
“Genişliği gökler ve yer kadar olan cennete...”
Âl-i İmrân, 3/133.
CEVAP: Allah'ın azap yurdudur.
KUR’AN’DAN DELİL
فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ
“Yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten sakının.”
Bakara, 2/24.
CEVAP: Evet. Şirk en büyük günahtır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ
“Şüphesiz Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz.”
Nisâ, 4/48.
CEVAP: Hayır. Ölülerden yalnızca Allah'ın gücü dâhilindeki gaybî yardım istenmez.
KUR’AN’DAN DELİL
وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ
“Allah'ı bırakıp sana fayda ve zarar veremeyenlere dua etme.”
Yûnus, 10/106.
CEVAP: Gaybı mutlak olarak yalnızca Allah bilir.
KUR’AN’DAN DELİL
لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ
“Göklerde ve yerde Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez.”
Neml, 27/65.
CEVAP: Dinde delili bulunmayan inanç veya ibadeti din adına ortaya koymaktır.
HADİSTEN DELİL
مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ
“Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilir.”
Buhârî, 2697; Müslim, 1718.
CEVAP: Kur'an ve sahih sünnetten, sahabenin anlayışını esas alarak öğreniriz.
KUR’AN’DAN DELİL
فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ
“Bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah'a ve Resûlüne götürün.”
Nisâ, 4/59.
CEVAP: Rabbini, dinini ve peygamberini tanımaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ
“Bil ki Allah'tan başka hak ilah yoktur.”
Muhammed, 47/19.
CEVAP: Rabbim Allah'tır.
KUR’AN’DAN DELİL
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
“Hamd, âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur.”
Fâtiha, 1/2.
CEVAP: Dinim İslâm'dır.
KUR’AN’DAN DELİL
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ
“Şüphesiz Allah katında din İslâm'dır.”
Âl-i İmrân, 3/19.
CEVAP: Muhammed ﷺ.
KUR’AN’DAN DELİL
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ
“Muhammed Allah'ın elçisidir.”
Fetih, 48/29.
CEVAP: Allah'ı tanımak, yalnızca O'na ibadet etmek ve Peygamberine uymaktır.
KUR’AN’DAN DELİL
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي
“De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun.”
Âl-i İmrân, 3/31.
## SON SÖZ
Değerli kardeşim!
Bu kitapta 60 temel soru ve cevapla Rabbini, dinini ve Peygamberini tanımaya çalıştın.
Öğrendiğin bilgileri tekrar etmeli, ilim defterine yazmalı ve günlük hayatında uygulamalısın.
İlim öğrenmenin gayesi yalnızca bilgi sahibi olmak değildir. Asıl gaye Allah'ı doğru tanımak, O'na ihlâsla ibadet etmek ve Resûlullah ﷺ'in sahih sünnetine uymaktır.
Rabbimizden bizlere faydalı ilim, sahih itikat, ihlâs ve salih amel nasip etmesini dileriz. Âmin.
Kur’an, Sünnet ve Selef-i Sâlihîn’in Anlayışı Işığında
Metin, PDF sayfalarından otomatik olarak aktarılmıştır. Yazım farkları için özgün PDF’ye bakabilirsiniz.
İSLÂM'I DOĞRU ANLAMAK
İslâm'ı doğru anlamak yalnızca Kur'an ve Sünnete başvurmakla değil; Kur'an ve sahih Sünneti Selef-i Sâlihin'in anlayışı üzere, sahih bir usül ve menhecle anlamakla mümkündür.
SAPMALARIN TEMEL SEBEBİ
2 Tarih boyunca birçok sapma, vahyin yokluğundan değil; vahyin yanlış anlaşılmasından, delillerin hevâya göre yorumlanmasından ve şer'i ölçünün yerine başka ölçülerin geçirilmesinden doğmuştur.
BAŞLICA ENGELLER
Cehalet, hevâ, taklit, taassup, bid'at, şahıs ve cemaat bağlılığı; aklı naklin önüne geçirmek, sahih hadisi reddetmek, nasları bağlamından koparmak, ilmi ehli olmayandan almak ve tali meseleleri asılların önüne geçirmek bunların başlıca örnekleridir.
BU ÇALIŞMANIN AMACI
Bu çalışma, belirli şahısları veya grupları hedef almak için değil; İslâm'ı doğru anlamanın önüne geçen ilmi, itikadi ve menheci engelleri tanımak ve okuyucuya sahih bir ölçü kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır.
OLÇÜMÜZ öj Ölçümüz; Kur'an, sahih Sünnet ve Selef-i Sâlihin'in anlayışıdır.
Çünkü hak şahıslarla değil delille; din hevâ ile değil vahiy ile; menhec ise sloganlarla değil ittibâ ve sahih usülle belirlenir.
> ÇALIŞMANIN ANA GAYESİ ( (0) ) Engelleri tanımak —> yanlış ölçüleri fark etmek — sahih usülü öğrenmek —
Kur'an ve Sünneti Selef'in anlayışı üzere anlamak.
“Bu, benim dosdoğru yolumdur. O hâlde ona uyun ve başka yollara uymayın. Yoksa onlar sizi O'nun yolundan ayırır.” (En'âm, 6/153)
İ CEHALET
Dini sahih kaynaklarından ve ehil âlimlerden öğrenmemek.
ENGEL NEDİR?
Cehalet yalnızca hiçbir şey bilmemek değildir.
Kişinin dinini Kur'an, sahih Sünnet ve Selef-i Sâlihin'in anlayışı üzere öğrenmemesi de cehaletin önemli bir şeklidir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Dini kulaktan dolma bilgilerden öğrenmek, sosyal medyada duyulan her sözü doğru kabul etmek, âyet ve hadisleri usülsüz yorumlamak ve ilim ehline müracaat etmeden din hakkında
konuşmak cehaletin kapısını açar. DOĞRU ÖLÇÜ
Gİ Müslüman önce öğrenir, sonra inanır, amel eder ve konuşur.
Din; zanla, gelenekle veya şahsi kanaatle değil, delile dayanan sahih ilimle öğrenilir.
DELİL
Allah Teâlâ şöyle buyurur:
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” (Nahl, 16/43)
Resülullah âit şöyle buyurdu: “Allah kimin hakkında hayır dilerse onu dinde fakih kılar.” (Buhâri, 71; Müslim, 1037)
DERSİN ÖZÜ
Cehaletin ilacı sahih ilimdir.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimsenin ilk vazifesi;
Kur'an'ı, sahih Sünneti ve Selef'in anlayışını güvenilir ilim ehlinden öğrenmektir.
“Yoksa onlar, kendi hevâlarına mı uyuyorlar? Oysa Allah'ın hidayetinden daha doğru bir hidayet yoktur.” (Nisâ, 4/119)
HEVÂYA TÂBİ OLMAK
Delil yerine kendi arzu, eğilim ve kanaatini ölçü edinmek.
ENGEL NEDİR?
ÇI Hevâya tâbi olmak; kişinin hakkı delile göre değil, kendi arzusuna ve önceden benimsediği düşünceye göre değerlendirmesidir.
Böylece insan, vahye tâbi olmak yerine vahyi kendi isteğine tâbi kılmaya başlar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi hoşuna giden delilleri kabul edip hoşuna gitmeyenleri görmezden gelir; kendi görüşünü destekleyen sözleri araştırır, aksini gösteren sahih delillerden uzaklaşır. Ölçü artık “Allah ve Resülü ne buyurdu?” değil,
“Ben ne düşünüyorum?” hâline gelir.
DOĞRU ÖLÇÜ
Müslümanın görevi kendi düşüncesini vahye kabul ettirmek değil, kendisini vahyin hükmüne teslim etmektir.
Hak, insanların arzularına göre değişmez. Görüşler Kur'an ve sahih Sünnete arz edilir.
DELİL
“Hevâsını ilâh edineni gördün mü?” (Câsiye, 45/23)
“Eğer hak onların hevâlarına uysaydı gökler, yer ve bunlarda bulunanlar mutlaka bozulurdu.” (Mü'minün, 23/71)
DERSİN ÖZÜ
4 D Hak, hevâya göre değil; hevâ hakka göre düzeltilir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, kendi arzusunu ve kanaatini dinin ölçüsü yapmaz; Kur'an ve sahih Sünnetin deliline teslim olur.
6
“De ki: İşte bu, benim yolumdur. Ben ve bana uyanlar,
Allah'a basiret üzere davet ediyoruz.” (Yüsuf, 12/108)
TEVHİDİ GEREĞİ GİBİ ÖĞRENMEMEK
Dinin temelini öğrenmeden ayrıntılara ve tali meselelere yönelmek.
ENGEL NEDİR?
Tevhid, İslâm'ın en büyük esası ve bütün peygamberlerin davetinin temelidir. Kişinin ibadet, fıkıh ve diğer meselelerle ilgilenirken Allahın kulları üzerindeki en büyük hakkı olan tevhidi gereği gibi öğrenmemesi, dini doğru anlamasının önündeki temel engellerdendir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi yıllarca dini meselelerle meşgul olur; fakat tevhid nedir, şirk nedir, ibadet yalnız Allah'a nasıl tahsis edilir gibi temel meseleleri sistemli biçimde öğrenmez.
Böylece ayrıntılar çoğalırken dinin üzerine bina edildiği temel zayıf kalır.
DOĞRU ÖLÇÜ
İlim öğrenmeye dinin en büyük esasından başlanır:
Allah'ı tevhid etmek, yalnız O'na ibadet etmek ve şirki terk etmek. Peygamberlerin davetindeki öncelik de budur.
DELİL
“Andolsun, biz her ümmete: “Senden önce gönderdiğimiz “Allah'a ibadet edin ve her resüle: “Benden başka tâğuttan kaçının diye hak ilâh yoktur; öyleyse yalnız bir resül gönderdik.” Bana ibadet edin diye vahyettik.” (Nahl, 16/36) (Enbiyâ, 21/25)
DERSİN ÖZÜ
Tevhid, dinin ayrıntılarından biri değil; dinin üzerine kurulduğu temeldir. İslâm”ı doğru anlamak isteyen kimse, öğrenmeye tevhidden başlar; tevhidi öğrenir, onunla amel eder ve şirki tanıyıp ondan sakınır.
DAHA SAHİH
Ben de sizin Rabbinizim. O hâlde yalnız Bana ibadet edin.”
“Şüphesiz bu ümmetiniz tek bir ümmettir.
(Enbiyâ, 21/92)
Tevhidin zıddını, şirkin mahiyetini ve ona götüren yolları öğrenmemek.
ENGEL NEDİR?
Şirk, Allah'a mahsus olan ibadetlerden birini Allah'tan başkasına yöneltmektir. Kişinin tevhidi öğrenirken şirkin ne olduğunu ve hangi söz ve amellerle gerçekleştiğini öğrenmemesi, farkında olmadan bâtıl yolları din zannetmesine sebep olabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Dua, istiğâse, tevekkül, kurban ve adak gibi ibadetlerin kime yönettileceğini bilmemek; ölülerden veya gaiplerden medet ummak ve bunları yalnızca gelenek olduğu için sorgulamamak, şirki tanımamanın sonuçlarındandır.
Tevhidi bilmek, onun zıddını tanımayı da gerektirir.
DOĞRU ÖLÇÜ Bütün ibadetler yalnız Allah'a yöneltilir.
Müslüman tevhidi öğrenirken şirki ve ona götüren yolları da öğrenir; böylece Allah'ın hakkını yalnız Allah'a tahsis eder.
DELİL
“Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın.”
(Nisâ, 4/36)
“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun dışındakini dilediği kimse için bağışlar.” (Nisâ, 4/48)
DERSİN ÖZÜ
Şirki tanımadan tevhidi korumak zorlaşır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, yalnızca tevhidin ne olduğunu değil, onu bozan şirki ve şirke götüren yolları da öğrenir ve onlardan sakınır.
“Andolsun, Allah'ın Resülünde sizin için Allah'a ve âhiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah'ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır.” (Ahzâb, 33/21)
SÜNNETİ TANIMAMAK
Resülullah”ın âi£ yolunu öğrenmeden dini doğru anlamaya ve yaşamaya çalışmak.
ENGEL NEDİR?
ÇI Sünnet; Resülullah'ın #iğ sözleri, fiilleri, onayları ve ümmetine gösterdiği yoldur. Kişinin dini yalnız kendi anlayışıyla yaşamaya çalışıp Peygamber'in â& açıklamasını
ve uygulamasını öğrenmemesi, İslâm'ı doğru anlamasının önündeki büyük engellerdendir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kur'an'ı okuyup Resülullah'ın ğ£ onu nasıl açıkladığını araştırmamak; ibadetleri sahih sünnete göre değil, alışkanlık, çevre veya şahsi kanaate göre uygulamak sünnetten uzaklaşmaya yol açar.
Böylece kişi doğru zannettiği bir amelde sünnete muhalefet edebilir.
DOĞRU ÖLÇÜ Gi) Kur'an ve sahih Sünnet birbirinden ayrılmaz. Müslüman, Allah'ın Kitabını Resülullah'ın ği£ sahih sünnetiyle birlikte öğrenir;
inanç ve ibadetlerini onun gösterdiği örnek üzere düzenler.
DELİL
“Resül size ne verdiyse onu alın; sizi neden sakındırdıysa ondan sakının.” (Haşr, 59/7)
“Kim Resüle itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.” (Nisâ, 4/80)
DERSİN ÖZÜ
Sünnet bilinmeden İslâm'ın doğru uygulanması mümkün değildir. İslâm”ı doğru anlamak isteyen kimse, Kur'an'a bağlandığı gibi Resülullah”ın ğ sahih sünnetini de öğrenir, ona tâbi olur ve dinini onun gösterdiği yol üzere
“ ş / yaşamaya çalışır.
“Bugün sizin için dininizi tamamladım, size nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm'ı beğendim.” (Mâide, 5/3)
BİD'ATİ TANIMAMAK
Sünnet ile sonradan dine sokulan inanç ve uygulamaları birbirinden ayıramamak.
6
ENGEL NEDİR?
iğ Bid'at; dinde aslı bulunmadığı hâlde Allah'a yakınlaşma maksadıyla dine sonradan sokulan inanç veya ibadet yoludur.
Kişi sünneti ve bid'ati tanımazsa, insanların zamanla dine eklediği uygulamaları dinin kendisi zannedebilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Bir ibadetin toplumda yaygın olmasını, eskiden beri yapılmasını veya iyi niyetle uygulanmasını onun sünnete uygun olduğuna delil saymak bid'atin önünü açar. Ölçü “İnsanlar bunu yapıyor mu?” değil, “Resülullah iii; ve Sahabe bunu
din olarak yaptılar mı?” sorusudur.
DOĞRU ÖLÇÜ
(Gİ İbadetlerde esas ittibâdır. Allah'a, Resülullah'ın âli: göstermediği yeni bir ibadet şekliyle değil;
sahih Sünnette sabit olan yol üzere kulluk edilir.
DELİL
Resülullah gl şöyle buyurdu: ZI) “Kim bizim bu işimizde “Her bid'at dalâlettir.” »# ondan olmayan bir şeyi
ortaya çıkarırsa o reddedilmiştir.” e)
(Buhâri, 2697; Müslim, 1718)
, DERSİN ÖZÜ
5 & İyi niyet, bid'ati sünnet hâline getirmez. İslâm”ı doğru anlamak isteyen kimse, ibadetlerini gelenek ve şahsi beğeniye göre değil; Kur'an ve sahih Sünnetin gösterdiği delile göre düzenler.
“Sana da zikri indirdik ki kendilerine indirileni insanlara açıklayasın.” (Nahl, 16/44)
KUR'AN”I SÜNNETTEN BAĞIMSIZ ANLAMAK
Sünnetin Kur'an'ı açıklayan ve bağlayıcı olan konumunu ihmal etmek.
ENGEL NEDİR?
Kur'an, Resülullah'a it yalnızca insanlara okunması için değil, onlara açıklanması için de indirilmiştir.
Kur'an”ı kabul edip sahih Sünnetin açıklamasını devre dışı bırakmak, birçok hükmün nasıl anlaşılacağı ve uygulanacağı konusunda ciddi hatalara yol açar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
“Bize Kur'an yeter.” diyerek sahih hadisleri ikinci plana atmak; namaz, zekât, hac ve diğer hükümlerin ayrıntılarının Sünnetle açıklandığını göz ardı etmek
bu yanlışın temel görünümüdür.
Kur'an'a bağlılık, Resülullah''ın Bit açıklamasından bağımsızlık anlamına gelmez.
DOĞRU ÖLÇÜ
Kur'an ile sahih Sünnet birbirine rakip iki kaynak değildir.
Sünnet, Kur'an'ı açıklar ve onun nasıl uygulanacağını gösterir.
Müslüman Allah'ın Kitabını, Resülünün #f sahih açıklaması ve uygulamasıyla birlikte anlar.
DELİL
“Sana da zikri indirdik ki kendilerine indirileni insanlara açıklayasın.” (Nahl, 16/44)
“Kim Resüle itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.” (Nisâ, 4/80)
DERSİN ÖZÜ
Kur'an'a gerçekten tâbi olmak, onun Resülullah #£ tarafından yapılan sahih açıklamasına da tâbi olmayı gerektirir.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse Kur'an ile sahih Sünneti birbirinden ayırmaz; ikisini birlikte öğrenir ve birlikte esas alır.
5 | & «size
“Eğer onlar olmasaydı, Allah'ın kitabını RUH sizin için kim açıklayabilirdi?” (Nisâ, 4/83)
NASLARI SELEF'İN ANLAYIŞINDAN KOPARMAK
Âyet ve hadisleri Sahabe ve ilk nesillerin anlayışından bağımsız yorumlamak.
ENGEL NEDİR?
Kur'an ve Sünneti doğru anlamada, vahyin ilk muhatapları olan Sahabenin ve onların yolunu izleyen ilk nesillerin anlayışı temel bir ölçüdür.
Nasları onların anlayışından koparıp her kişinin kendi yorumuna bırakması, aynı delilden birbirine zıt din anlayışlarının çıkarılmasına kapı açar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi âyet veya hadisi okur; fakat Sahabe onu nasıl anladı, ilk nesiller nasıl uyguladi? diye araştırmaz.
Kendi çağının düşüncelerini veya şahsi kanaatini nassın üzerine taşır ve böylece nassı anlamak yerine nassa kendi anlamını yükleyebilir.
DOĞRU ÖLÇÜ
G Kur'an ve sahih Sünnet, Selef-i Sâlihin'in anlayışı ışığında anlaşılır.
Çünkü Sahabe vahyin inişine şahit olmuş, Resülullah'ın #t açıklamasını doğrudan öğrenmiş ve dini uygulamalı olarak ondan hill
DELİL “İslâm'a ilk giren Muhacirler “Kim kendisine doğru yol belli ve Ensar ile onlara güzellikle olduktan sonra Resüle karşı gelir tâbi olanlardan Allah razı olmuştur; ve müminlerin yolundan başkasına onlar da O'ndan razı olmuşlardır.” uyarsa, onu yöneldiği yolda bırakırız...” (Tevbe, 9/100) (Nisâ, 4/115) ı DERSİN ÖZÜ
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse âyet ve hadisleri yalnız kendi düşüncesine göre
Y - Doğru delil kadar, delilin doğru anlaşılması da önemlidir. yorumlamaz; Sahabenin ve Selef-i Sâlihin'in anlayışını ölçü edinir.
N TE İl “Onlar hiç düşünmüyorlar mı? | UR il Eğer düşünselerdi elbette kendileri için sl id
hayırlı olanı bulurlardı.” (A'râf, 7/179)
) f e “.. .. . AKLI NAKLIN ÖNÜNE GEÇİRMEK Sahih nas akla uygun görünmediğinde nassı eğip bükmek veya reddetmek.
ENGEL NEDİR?
İslâm aklı değersiz görmez; aksine insanı düşünmeye ve delil üzerinde tefekkür etmeye çağırır. Ancak insan aklı sınırlı, vahiy ise Allah'tandır. Bu sebeple sahih bir nas ile kişinin anlayışı çatışıyor gibi göründüğünde, vahiy insan aklının yargısına teslim edilmez.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi sahih bir âyet veya hadis karşısında “Bu benim aklıma yatmıyor.” diyerek nassı reddeder, zorlayarak başka anlama çeker veya kendi düşüncesini vahyin üzerinde hakem hâline getirir.
Böylece ölçü “Delil sahih mi?” olmaktan çıkar, “Ben bunu makul buluyor muyum?” hâline gelir.
G a la akıl gerçekte çelişmez. 38
SÜNNET
Bir çatışma görülüyorsa ya naklin sıhhati, ya nassın doğru anlaşılması ya da kişinin akli çıkarımı yeniden incelenir. Sahih vahiy, şahsi kanaate feda edilmez.
DELİL “Hayır! Rabbine yemin olsun ki “Allah ve Resülü bir işe hükmettiği aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni zaman, mümin bir erkek ve mümin hakem kılmadıkça, sonra verdiğin bir kadın için o işte kendi tercihlerine hükümden dolayı içlerinde bir sıkıntı göre hareket etme hakkı yoktur.” duymadan tam bir teslimiyetle teslim (Ahzâb, 33/36) olmadıkça iman etmiş olmazlar.” (Nisâ, 4/65)
ı DERSİN ÖZÜ
G > Akıl vahyi anlamanın aracıdır; vahyin üzerinde bir hâkim değildir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse aklını kullanır; fakat sahih vahyi kendi sınırlı aklının onayına bağlı hâle getirmez.
“Peygamber size ne verdiyse onu alın; sizi neden sakındırdıysa ondan sakının.” (Haşr, 59/7)
SAHİH HADİSİ AKLA UYMADIĞI GEREKÇESİYLE REDDETMEK
Şahsi aklı, Resülullah'tan #£ sahih olarak gelen haberin hakemi hâline getirmek.
ENGEL NEDİR?
Bir hadisin sahihliği ilmi usullerle sabit olduktan sonra ölçü; “Ben bunu aklıma uygun buluyor muyum?” değildir.
Resülullah'tan ££ sahih olarak gelen bir haberi sırf garip, alışılmadık veya kişinin aklına uzak göründüğü için reddetmek, şahsi aklı vahyin önüne geçirmek demektir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi hadisin sıhhatini, açıklamasını ve âlimlerin onu nasıl anladığını araştırmadan: “Bu mantıklı değil.” “Ben buna inanamıyorum.” “Böyle bir şey olamaz.”
diyerek hadisi reddeder.
Böylece ilmi araştırmanın yerini şahsi kanaat alır.
DOĞRU OLÇU
Önce hadisin sahih olup olmadığı araştırılır. Sahihse doğru anlamı, diğer naslarla ilişkisi ve âlimlerin açıklamaları incelenir.
Anlamakta zorlanmak başka, sahih hadisi sırf akla yatmadığı için reddetmek başkadır.
DELİL
“Peygamber size ne verdiyse onu alın; sizi neden sakındırdıysa ondan sakının.” (Haşr, 59/7)
“O, hevâsından konuşmaz. O, kendisine vahyedilen bir vahiyden başka bir şey değildir.” (Necm, 53/3—4)
DERSİN ÖZÜ
Sahih hadis, şahsi aklın onayına muhtaç değildir. İslâmı doğru anlamak isteyen kimse, anlamakta zorlandığı sahih bir hadisi hemen reddetmez; araştırır, âlimlerin açıklamalarına müracaat eder ve sahih delile teslim olur.
“Eğer bu, Allah'tan başkası tarafından olsaydı onda birçok çelişki bulurlardı.” (Nisâ, 4/82)
ZAYIF VE UYDURMA RİVAYETLERLE DİN KURMAK
Sahih delil yerine güvenilirliği sabit olmayan rivayetleri dinin ölçüsü hâline getirmek.
ENGEL NEDİR?
ispet edilen her söz hadis değildir; her rivayet de sahih ve delil olmaya elverişli değildir.
Rivayetin sıhhatini araştırmadan onunla akide, hüküm veya ibadet anlayışı oluşturmak, dini güvenilir olmayan nakiller üzerine bina etme tehlikesini doğurur.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi internette, kitapta veya bir konuşmada “Peygamber şöyle buyurdu” sözünü
görünce kaynağını ve sıhhatini araştırmadan paylaşır ve onunla hüküm verir. Sözün etkileyici, meşhur veya güzel olması, Resülullah'a #fit aidiyetinin delili değildir.
DOĞRU ÖLÇÜ
Hadis naklederken kaynak ve sıhhat araştırılır. Din; sahih deliller üzerine kurulur. Özellikle akide ve helâl-haram meselelerinde, Resülullah'a $fik nispet edilen sözlerin güvenilirliği konusunda titiz davranılır.
DELİL
Resülullah #i£ şöyle buyurdu: “Kim benim adıma kasten yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın.” (Buhâri, 110; Müslim, 3)
“Kişiye, duyduğu her şeyi anlatması yalan olarak yeter.” (Müslim, Mukaddime, 5)
DERSİN ÖZÜ
Her duyulan rivayet din değildir; önce sihhati araştırılır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, Resülullah'a ##t nispet edilen her sözü hemen kabul etmez; kaynağını araştırır, sahih olanı alır ve uydurma rivayetlerden sakınır.
“De ki: Eğer biliyorsanız, Allah'tan başkası size neyi haram kıldı?” (En'âm, 6/148)
DELİLSİZ KONUŞMAK Allah'ın dini hakkında ilimsizce hüküm vermek ve bilmediği meselelerde konuşmak.
ENGEL NEDİR?
Din hakkında konuşmak sıradan bir görüş belirtmek değildir. Helâl, haram, sünnet, bid'at, iman ve küfür gibi hükümler Allah'ın diniyle ilgilidir.
Bu sebeple kişinin yeterli ilmi ve delili olmadan “Bu helâldir, bu haramdır, dinin hükmü budur.” demesi büyük bir tehlikedir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi bir âyet, hadis veya âlim sözü görür; konunun diğer delillerini, bağlamını ve ilmi açıklamalarını araştırmadan hemen hüküm verir.
Bilmediği yerde “Bilmiyorum.” demek yerine konuşmayı tercih eder.
Böylece şahsi kanaat zamanla dini hüküm gibi sunulmaya başlanır.
DOĞRU ÖLÇÜ
Din hakkında söz söylemenin temeli ilim ve delildir. Müslüman bildiğini deliliyle söyler; bilmediği meselede ise ehil âlimlere müracaat eder. “Bilmiyorum.” demek ilmin eksikliği değil, ilmi emanetin gereğidir.
DELİL
“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme, Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsrâ, 17/36)
“Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.»
(A'râf, 7/33)
DERSİN ÖZÜ Delilsiz konuşmak, şahsi kanaati dine nispet etme tehlikesidir.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse her meselede konuşmaya çalışmaz; bildiğini delille söyler, bilmediğinde susar ve ilim ehline müracaat eder.
DAHA SAHİH
EPİ LAL ARSLAN DAHA BİLİNÇLİ DAHA GÜÇLÜ BİR ÜMMET İÇİN
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
4 “Rabbinizden size indirilene uyun;
O'ndan başka velilere uymayın.” (A'râf, 7/3)
TAKLİTÇİLİK
Delili araştırmadan bir görüşü veya kişiyi körü körüne benimsemek.
8
ENGEL NEDİR?
Taklitçilik; kişinin dini bir görüşü delilini bilmeden, yalnızca hocası, çevresi veya alıştığı insanlar öyle söylediği için doğru kabul etmesidir.
Âlimlerden faydalanmak başka, bir insanın sözünü değişmez hakikat ve nihai ölçü hâline getirmek başkadır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi kendisine delil gösterildiğinde: “Biz hep böyle öğrendik.” “Hocamız böyle söylüyor.” “Büyüklerimiz böyle yapıyordu.” diyerek delili incelemekten kaçınır. Böylece kimin söylediği, zamanla delilin ne olduğundan daha önemli hâle gelir.
DOĞRU OLÇU
G Âlimlere müracaat edilir, ilimlerinden faydalanılır ve hakları korunur; fakat hatasız ve mutlak ölçü kabul edilmezler. Bir görüşün doğruluğu şahsın büyüklüğüyle değil, Kur'an ve sahih Sünnete uygunluğuyla değerlendirilir.
DELİL “Onlara, “Allah'ın indirdiğine
“Rabbinizden size indirilene uyun denildiğinde: “Hayır! Biz uyun; O'ndan başka velilere atalarımızı üzerinde bulduğumuz uymayın.” şeye uyarız” derler.”
(A'raf, 7/3) (Bakara, 2/170)
DERSİN ÖZÜ
Hak, şahıslarla bilinmez; şahıslar hak ile değerlendirilir.
9 İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse âlimlerden öğrenir; fakat delili bırakıp
& ölesi | “Eğer bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz, ll onu Allah'a ve Resüle götürün.” , (Nisâ, 4/59)
MEZHEP TAASSUBU
Mezhep veya imamın görüşünü sahih delilin önüne geçirmek.
ENGEL NEDİR?
Fıkıh mezhepleri, büyük âlimlerin Kur'an ve Sünneti anlama çabalarının | | oluşturduğu ilmi birikimlerdir. Onlardan faydalanmak ile mezhebi değişmez hakikat kabul etmek aynı şey değildir. Taassup; kişinin mezhep veya imamının görüşünü sahih delil karşısında dahi terk edilemez bir ölçü hâline getirmesidir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişiye sahih bir delil gösterildiğinde meseleyi araştırmak yerine: “Bizim mezhebimiz böyle.” “İmamımız böyle söylemiş.” diyerek delili baştan reddeder. Böylece mezhep, vahyi anlamaya yardımcı bir ilmi yol olmaktan çıkıp vahyin önüne geçirilen bir ölçüye dönüşür.
DOĞRU ÖLÇÜ
G) Dört mezhep imamı da ümmetin büyük âlimlerindendir; ilimlerinden faydalanılır N ş /
S4
ve hakları korunur. Ancak hiçbir imam masum değildir. Alimlerin görüşleri delille değerlendirilir; sahih delil hiçbir şahsın veya mezhebin sözü için terk edilmez.
DELİL
“Bir şey hakkında anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve âhiret gününe inanıyorsanız onu Allah'a ve Resüle götürün.” (Nisâ, 4/59)
“Rabbinizden size indirilene uyun; O'ndan başka velilere uymayın.”
(Araf, 7/3)
DERSİN ÖZÜ
Mezhebe bağlılık başka, mezhep taassubu başkadır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse âlimlerden ve mezheplerin ilmi mirasından faydalanır; fakat sahih delilin üzerinde hiçbir mezhep veya imamı mutlak ölçü hâline
getirmez.
“Eğer hak onlara ze? belli olduktan sonra seninle tartışırlarsa de ki: Allah'ın indirdiğine gelin de ona ve Resüle itaat edin.”
(Âli İmrân, 3/61)
ŞAHIS TAASSUBU
Hoca, şeyh veya davetçiyi hata yapmaz bir ölçü hâline getirmek.
ENGEL NEDİR?
RM) Âlimlere saygı göstermek, ilimlerinden faydalanmak ve haklarını korumak dinin edebindendir. Ancak hiçbir âlim veya davetçi masum değildir. Şahıs taassubu; sevilen bir kişinin sözünü delilden bağımsız olarak doğru kabul etmek ve hakkı onun görüşüne göre ölçmeye başlamaktır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişiye sevdiği hocanın hatası delille gösterildiğinde meseleyi araştırmak yerine: “O hoca yanlış söylemez.” “Bunu söylediyse mutlaka doğrudur.” “Ben onun sözünden çıkmam.”
der. Böylece delil şahsı değil, şahıs delili belirlemeye başlar.
DOĞRU ÖLÇÜ
Gİ Âlimler sevilir ve ilimlerinden istifade edilir; fakat sözleri Kur'an ve sahih Sünnete arz edilir. Hak bir şahsa bağlı değildir. Bir âlim isabet ettiğinde sözü alınır; hata ettiğinde hatası terk edilir, hürmeti korunur.
DELİL
“Bir şey hakkında anlaşmazlığa düşerseniz onu Allah'a ve Resüle götürün.”
(Nisâ, 4/59)
“Rabbinizden size indirilene uyun; O'ndan başka velilere uymayın.”
(A'râf, 7/3)
DERSİN ÖZÜ
Âlim sevilir; fakat hak onun şahsıyla ölçülmez. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse hiçbir hocayı, şeyhi veya davetçiyi hatasız ve mutlak ölçü hâline getirmez; kişileri delille değerlendirir.
DAHA SAHİH m Lİ) aa 4 DAHA BİLİNÇLİ & DAHA GÜÇLÜ BİR ÜMMET İÇİN
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
5 9)
“Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın ve ayrılığa düşmeyin.” (ÂLi İmrân, 3/103)
CEMAAT TAASSUBU
Hakkı Kur'an ve Sünnetle değil, mensup olunan grubun görüşüyle ölçmek.
ENGEL NEDİR?
Müslümanların hayır üzere yardımlaşması güzeldir. Ancak bir cemaat, grup veya yapıya mensubiyet hak ile bâtılın ölçüsü hâline getirilemez.
Cemaat taassubu; kişinin kendi grubunu sürekli haklı görmesi ve delili grubunun görüşüne göre kabul veya reddetmesidir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi: “Bizim cemaat böyle söylüyor.” “Bizden olan doğrudur.” “Bizden değilse sözü alınmaz.” anlayışıyla hareket etmeye başlar. Böylece insanları delile göre değil, kendi grubuna yakınlık ve uzaklıklarına göre değerlendirebilir.
DOĞRU ÖLÇÜ
Müslümanın bağlılığı öncelikle Allah'a, Resülüne &£ ve hakka'dır. Bir cemaatin doğru sözü kabul edilir, hatası reddedilir. Hak hiçbir grubun mülkü değildir; gruplar hakka göre değerlendirilir.
DELİL
“Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın ve ayrılığa düşmeyin.”
(Âli İmrân, 3/103)
““Dinlerini parça parça edip gruplara ayrılanlarla senin hiçbir ilişkin yoktur.” (En'âm, 6/159)
DERSİN ÖZÜ
Hak, cemaatle ölçülmez; cemaat hak ile ölçülür. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, grup mensubiyetini Kur'an ve sahih Sünnetin önüne geçirmez; hakkı kim söylerse söylesin kabul eder.
“Onlara, “Allah'ın indirdiğine uyun? denildiğinde: “Hayır! Biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız” derler.” (Bakara, 2/170)
ÖRF VE GELENEĞİ DİNLEŞTİRMEK
Atalardan gelen bir uygulamayı, şer'i delili bulunmasa da dinin hükmü kabul etmek.
ENGEL NEDİR?
İslâm, şeriata aykırı olmayan örf ve âdetleri bütünüyle reddetmez. Ancak bir geleneğin eski, yaygın veya toplum tarafından benimsenmiş olması onu ibadet veya dini hüküm hâline getirmez.
Örf dinin ölçüsü değil; din, örfün ölçüsüdür.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişiye bir uygulamanın delili soruldüğünda: “Atalarımızdan böyle gördük.” “Bizim memlekette hep böyle yapılır.” “Eskiden beri böyle.” diyerek geleneği yeterli delil sayar. Böylece zamanla kültürel bir uygulama dinin değişmez hükmü gibi görülmeye başlanabilir.
DOĞRU OLÇÜ
Örf ve gelenekler Kur'an ve sahih Sünnete arz edilir.
Şeriata aykırı olmayan âdetlerden yararlanılabilir; fakat ibadet ve dini hüküm delille sabit olur. Atalardan gelmesi hiçbir uygulamayı tek başına meşru kılmaz.
DELİL
“Onlara, “Allah'ın indirdiğine “Rabbinizden size indirilene uyun denildiğinde: “Hayır! Biz uyun; O'ndan başka veillere atalarımızı üzerinde bulduğumuz uymayın.” şeye uyarız derler.” (A'râf, 7/3)
(Bakara, 2/170)
DERSİN ÖZÜ
Her gelenek din değildir; gelenek vahye göre değerlendirilir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse “Biz böyle gördük” demekle yetinmez; uygulamanın dini bir hüküm olarak sunulabilmesi için delilini araştırır.
“Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm'ı seçtim.”
(Mâide, 5/3)
RÜYA, KEŞİF VE İLHAMI ŞER'İ DELİL YAPMAK
Şahsi tecrübe ve manevi hisleri Kur'an ve Sünnetin önüne geçirmek.
ENGEL NEDİR?
Rüya, ilham veya kişinin yaşadığı manevi bir tecrübe başkaları için şer'i hüküm koyan bağımsız bir delil değildir.
Vahiy Resülullah #£ iletamamlanmıştır. Bu sebeple helâl-haram, akide ve ibadet gibi dini hükümler rüya, keşif veya şahsi hislerle belirlenmez.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi: “Rüyamda bana böyle söylendi.” “Kalbime böyle doğdu.” “Bana keşfen bildirildi.” diyerek bir inancı veya ibadeti din adına savunmaya başlar. Böylece şahsi tecrübe, şer'i delilin yerine geçirilmiş olur.
DOĞRU ÖLÇÜ
Dini hükümler Kur'an ve sahih Sünnetten alınır. Rüya veya ilham şeriata uygun olabilir; fakat yeni bir hüküm, ibadet veya akide meydana getiremez. Şahsi tecrübeler vahye arz edilir; vahiy onlara arz edilmez.
DELİL
# 6
“Bugün sizin için dininizi kemale “Bir şey hakkında anlaşmazlığa AZ erdirdim, üzerinizdeki nimetimi düşerseniz onu Allah'a ve > tamamladım ve sizin için din olarak Resüle götürün.” İslâm'ı seçtim.” (Nisâ, 4/59)
(Mâide, 5/3)
DERSİN ÖZÜ
Rüya ve ilham dinin kaynağı değil; vahyin ölçüsüne tâbidir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse şahsi hislerini ve manevi tecrübelerini şer'i delil hâline getirmez; dini Kur'an ve sahih Sünnetten öğrenir.
“Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp,
bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsrâ, 17/36)
MENKIBELERLE AKİDE KURMAK
İtikadı sahih naslar yerine kıssa, menkıbe ve olağanüstü anlatılar üzerine bina etmek.
ENGEL NEDİR?
Akide; Kur'an ve sahih Sünnetin haber verdiği esaslara dayanır. Bir kişinin | | yaşadığı iddia edilen olağanüstü olay veya nesilden nesile aktarılan bir menkıbe, tek başına itikadi delil değildir. Bir anlatının etkileyici veya meşhur olması, onun doğru ve şer'i delil olduğunu göstermez.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi: “Falanca veli şöyle yapmış.” “Bu olay yıllardır anlatılıyor.” “Onun kerametleri meşhurdur.” gibi sözlerden hareketle gayb, velâyet, yardım isteme veya başka itikadi meseleler hakkında hüküm kurar. Böylece hikâye, delilin yerine geçmeye başlar.
DOĞRU ÖLÇÜ
Gi Menkıbe ve kıssalar Kur'an ve sahih Sünnete arz edilir. Sahih olsa bile bir kişinin başından geçen olay yeni bir akide veya ibadet esası meydana getiremez. İtikadın ölçüsü şahısların hikâyeleri değil, vahiydir.
DELİL
KİZİ “Hakkında bilgin olmayan “De ki: Eğer doğru şeyin ardına düşme.” söylüyorsanız delilinizi (İsrâ, 17/36) getirin.” (Bakara, 2/111)
ı DERSİN ÖZÜ
Ci i Akide menkıbeyle değil, sahih delille kurulur. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, etkileyici kıssaları dinin ölçüsü yapmaz; itikadını Kur'an ve sahih Sünnetin açık delilleri üzerine bina eder.
“Ey iman NE, ve Resülünün | a | N | önüne geçmeyin.” (Hucurât, 49/1) ! 5 a . ... e . i KELAMI VAHYİN ÖNÜNE GEÇİRMEK Akideyi Kur'an ve sahih Sünnet yerine kelâmi ön kabuller üzerinden anlamaya çalışmak.
ENGEL NEDİR? | | Akidenin kaynağı Kur'an ve sahih Sünnettir. Akıl, vahyi anlamada kullanılır;
fakat vahyin üzerinde hüküm veren bağımsız bir ölçü hâline getirilmez. Kelâmi ön kabuller esas alındığında, bazı naslar bu kabullere uydurulmak için te'vil edilebilir, anlamından uzaklaştırılabilir veya geri plana itilebilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi önce zihninde birtakım akli ve kelâmi kurallar belirler; ardından âyet ve hadisleri bu kurallara göre değerlendirir. Nassin açık anlamı oluşturduğu sisteme uymadığında: “Bunu zahiri üzere alamayız.” “Akıl bunu kabul etmez.” diyerek vahyi kendi kurduğu ölçülere tâbi kılmaya başlayabilir.
DOĞRU ÖLÇÜ
(©) Selef'in yolu; Allah ve Resülünden #i£ sahih olarak gelen haberi tasdik etmek N ; /
ve nasları birbirleriyle açıklamaktır. Sahih nakil ile selim akıl gerçekte çelişmez. Akıl vahyi anlamaya hizmet eder; vahiy akli teorilere uydurulmaz.
DELİL
“Ey iman edenler! Allah'ın ve Resülünün önüne geçmeyin.” (Hucurât, 49/1)
“Rabbinizden size indirilene uyun; O'ndan başka velilere uymayın.”
(A'râf, 7/3)
DERSİN ÖZÜ
Akidenin temeli kelâmi teori değil, vahiydir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, Kur'an ve sahih Sünneti önceden
oluşturduğu düşünce sistemine uydurmaz; aklını vahyi anlamanın hizmetinde kullanır.
“Ey iman edenler! Allah'ın ve Resülünün
önüne geçmeyin.” (Hucurât, 49/1)
FELSEFİ ÖLÇÜLERİ i VAHYE HAKİM KILMAK
Vahyi, dışarıdan benimsenen düşünce kalıplarına uydurmaya çalışmak.
ENGEL NEDİR?
İnsan düşünür, araştırır ve aklını kullanır. Ancak İslâm'ın inanç esasları vahyin dışında oluşturulmuş felsefi sistemlerin onayına bağlı değildir. Önceden benimsenen bir düşünce sistemi Kur'an ve Sünnetin üzerinde ölçü hâline getirildiğinde, vahiy artık belirleyici olmaktan çıkar ve başka bir düşüncenin süzgecinden geçirilmeye başlanır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi önce bir felsefi anlayışı kesin doğru kabul eder; sonra âyet ve hadisleri bu anlayışa göre yorumlar. Nas açıkça farklı bir şey ifade ettiğinde: “Bu çağdaş düşünceye uymaz.” “Bunu başka türlü yorumlamalıyız.” diyerek vahyi düşünce sistemine uydurmaya çalışır.
DOĞRU ÖLÇÜ
Düşünceler, teoriler ve felsefi görüşler Kur'an ve sahih Sünnete arz edilir; vahiy onlara arz edilmez.
Doğru olan alınır, vahye aykırı olan terk edilir.
Ölçüyü vahiy belirler; insan ürünü sistemler değil.
DELİL
“Ey iman edenler! Allah'ın ve Resülünün önüne geçmeyin.” (Hucurât, 49/1)
“Rabbinizden size indirilene uyun; O'ndan başka veiilere uymayın.”
(A'râf, 7/3)
DERSİN ÖZÜ
Vahiy düşünce sistemleriyle ölçülmez; düşünce sistemleri vahiy ile ölçülür. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, Kur'an ve sahih Sünneti önceden benimsediği felsefeye uydurmaz; bütün düşüncelerini vahyin ölçüsünde değerlendirir.
“Allah ve Resülü bir işe hükmettiği zaman,
mümin bir erkek ve mümin bir kadın için o işte kendi tercihlerine göre hareket etme hakkı yoktur.” (Ahzâb, 33/36)
MODERN DEĞERLERİ NASSIN HAKEMİ YAPMAK
Âyet ve hadisleri çağın değişken kabullerine göre yeniden şekillendirmek.
ENGEL NEDİR?
Toplumların değerleri, düşünceleri ve kabulleri zamanla değişebilir.
Allah'ın vahyi ise insanların değişen beğenilerine tâbi değildir.
Modern çağda yaygınlaşan herhangi bir düşünceyi mutlak doğru kabul edip Kur'an ve Sünneti ona göre değerlendirmek, çağın değerlerini vahyin üzerinde hakem hâline getirmektir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi açık bir nasla karşılaştığında: “Bugün artık böyle dü: “Çağımız bunu kabul etmiyor.” “Bu hükmü günümüz değerlerine göre yorumlamalıyız.” diyerek önce çağın kabulünü esas alır, ardından nassı bu kabule uydurmaya çalışır.
DOĞRU ÖLÇÜ
Yeni bilgilerden ve faydalı gelişmelerden yararlanılır; fakat helâl-haram, akide ve ibadetin ölçüsünü çağın değişken değerleri belirlemez.
Müslüman yaşadığı çağı vahiy ile değerlendirir; vahyi yaşadığı çağın onayına sunmaz.
DELİL
“Allah ve Resülü bir işe hükmettiği zaman, mümin bir erkek ve mümin bir kadın için o işte kendi tercihlerine göre hareket etme hakkı yoktur.” (Ahzâb, 33/36)
“Aralarında Allah'ın indirdiğiyle hükmet ve onların hevâlarına uyma.”
(Mâide, 5/49)
DERSİN ÖZÜ
v Çağ değişir; vahyin hak oluşu değişmez.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, Kur'an ve sahih Sünneti çağın değişken kabullerine uydurmaz; çağın düşüncelerini vahyin ölçüsünde değerlendirir.
DAHA SAHİH a PEY AYLA RSLAN ymm DAHA BİLİNÇLİ ei Te DAHA GÜÇLÜ BİR ÜMMET İÇİN
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
“Yoksa ii kısmına inanıp ) bir kısmıni inkâr mı ediyorsunuz?” 7 i, (Bakara, 2/85) ğ T > : pi - “ ; NASLARIN BİR KISMINI ALIP BİR KISMINI TERK ETMEK Kendi görüşünü destekleyen delilleri öne çıkarıp diğer nasları görmezden gelmek.
ENGEL NEDİR?
Kur'an ve Sünnet bir bütün olarak anlaşılır. Bir mesele hakkında yalnız kişinin görüşünü destekleyen nasları almak, diğer ilgili delilleri ise dikkate almamak doğru sonuca ulaşmayı engeller.
Hakikat, seçilen birkaç delille değil, konuyla ilgili delillerin tamamına bakılarak anlaşılır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi önce bir görüş benimser; ardından yalnız o görüşü destekleyen âyet, hadis ve âlim sözlerini toplar.
Farklı bir delil gösterildiğinde ise onu görmezden gelir veya konuşmak istemez. Böylece delil görüşü belirlemek yerine, görüşe uygun delil seçilmeye başlanır.
G DOĞRU ÖLÇÜ
Bir mesele araştırılırken konuyla ilgili bütün sahih deliller birlikte değerlendirilir. Genel ve özel, mutlak ve mukayyed, açıklayan ve açıklanan naslar beraber ele alınır. Sonuç delile göre belirlenir; deliller sonuca göre seçilmez.
DELİL
“Yoksa Kitabın bir kısmına “Ey iman edenler! inanıp bir kısmını inkâr mı İslâm'a bütünüyle girin.” ediyorsunuz? (Bakara, 2/208)
(Bakara, 2/85)
DERSİN ÖZÜ
Delil seçilmez; deliller birlikte değerlendirilir.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, kendi görüşünü doğrulayacak nasları aramak yerine bütün sahih delilleri toplar ve görüşünü onların gösterdiği sonuca göre şekillendirir.
$ ite wi “Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” - (Nahl, 16/43) SÜNN e — —. DELİLLERİ BAĞLAMINDAN KOPARMAK f Âyet veya hadisi, öncesini-sonrasını ve ilgili diğer nasları gözetmeden kullanmak.
ENGEL NEDİR? | | Bir âyet veya hadisin doğru anlaşılması için yalnız birkaç kelimesine değil,
hangi konuda, hangi bağlamda ve hangi hükümlerle bağlantılı olarak geldiğine bakılır.
Delili bağlamından koparmak, nassın söylemediği bir şeyi ona söyletmeye ve yanlış hüküm çıkarmaya sebep olabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi uzun bir âyetin veya hadisin yalnız kendi görüşünü destekleyen bölümünü alır; öncesini, sonrasını ve konuyla ilgili diğer nasları dikkate almaz.
Böylece doğru bir delilden yanlış bir sonuç çıkarabilir ve parçayı bütünün yerine koyabilir.
DOĞRU ÖLÇÜ
Gİ Naslar siyak-sibakları ve ilgili diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
5
Ayetin nüzul bağlamı, hadisin vürüd sebebi ve âlimlerin açıklamaları gerektiğinde incelenir. Delilin anlamı bağlamıyla belirlenir; bağlam delile göre değiştirilmez.
DELİL
“Sana Kitabı indiren O'dur. Onun bir kısmı muhkem âyetlerdir ki bunlar Kitabın anasıdır; diğerleri ise müteşabihtir.”
(Âl-i İmrân, 3/7)
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” (Nahl, 16/43)
DERSİN ÖZÜ
Bir nassı doğru nakletmek yetmez; onu doğru bağlamda anlamak gerekir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, âyet ve hadislerden parçalar seçerek hüküm kurmaz; delilleri bağlamları ve ilgili diğer naslarla birlikte değerlendirir.
N 0) mam UİBEYDULLUAHYARSI AN mani DAHA SAHİH İSLAM DAVETÇİSİ DAHA BİLİNÇLİ 2 DAHA GÜÇLÜ Okuduğunuz için teşekkür ederim. BİRİME ÇİNİ
“Sana Kitabın indiren O'dur. Onun bir kısmı muhkem âyetlerdir ki bunlar Kitabın anasıdır; diğerleri ise müteşabihtir.”
(Âl-i İmrân, 3/7)
MUHKEM İLE MÜTEŞA BİHİ KARIŞTIRMAK
Açık ve temel nasları bırakıp ihtimalli veya anlaşılması güç ifadeler üzerinden hüküm kurmak.
ENGEL NEDİR?
Kur'an'da anlamı açık ve hükmü belirgin muhkem âyetler bulunduğu gibi, anlaşılması başka nasların ışığında açıklama gerektiren müteşabih âyetler de vardır. Hata; müteşabih olanı tek başına esas alıp muhkem nasların belirlediği açık ölçüyü terk etmektir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi kendi görüşünü desteklediğini düşündüğü ihtimalli bir ifadeye tutunur; konuyu açıklayan açık âyet ve hadisleri ise geri plana iter. Böylece açık olan kapalı olana değil, kapalı olan açık olana hâkim kılınmış olur.
DOĞRU ÖLÇÜ
Müteşabih naslar muhkem naslara döndürülerek anlaşılır. Bir meselede önce açık ve kesin deliller esas alınır; anlaşılması güç veya birden fazla ihtimal taşıyan ifadeler bu temel nasların ışığında açıklanır.
DELİL
“Sana Kitabı indiren O'dur. Onun bir kısmı muhkem âyetlerdir ki bunlar Kitabın anasıdır; diğerleri ise müteşabihtir.”
(ÂLi İmrân, 3/7)
Aynı âyetin devamında, kalplerinde eğrilik bulunanların fitne aramak ve onu yorumlamak amacıyla müteşabih olanın peşine düştükleri bildirilir.
(Âl-i İmrân, 3/7)
DERSİN ÖZÜ
Kapalı olan, açık olana göre anlaşılır; açık olan kapalı olana göre değiştirilmez. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, ihtimalli ifadeler üzerine din anlayışı kurmaz; muhkem nasları esas alır ve müteşabih olanı onların ışığında anlar.
$ ii i
“Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi a
ortak koşmayın.” i
(Nisâ, 4/36) ". o. .... e
USUL İLE FURUU AYIRAMAMAK
Dinin temel meseleleriyle tali ve ictihada açık meseleleri aynı derecede görmek. 5 ENGEL NEDİR?
İslâm'daki bütün meseleler aynı derece ve ağırlıkta değildir. Tevhid, iman esasları ve açık farzlar gibi temel konular bulunduğu gibi; âlimlerin ictihad ettiği fürü meseleleri de vardır.
Bu farkı gözetmemek, tali bir ihtilafı dinin temel bir meselesi gibi büyütmeye veya temel meseleleri gerektiği kadar önemsememeye yol açabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi küçük bir fıkhi ihtilafı büyük bir akide meselesi gibi ele alır; insanları tali meselelerdeki tercihlerine göre değerlendirir.
Buna karşılık tevhid, sünnet ve farzlar gibi dinin büyük esaslarını ikinci plana atabilir. Böylece öncelikler yer değiştirir.
DOĞRU ÖLÇÜ Her mesele şeriattaki derecesine göre değerlendirilir.
Usül meselelerinde açık delillere bağlı kalınır; muteber ictihada açık fürü meselelerinde ise ilmi ihtilafın sınırları, delil ve âlimlerin açıklamaları gözetilir.
DELİL
Resülullah #£ Muâz b. Cebel'i Yemen'e gönderirken ilk olarak insanları: “Allah'tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resülü olduğuna şahitlik etmeye” davet etmesini emretmiş; ardından namaz ve zekâtı öğretmesini bildirmiştir.
(Buhâri, 1395; Müslim, 19)
“Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın.” (Nisâ, 4/36)
DERSİN ÖZÜ
Her mesele önemlidir; fakat her mesele aynı derecede değildir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, asılları tâli meselelerin gerisine atmaz; her konuya şeriatın verdiği ağırlık ve önceliğe göre yaklaşır.
“Bir şey hakkında ei düşerseniz, l | Allah'a ve Resüle götürün.” pe il (Nisâ, 4/59) i N | e LI Li IHTILAF FIKHINI BİLMEMEK Muteber ictihad ihtilafıyla açık nassa muhalefeti birbirine karıştırmak.
ENGEL NEDİR?
Âlimler bazı fıkhi meselelerde delillerin anlaşılması ve ictihad sebebiyle farklı görüşlere ulaşabilirler. Her ihtilaf sapma olmadığı gibi, her görüş ayrılığı da muteber değildir.
İhtilafın türünü bilmemek, meşru ictihad alanında gereksiz sertliğe veya açık delile aykırı görüşleri sırf “ihtilaf var” diyerek meşru görmeye yol açabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi tali bir fıkıh meselesindeki farklı görüş sebebiyle karşısındakini ağır biçimde suçlar.
Ya da tam tersine: “Bu konuda ihtilaf var.” diyerek açık ve sahih delile aykırı her görüşü kabul edilebilir sayar.
Böylece muteber ihtilaf ile delile açık muhalefet arasındaki sınır kaybolur.
DOĞRU ÖLÇÜ
İhtilafın sebebi, delilleri ve âlimlerin değerlendirmeleri incelenir. Muteber ictihad meselelerinde ilmi edep ve müsamaha korunur; açık nassa muhalefet ise-sırfihtilafedilmiş olması sebebiyle doğru kabul edilmez.
Ölçü yine Kur'an ve sahih Sünnettir.
DELİL
“Bir şey hakkında anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve âhiret gününe
inanıyorsanız onu Allah'a ve Resüle götürün.” (Nisâ, 4/59)
“Rabbin hakkı için, aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni hakem kılmadıkça iman etmiş olmazlar.”
(Nisâ, 4/65)
DERSİN ÖZÜ
Her ihtilaf sapma değildir; her ihtilaf da muteber değildir.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, ictihad alanıyla açık nassın alanını birbirinden ayırır; ihtilafta ilim, delil ve adaletle hareket eder.
“Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse
onu araştırın.” (Hucurât, 49/6)
TEKFİRDE AŞIRILIK
Küfür olan söz veya fiilin hükmüyle, belirli bir şahıs hakkındaki hükmü gelişigüzel eşitlemek.
ENGEL NEDİR?
Bir sözün, fiilin veya inancın küfür olduğuna hükmetmek ile belirli bir Müslümanın kâfir olduğuna hükmetmek aynı mesele değildir.
Muayyen şahıs hakkında hüküm verirken ilim ehlinin açıkladığı şartlar ve hükme mâni olabilecek durumlar gözetilir. Bu ayrımı terk etmek tekfirde aşırılığa kapı açar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi küfür olarak nitelendirilen bir söz veya fiili gördüğünde, meselenin ayrıntısını araştırmadan hemen: “Bunu yapan kâfirdir.” hükmüne geçer.
Şahsın kastını, bilgisini, kendisine delilin ulaşıp ulaşmadığını ve hükme etki eden diğer durumları değerlendirmeden fiilin hükmünü doğrudan şahsa taşır.
DOĞRU ÖLÇÜ
Küfür olan söz ve fiiller delille açıkça belirtilir; fakat muayyen şahsa hüküm vermek ayrı bir inceleme gerektirir.
Tekfir, öfke veya şahsi kanaatle kullanılacak bir itham değildir. İlim, adalet, şartların gerçekleşmesi ve mâni durumların değerlendirilmesi gerekir.
DELİL
“Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman iyice araştırın. Size selâm verene, dünya hayatının geçici menfaatini gözeterek: “Sen mümin değilsin” demeyin.” (Nisâ, 4/94)
“Ey iman edenler! Eğer bir fâsik size bir haber getirirse onu araştırın.” (Hucurât, 49/6)
DERSİN ÖZÜ
Fiilin hükmü ile muayyen şahsın hükmü her zaman aynı değildir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse tekfir konusunda acele etmez; delil, ilim ve adaletle hareket eder ve ağır hükümleri ehline bırakır.
“Bir
0 6
topluluğa olan kininiz sizi adaletsizliğe
sevk etmesin, Adaletli olun;
bu takvâya daha yakındır.” (Mâide, 5/8)
TEBDİ' VE CERHTE ÖLÇÜSÜZLÜK
İnsanlar hakkında ağır hükümleri ilim, adalet ve gerekli tafsil olmadan kullanmak.
ENGEL NEDİR?
Bir sözün veya amelin bid'at olduğunu açıklamak ile belirli bir şahıs hakkında “bid'at ehli” hükmü vermek her durumda aynı şey değildir.
Cerh ve tebdi'; öfke, rekabet veya şahsi kanaatle kullanılacak ifadeler değil, ilim ve adalet gerektiren ciddi hükümlerdir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi bir âlimin, hocanın veya davetçinin tek bir hatasını görür; hatanın mahiyetini ve kişinin genel durumunu araştırmadan hemen:
“Bid'atçıdır.” “Ondan hiçbir şey alınmaz.” “Tamamen terk edilmelidir.”
gibi ağır sonuçlara geçer.
Böylece hatanın reddi ile şahıs hakkında kapsamlı hüküm vermek birbirine karıştırılır.
DOĞRU ÖLÇÜ
Hata delille açıklanır ve reddedilir. Şahıslar hakkında hüküm verirken ise ilim, adalet, tafsil ve meselenin gerçek durumu gözetilir.
Bir kimsenin hatası sebebiyle doğrusu reddedilmez; doğruları sebebiyle de hatası kabul edilmez.
Ölçü hak ve adalettir.
DELİL
“Bir topluluğa olan kininiz sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adaletli olun; bu takvâya daha yakındır.” (Mâide, 5/8)
“Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır.” (Hucurât, 49/12)
DERSİN ÖZÜ
Hata reddedilir; fakat insanlar hakkında hüküm verirken adalet terk edilmez. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, cerh ve tebdi'i şahsi hesaplaşma aracına dönüştürmez; ilim, delil, tafsil ve adaletle hareket eder.
“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun dışındakileri dilediği kimse için bağışlar.” (Nisâ, 4/48)
GÜNAH İLE KÜFRÜ BİRBİRİNE KARIŞTIRMAK
Her büyük günahı, kişiyi İslâm'dan çıkaran küfür saymak.
ENGEL NEDİR?
Ehl-i Sünnet'e göre günahların hepsi aynı hükümde değildir. Her haram ve her büyük günah, tek başına kişiyi İslâm'dan çıkaran büyük küfür değildir.
Bir fiilin günah olması başka, kişiyi dinden çıkaran küfür olması başka bir hükümdür. Bu iki alanı birbirine karıştırmak itikadi ölçünün bozulmasına yol açar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR? Kişi bir Müslümanın büyük bir günah işlediğini gördüğünde: “Bunu yapan Müslüman olamaz.” “Büyük günah işledi; artık kâfirdir.” diyerek günahın hükmünden doğrudan tekfire geçer. Böylece fısk, günah ve büyük küfür arasındaki şer'i ayrımlar ortadan kaldırılır.
DOĞRU ÖLÇÜ
) Günahlar Kur'an ve sahih Sünnetin verdiği hükme göre değerlendirilir. Büyük günah işleyen kimse, sırf o günah sebebiyle İslâm'dan çıkarılmaz; ancak şeriatın açıkça küfür olarak nitelendirdiği söz, inanç ve fiiller ayrı değerlendirilir. Her hüküm kendi deliline göre verilir.
DELİL
“Eğer müminlerden iki grup “Şüphesiz Allah, kendisine KİZİ birbirleriyle savaşırlarsa ortak koşulmasını bağışlamaz; aralarını düzeltin.? bunun dışındakileri dilediği (Hucurât, 49/9) kimse için bağışlar.” Allah, birbirleriyle savaşmaları (Nisâ, 4/48)
büyük bir günah olduğu hâlde onları “müminler” olarak isimlendirmiştir.
v4. DERSİNÖZÜ
1 Her küfür günahtır; fakat her günah büyük küfür değildir.
İslâm'ı döğru anlamak isteyen kimse, günah ile küfrü birbirine karıştırmaz; her söz ve fiile Kur'an ve sahih Sünnetin verdiği hükmü verir.
“Ey iman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse onu araştırın.” (Hucurât, 49/6)
ÂLİMLERİN SÖZLERİNİ BAĞLAMINDAN KOPARMAK
Bir âlimin belirli şartlarda söylediği sözü, bağlamını gözetmeden mutlak hükme dönüştürmek.
ENGEL NEDİR?
Âlimlerin sözleri; sorulan mesele, muhatap, zaman, şartlar ve sözün öncesi-sonrasıyla birlikte anlaşılır.
Bir cümleyi bütün açıklamasından ayırıp tek başına kullanmak, âlimin kastetmediği bir görüşü ona nispet etmeye ve ilmi emaneti bozmaya sebep olabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi bir kitap veya konuşmadan birkaç cümleyi alır; öncesini ve sonrasını okumadan: “Falanca âlim böyle diyor.”
diyerek kendi görüşüne delil gösterir.
Hatta âlimin başka yerlerde yaptığı açıklamalar dikkate alınmaz. Böylece alıntı doğru olsa bile verilen anlam yanlış olabilir.
DOĞRU ÖLÇÜ Bir âlimin görüşü aktarılırken sözün tamamı, bağlamı ve aynı meseledeki diğer açıklamaları araştırılır.
Özellikle ağır hükümler tek bir kesilmiş alıntı üzerine kurulmaz. Alimlerin sözleri de Kur'an ve sahih Sünnetin ölçüsünde değerlendirilir.
DELİL “Ey iman edenler! “Hakkında bilgin Eğer bir fâsik size bir haber olmayan şeyin getirirse onu araştırın.” ardına düşme.” (Hucurât, 49/6) (İsrâ, 17/36)
al, O DERSİNÖZÜ < — Bir sözü nakletmek kadar, onu doğru anlamak da emanettir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse âlimlerden kesilmiş cümlelerle hüküm kurmaz; sözün bağlamını, maksadını ve diğer açıklamalarını araştırır.
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” , “> (Nahl, 16/43) . . . ILMI EHLİ OLMAYANDAN ALMAK Meşhur olmayı, güzel konuşmayı veya çok takipçiye sahip olmayı ilmi ehliyet zannetmek.
ENGEL NEDİR?
Din, kimden alındığına dikkat edilmesi gereken bir ilimdir.
Güzel konuşmak, etkileyici videolar hazırlamak veya geniş bir kitleye ulaşmak kişiyi kendiliğinden ilim ehli yapmaz.
İlmi ehliyet; sahih akide, sağlam menheç, ilim, delile bağlılık ve güvenilirlik ile değerlendirilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
0 Kişi internette karşısına çıkan bir konuşmacıyı:
“Çok güzel anlatıyor.”
“Çok takipçisi var.”
“Videoları milyonlarca izleniyor.”
diyerek güvenilir ilim kaynağı kabul eder.
Konuşanın kimden ilim aldığına, akidesine, menhecine ve ilmi ehliyetine bakmadan dinini ondan öğrenmeye başlar.
DOĞRU ÖLÇÜ
(O) Din öğrenilecek kişinin ilim ve güvenilirliği araştırılır. Kur'an ve sahih Sünnete bağlılığı, Selef'in anlayışına uygunluğu ve ilim ehli tarafından tanınıp tanınmadığı gözetilir. Şöhret ehliyet değildir; takipçi sayısı ilmin ölçüsü değildir.
DELİL Muhammed b. Sirin şöyle demiştir: KİZİ “Eğer bilmiyorsanız “Şüphesiz bu ilim dindir. 4 zikir ehline sorun.” VE dininizi Ai (Nahl, 16/43) ğınıza dikkat edin.
(Müslim, Mukaddime)
DERSİN ÖZÜ
Her konuşandan din öğrenilmez; ilim ehlinden alınır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse şöhrete değil ehliyete, hitabete değil delile,
N l / Y takipçi sayısına değil sahih ilme bakar. — e UBEYDULLAH. ARSLAN — — DAHA SAHİH İSLAM DAVETÇİSİ DAHA BİLİNÇLİ — & — DAHA GÜÇLÜ Okuduğunuz için teşekkür ederim. BİR ÜMMET İÇİN
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” (Nahl, 16/43)
SOSYAL MEDYAYI İLİM KAYNAĞI HÂLİNE GETİRMEK
Kısa videoları, kesilmiş konuşmaları ve paylaşımları sistemli ilmin yerine koymak.
ENGEL NEDİR?
Sosyal medya ilme ulaşmak için bir araç olabilir; fakat tek başına ilim tahsilinin yöntemi değildir.
Kısa videolar ve birkaç cümlelik paylaşımlar çoğu zaman meselenin delillerini, şartlarını ve ayrıntılarını bütünüyle vermez.
Bunları sistemli ilmin yerine koymak parçalı ve yüzeysel bir din anlayışına yol açabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi sürekli kısa videolar izler, alıntılar ve kesilmiş konuşmalar okur; fakat
temel bir kitabı baştan sona öğrenmez.
Bir dakikalık videodan akide, fıkıh veya hadis meselesi hakkında kesin hüküm çıkarır. Böylece bilgi parçaları çoğalırken ilmi temel oluşmaz.
DOĞRU ÖLÇÜ ) Sosyal medya yardımcı araç olarak kullanılır; ilmin aslı hâline getirilmez. Din; güvenilir ilim ehlinden, temel eserlerden, delilleri ve meselelerin bütünlüğü
gözetilerek düzenli ve tedrici biçimde öğrenilir. Paylaşım başlangıç olabilir; tahsilin kendisi değildir.
DELİL “Eğer bilmiyorsanız YER bilgin zikir ehline sorun.” Gimeyanişeyin! ardına düşme.
(Nahl, 16/43) (İsrâ, 17/36)
su, DERSİNÖZÜ 5 > Sosyal medya ilme götüren araç olabilir; ilmin yerini tutamaz. (© İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, dinini yalnız kısa videolardan öğrenmez; ehil hocalar, güvenilir eserler ve sistemli ilim tahsiliyle sağlam bir temel kurar.
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” (Nahl, 16/43) y ön Aİ REDDİYEYİ İ İLMİN TAMAMI ZANNETMEK Akide, ibadet, ahlâk ve tezkiyeyi ihmal edip dini sürekli şahıs ve hata tartışmalarına indirgemek.
04
ENGEL NEDİR?
Hataları açıklamak ve bâtıl görüşlere ilmi cevap vermek dinin ve ilmin bir parçasıdır. Ancak ilim yalnız reddiyeden ibaret değildir.
Müslümanın öncelikle tevhidi, akideyi, ibadetleri, helâl-haramı, ahlâkı ve kalbin ıslahını öğrenmesi gerekir.
Reddiyeyi ilmin merkezi hâline getirmek, ilim anlayışındaki dengeyi bozabilir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi sürekli:
“Kim ne dedi?”
“Kim kime reddiye verdi?”
“Falanca hakkında ne denildi?”
sorularıyla meşgul olur.
Fakat tevhid, namaz, fıkıh, Kur'an, hadis ve ahlâk konusunda düzenli bir ilim tahsili yapmaz. Böylece başkalarının hatalarını bilen fakat dinin asıllarında zayıf kalan bir anlayış ortaya çıkabilir.
DOĞRU ÖLÇÜ
Reddiyeler ihtiyaç kadar ve ilim ehlinin ölçüsüyle takip edilir.
İlim tahsilinin temeli; tevhid, sahih akide, Kur'an, Sünnet, fıkıh, ibadet, ahlâk ve tezkiyedir. Yanlış tanınır ve gerektiğinde reddedilir; fakat bütün ilim şahıs tartışmalarına dönüştürülmez.
DELİL
“Bil ki Allah'tan başka hak ilâh yoktur.” (Muhammed, 47/19)
“Nefsini arındıran gerçekten kurtuluşa ermiştir.” (Şems, 91/9)
DERSİN ÖZÜ
Reddiyeyi bilmek ilmin bir parçasıdır; ilmin tamamı değildir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse yalnız insanların hatalarını öğrenmez; önce kendi akidesini, ibadetini, ilmini ve ahlâkını sağlamlaştırır.
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” ğ (Nahl, 16/43) j »r Para 2 gr TAİ MESELELERİ ASILLARIN ÖNÜNE GEÇİRMEK Tevhid ve farzlar öğrenilmeden küçük ihtilafları dinin merkezine taşımak.
ENGEL NEDİR?
İslâm'da meselelerin öncelik ve dereceleri vardır.
Tevhid, iman esasları, farz ibadetler ve haramlardan sakınmak dinin büyük temellerindendir.
Bunlar gerektiği gibi öğrenilmeden tali ve ihtilaflı meseleleri merkeze almak, ilimde öncelik sırasını bozar.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi henüz tevhidi, akideyi ve temel ibadet hükümlerini sağlam biçimde öğrenmemişken; küçük fıkhi ayrıntılar, ihtilaflı meseleler ve şahıs tartışmalarıyla yoğun biçimde meşgul olur.
Saatlerini tali konulara ayırırken dinin asıllarını öğrenmeye aynı önemi vermez. Böylece büyük meseleler küçülür, küçük meseleler büyür.
DOĞRU ÖLÇÜ
İlim öncelik sırasıyla öğrenilir. (Gİ Önce tevhid ve sahih akide; ardından farzlar, ibadetler ve kişinin ihtiyaç duyduğu
temel hükümler öğrenilir. Tali ve ihtilaflı meseleler ise ilmi temel oluştukça kendi derecesinde ele alınır. Önceliği şeriat belirler.
DELİL
Resülullah #& Muâz b. Cebel'i Yemen'e NN >
gönderirken ona önce insanları Allah'ı Bil ki Allah tan başka
tevhid etmeye, kabul ettiklerinde namaza, hak ilâh yoktur.”
ardından zekâta davet etmesini emretmiştir. (Muhammed, 47/19)
(Buhâri, 7372; Müslim, 19)
ıı, O DERSİNÖZÜ 3 — Her mesele yerinde öğrenilir; asıllar tali meselelerin gerisine bırakılmaz. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, önce dinin temelini sağlamlaştırır; sonra ayrıntılara ve ihtilaflı meselelere geçer.
$ Mi A “Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” : v (Nahl, 16/43) Ti — e aa — — vi
. . . Li İLİMDE TEDRİCİ TERK ETMEK Temel meseleleri öğrenmeden ileri düzey ihtilaflara ve tartışmalara dalmak. z
ENGEL NEDİR?
İlim aşama aşama ve sağlam bir temel üzerine öğrenilir.
Başlangıç seviyesindeki meseleler anlaşılmadan ileri düzey konulara geçmek, bilgiyi artırsa bile doğru bir ilmi temel oluşturmayabilir.
Akide, fıkıh ve diğer ilimlerde temelden ayrıntıya doğru ilerlemek,
ilim tahsilinin önemli esaslarındandır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi henüz temel akide ve ibadet meselelerini öğrenmeden:
ileri fıkıh ihtilaflarına, cerh-ta'dil tartışmalarına, mezhep münakaşalarına ve ağır ilmi meselelere dalar.
Çok sayıda terim ve görüş öğrenir; fakat bunları üzerine kuracağı sağlam bir usüle sahip değildir.
Böylece bilgi çoğalır, fakat ilim kökleşmez.
DOĞRU ÖLÇÜ G İlim küçük meselelerden büyüklere, açık meselelerden ayrıntılı meselelere
doğru öğrenilir.
Önce tevhid, temel akide, ibadetler ve gerekli fıkıh öğrenilir; ardından kişinin seviyesi yükseldikçe daha ayrıntılı meselelere geçilir.
Sağlam bina, sağlam temel üzerine kurulur.
DELİL İbn Abbâs (r.a.) “Rabbaniler” “Rabbaniler olun; çünkü siz hakkında: Kitabı öğretiyor ve onu “İnsanlara büyük meselelerden okuyup öğreniyorsunuz.” önce küçük meseleleri öğretenlerdir” (Âl-i İmrân, 3/79) (Buhâri, Kitâbü'l-İlim)
DERSİN ÖZÜ
NN rn - Ai İlimde hız değil, sağlamlık esastır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, ileri meselelerde kaybolmadan önce
temelini sağlamlaştırır; ilmi aşama aşama ve usülüne uygun biçimde öğrenir.
“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” . (Nahl, 16/43) e Vİ se Ea ki S A İLİM İLE AMELİ i BİRBİRİNDEN AYIRMAK Bilgiyi artırırken kulluk, takvâ ve ahlâkı ihmal etmek. Z
ENGEL NEDİR?
İslâm'da ilmin maksadı yalnız bilgi biriktirmek değildir.
Sahih ilim; imanı kuwetlendirmeli, ibadeti düzeltmeli ve kişiyi Allah'a itaate yöneltmelidir.
Öğrenilen bilgi hayata yansımıyorsa, ilim ile amel arasındaki bağ zayıflamış demektir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
0 Kişi çok sayıda kitap, mesele ve görüş öğrenir; fakat:
namazında, ahlâkında, dilinde, takvâsında ve insanlarla muamelesinde öğrendiği ilmin izi görülmez.
Başkalarının hatalarını iyi bilir; ancak kendi nefsini düzeltmeyi ihmal eder. Böylece ilim çoğalırken amel geride kalır.
DOĞRU ÖLÇÜ
(O) Her öğrenilen mesele kişinin önce kendi hayatına ve kulluğuna yön vermelidir. İlim; amel, ihlâs, takvâ ve güzel ahlâkla birlikte yürütülür. İlim amele rehberlik eder; amel de ilmin meyvesidir. DELİL
“Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allah katında büyük bir öfkeye sebep olur.”
(Saff, 61/2-3)
“Allah'ın kulları içinde O'ndan ancak âlimler hakkıyla korkar.” (Fâtir, 35/28)
DERSİN ÖZÜ
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse yalnız bilgisini artırmaz;
N / 3 - © İlmin değeri, insanı Allah'a itaate götürdüğünde ortaya çıkar. öğrendiğini yaşar, nefsini düzeltir ve ilmini amel ile güzelleştirir.
& l P wi “Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” y (Nahl, 16/43) l - -— az — same ELEFİN A . . N KIBİR VE HAKKI i KABUL ETMEMEK Delil ortaya çıktığında benlik, makam veya taassup sebebiyle hakka dönmemek. ,
ENGEL NEDİR?
İnsanın doğruyu bilmesine rağmen nefsini, görüşünü veya konumunu korumak için hakkı reddetmesi, ilmin önündeki en tehlikeli engellerdendir.
Hak, kişinin kimliğine veya makamına göre değişmez. Müminin ölçüsü kendi sözünü savunmak değil, hak ortaya çıktığında ona teslim olmaktır.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişiye açık bir delil gösterilir; fakat:
“Ben yıllardır böyle söylüyorum.”
“Şimdi görüşümü değiştirirsem ne derler?”
“Bunu kabul edersem yanıldığımı kabul etmiş olurum.”
diye düşünür.
Böylece mesele artık delil meselesi olmaktan çıkar, nefsi savunma meselesine dönüşür.
DOĞRU ÖLÇÜ
Hak kimden gelirse gelsin delille sabitse kabul edilir. (0) Kişinin önceki görüşünden dönmesi eksiklik değil; doğruyu gördüğünde ona dönmesi N e)
ilim, takvâ ve tevazunun göstergesidir. Hakka teslim olmak, nefse galip gelmektir.
DELİL
Resülullah iğ şöyle buyurmuştur: “Kibir, hakkı reddetmek ve insanları küçümsemektir.”
(Müslim, 91)
“Onlara: Allah'ın indirdiğine uyun.” denildiğinde: “Hayır! Biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız.” derler.” (Bakara, 2/170)
DERSİN ÖZÜ
Hakkı kabul etmek yenilmek değil; hakka teslim olmaktır. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse, kendi görüşünü korumaya değil doğruyu bulmaya çalışır; delil ortaya çıktığında kibri bırakır ve hakka döner.
Lİ vie “Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” A & (Nahl, 16/43) x
nn öz en > DÜNYEVİ MENFAATİ HAKKA TERCİH ETMEK Makam, çevre, takipçi veya kazanç kaygısıyla ilmi ölçüyü değiştirmek.
0
ENGEL NEDİR?
Hak bilindiği hâlde dünyevi bir menfaati kaybetme korkusuyla onu gizlemek, değiştirmek veya terk etmek, insanın dini doğru anlamasının önünde büyük
bir engeldir.
Makam, para, çevre ve insanların beğenisi hak ile bâtılı belirleyen ölçüler değildir.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişi doğruyu bilir; fakat:
“Bunu söylersem takipçim azalır”
“Çevrem beni dışlar.”
“Konumumu kaybedebilirim.”
“Bu söz kazancıma zarar verir.” diye düşünür.
Böylece delile göre konuşmak yerine menfaatine göre konuşmaya başlar.
DOĞRU ÖLÇÜ
Müslümanın ölçüsü Allah'ın rızası ve sahih delidir.
Hak, kişiye dünyevi zarar getirecek olsa bile değiştirilmez. İnsanların beğenisi için dinin hükümleri eğilip bükülmez. Menfaat hakka tâbi olur; hak menfaate tâbi edilmez.
DELİL EN “Dünya hayatını âhirete tercih “Âyetlerimi az bir bedel edenler, Allah'ın yolundan alıkoyanlar karşılığında satmayın ve | veonu eğri göstermek isteyenler var ya, yalnız Benden sakının.” işte onlar derin bir sapıklık içindedirler.” (Bakara, 2/41) | (İbrâhim, 14/3) DERSİN ÖZÜ
Hak, menfaat değişince değişmez.
İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse; makamını, çevresini, takipçisini veya kazancını dinin ölçüsü hâline getirmez; menfaatini hakka değil, hakkı hayatına hâkim kılar.
iradı AĞ “Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.” , i (Nahl, 16/43) “| di i iii . va > su 2 EM e RL zle - SELE AN si, İ HAKKI ŞAHISLARLA ÖLÇMEK i “Kim söyledi?” sorusunu, “Delili nedir?” sorusunun önüne geçirmek. z
ENGEL NEDİR? | | İslâm'da hak, şahısların büyüklüğü, şöhreti veya insanların onlara duyduğu
bağlılıkla belirlenmez.
Âlimlere hürmet edilir ve onların ilminden faydalanılır; fakat hiçbir âlim veya hoca Kur'an ve sahih Sünnetin üzerinde ölçü hâline getirilmez.
Şahıs hakka göre değerlendirilir; hak şahsa göre belirlenmez.
NASIL ORTAYA ÇIKAR?
Kişiye bir delil gösterildiğinde önce: “Bunu hangi hoca söylüyor?” “Bizim şeyhimiz böyle demiyor.”
“Falanca âlim söylediyse mutlaka doğrudur.”
diye düşünür.
Böylece meselenin delilini araştırmak yerine şahsın adına göre doğru veya yanlış hükmü vermeye başlar.
DOĞRU ÖLÇÜ
Âlimlerin sözleri Kur'an ve sahih Sünnetin delilleriyle değerlendirilir. Bir âlimin sözü delile uygunsa alınır; hata etmişse ilmi edep korunarak hata terk edilir. İnsanlar hata edebilir; vahiy hata etmez.
DELİL
“Bir şey hakkında anlaşmazlığa düşerseniz, Allah'a ve âhiret gününe inanıyorsanız onu Allah'a ve Resüle götürün.”
(Nisâ, 4/59)
“Rabbinizden size indirilene uyun; O'ndan başka velilere uymayın.”
(A'râf, 7/3)
DERSİN ÖZÜ
a 5 Hak şahıslarla bilinmez; şahıslar hak ile değerlendirilir. İslâm'ı doğru anlamak isteyen kimse isimlere değil delile bağlanır; âlimlere hürmet eder fakat hiçbir şahsı vahyin önüne geçirmez.
Üç adam bir mağaraya sığındı; büyük bir kaya girişini kapattı. Birincisi anne babasına yaptığı iyiliği, ikincisi Allah korkusuyla zinadan vazgeçmesini, üçüncüsü işçisinin hakkını korumasını anlatarak Allah'a dua etti. Her biri ihlâsla yaptığı salih amelini vesile kıldı; Allah kayayı açtı ve üçü de kurtuldu.
İbret: İhlâs, salih amelle tevessül, anne baba hakkı, iffet, takvâ ve kul hakkı.
Kaynak: Buhârî, 2272; Müslim, 2743.
Bir adam çölde yürürken buluttan “Filancanın bahçesini sula!” sesini işitti. Yağmur suyunu takip ederek bahçe sahibine ulaştı ve bu nimetin sebebini sordu. Bahçe sahibi, mahsulünün üçte birini sadaka verdiğini, üçte birini ailesine ayırdığını, kalanını bahçesine harcadığını söyledi.
İbret: İnfak, sadaka, şükür, helal kazanç, aile hakkı ve bereket.
Kaynak: Müslim, 2984.
Doksan dokuz kişiyi öldüren adam tevbe etmek istedi; bir rahip tevbe edemeyeceğini söyleyince onu da öldürdü. Ardından bir âlime başvurdu; âlim ona tevbe kapısının açık olduğunu ve salih insanların beldesine gitmesini söyledi. Adam yolda öldü; salih beldeye daha yakın bulunduğu için rahmet melekleri onun ruhunu aldı.
İbret: Samimi tevbe, sahih ilim, kötü çevreden ayrılmak, salih insanlarla beraberlik ve Allah'ın mağfireti.
Kaynak: Buhârî, 3470; Müslim, 2766.
İhlâs → Salih Amel → Takvâ → Dua → Tevbe → Allah'a Yöneliş → Rahmet ve Kurtuluş
Kur'an'dan deliller:
Sonuç: Mümin, Allah için salih amel işler, haramdan sakınır, insanların haklarını korur, nimetlerinden infak eder ve günahından samimiyetle tevbe eder. Her hâlinde yalnızca Allah'a yönelir, O'nun yardımını ve rahmetini umar.
Yalnızca Allah'a kulluk etmek ve yalnızca Resûlullah ﷺ'in öğrettiği şekilde ibadet etmek
الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنِ اتَّبَعَ هُدَاهُ. أَمَّا بَعْدُ:
Aziz Müslümanlar!
Bugün sizlere İslâm'ın temelinden, bütün peygamberlerin davetinin özünden ve ahirette kurtuluşumuzun esasından söz etmek istiyorum.
Bu, hepimizin bildiği, dilimizle söylediği fakat manası ve gerekleri üzerinde yeniden düşünmemiz gereken iki büyük şehadettir:
لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ
مُحَمَّدٌ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
Allah'tan başka ibadete layık hiçbir ilâh yoktur. Muhammed ﷺ, Allah'ın kulu ve elçisidir.
Değerli kardeşlerim!
Bu iki şehadet, yalnızca dille söylenen iki cümle değildir. Bunlar Müslümanın inancını, ibadetini ve bütün hayatını şekillendiren iki büyük esastır.
Birinci şehadet, yalnızca Allah'a kulluğu; ikinci şehadet, Allah'a yalnızca Resûlullah ﷺ'in öğrettiği şekilde kulluk etmeyi gerektirir.
İşte şehadetin tahkiki, bu iki hakikati bilmek, kabul etmek ve hayatımızda gerçekleştirmektir.
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım.”
Zâriyât, 51/56
Kardeşlerim!
Biz bu dünyaya yalnızca yemek, içmek, çalışmak, mal biriktirmek ve sonunda ölmek için gelmedik. Biz Allah'a kulluk etmek için yaratıldık.
Lâ ilâhe illallah demek, Allah'tan başka ibadete layık hiçbir ilâh olmadığını kabul etmektir.
Dua yalnızca Allah'a yapılır. Kurban ve adak ibadetleri yalnızca Allah'a yöneltilir. İbadet anlamındaki korku, ümit ve tevekkül yalnızca Allah'a tahsis edilir.
Bir insan namaz kılıp oruç tutarken Allah'tan başkasına ibadet yöneltiyorsa tevhidin gereğine aykırı davranmış olur.
Çünkü tevhid, yalnızca Allah'ın varlığına inanmak değil, ibadette O'nu birlemektir.
Kaynak: Sahîh-i Buhârî, 1360; Sahîh-i Müslim, 24.
Değerli kardeşlerim!
Şimdi Resûlullah ﷺ'in hayatından ibretlik bir hadiseyi düşünelim.
Peygamberimizin amcası Ebû Tâlib ölüm döşeğindeydi.
Ebû Tâlib, Resûlullah ﷺ'i çocukluğundan itibaren korumuş, müşriklerin saldırılarına karşı onu savunmuş ve birçok sıkıntıya katlanmıştı.
Resûlullah ﷺ amcasının yanına geldi. Onun iman ederek kurtulmasını arzuluyordu.
Şöyle buyurdu:
يَا عَمِّ، قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، كَلِمَةً أَشْهَدُ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ
“Ey amcacığım! Lâ ilâhe illallah de ki Allah katında senin lehine bu sözle şahitlik edebileyim.”
Fakat orada bulunan müşrikler Ebû Tâlib'e atalarının dinini hatırlattılar.
“Abdülmuttalib'in dininden yüz mü çevireceksin?” dediler.
Ebû Tâlib sonunda Abdülmuttalib'in dini üzere olduğunu söyledi ve şehadeti kabul etmeden öldü.
Aziz kardeşlerim!
Bu hadiseyi iyi düşünelim.
Resûlullah ﷺ'in amcası olmak onu kurtarmadı. Peygamberimizi koruması, ona yardım etmesi ve onun uğrunda sıkıntılara katlanması, iman etmenin yerini tutmadı.
Öyleyse biz neye güveniyoruz?
Müslüman bir ailede doğmamıza mı? Babamızın, dedemizin Müslüman olmasına mı? Dilimizle şehadet getirmemize mi?
Elbette şehadet büyük bir sözdür. Ancak onun manasını öğrenmek, doğruluğuna inanmak, gereklerini kabul etmek ve şirki terk etmek gerekir.
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ
“Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki günahları ise dilediği kimse için bağışlar.”
Nisâ, 4/48
Bu âyet, tevbe edilmeden üzerinde ölünen şirkin ne kadar büyük bir tehlike olduğunu göstermektedir.
Kardeşlerim!
Birinci şehadet bize kime ibadet edeceğimizi, ikinci şehadet ise nasıl ibadet edeceğimizi öğretir.
Muhammedun abduhu ve resûluhu demek, Muhammed ﷺ'in Allah'ın kulu ve elçisi olduğuna iman etmektir.
Bu şehadet; onun haber verdiği şeyleri tasdik etmeyi, emirlerine itaat etmeyi, yasaklarından kaçınmayı ve Allah'a onun getirdiği din üzere ibadet etmeyi gerektirir.
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ
“De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın.”
Âl-i İmrân, 3/31
Dikkat ediniz!
Allah'ı sevdiğini söylemenin ölçüsü yalnızca söz değildir. Resûlullah ﷺ'e uymaktır.
Bir ibadetin Allah katında makbul olması için ihlâsla yapılması ve Resûlullah ﷺ'in getirdiği dine uygun olması gerekir.
Kaynak: Sahîh-i Buhârî, 757; Sahîh-i Müslim, 397.
Bir gün bir adam mescide girdi.
Namazını kıldı ve ardından Resûlullah ﷺ'in yanına gelerek selam verdi.
Peygamber ﷺ onun selamını aldı ve şöyle buyurdu:
ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ
“Dön ve yeniden namaz kıl! Çünkü sen namaz kılmadın.”
Adam geri döndü ve yeniden namaz kıldı.
Fakat Resûlullah ﷺ ona aynı sözü tekrar söyledi.
Bu durum üç defa yaşandı.
Sonunda adam şöyle dedi:
“Seni hak ile gönderene yemin ederim ki bundan daha güzelini bilmiyorum. Bana öğret!”
Bunun üzerine Resûlullah ﷺ ona namazın nasıl kılınacağını, rükûda ve secdede nasıl sükûnetle durulacağını öğretti.
Kardeşlerim!
Bu adam namaz kılmak istiyordu. İbadet etmek istiyordu. Fakat namazında önemli bir eksiklik vardı.
Resûlullah ﷺ onu düzeltti.
Peki bu kıssadan ne öğreniyoruz?
İbadet etmek istemek tek başına yeterli değildir. İbadetin Resûlullah ﷺ'in öğrettiği şekilde yapılması da gerekir.
Bugün kendimize soralım:
Namazımızı kimden öğrendik? İbadetlerimizi hangi delile göre yapıyoruz? Bir ameli dinin parçası kabul ederken onun Kur’an ve sahih Sünnetteki dayanağını araştırıyor muyuz?
Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:
مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ
“Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şeyi ortaya çıkarırsa o reddedilmiştir.”
Kaynak: Sahîh-i Buhârî, 2697; Sahîh-i Müslim, 1718.
Öyleyse ibadetlerde ölçümüz alışkanlıklar, şahıslar veya toplumun çoğunluğu değil, Allah'ın Kitabı ve Resûlullah ﷺ'in sahih Sünnetidir.
Aziz Müslümanlar!
Şimdi iki şehadetin gereğini beş maddede özetleyelim.
Değerli kardeşim!
Bir gün senin de ölüm vaktin gelecek.
Belki bugün, belki yarın, belki de hiç beklemediğin bir anda...
O gün ne malın, ne makamın, ne de insanların sana duyduğu saygı tek başına seni kurtarabilecek.
Öyleyse henüz hayattayken kendine sor:
Ben gerçekten yalnızca Allah'a mı kulluk ediyorum?
Ben Allah'a Resûlullah ﷺ'in öğrettiği şekilde mi ibadet ediyorum?
Benim şehadetim yalnızca dilimde mi, yoksa inancımda ve amellerimde de karşılık buluyor mu?
Unutmayalım ki şehadet, yalnızca söylenen bir söz değil; ilimle öğrenilen, kalple tasdik edilen ve gerekleriyle yaşanan büyük bir ahittir.
Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:
“Kim Allah'tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna samimi olarak kalbinden şehadet ederse Allah onu ateşe haram kılar.”
Kaynak: Sahîh-i Buhârî, 128; Sahîh-i Müslim, 32.
Rabbimizden dileğimiz, bizi şehadetin manasını bilen, tevhidi gerçekleştiren, şirkten uzak duran ve Resûlullah ﷺ'in Sünnetine sımsıkı sarılan kullarından kılmasıdır.
Allah'ım! Bizi tevhid üzere yaşat, Sünnet üzere sabit kıl ve son nefesimizde kelime-i şehadet üzere can vermeyi nasip et. Âmin.
UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ
فقه الأولويات
Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Salât ve selâm, Peygamberimiz Muhammed’e, onun ailesine, ashabına ve kıyamete kadar onların yolunu güzellikle takip edenlerin üzerine olsun.
Müslümanın dinî hayatında öncelikleri doğru belirlemesi, sahih ilim ve basiret üzere kulluk etmesinin temel gereklerindendir. Zira her dinî mesele aynı derecede olmadığı gibi, her amel de aynı hükme, fazilete ve önceliğe sahip değildir. Farzlar nafilelerden, dinin temel esasları fer‘î meselelerden, tevhid ise bütün ibadetlerin üzerine bina edildiği bir esas olması bakımından diğer amellerden önce gelir.
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
ÂYET: “Bil ki Allah’tan başka ilah yoktur.” (Muhammed, 19)
Resûlullah ﷺ ise şöyle buyurmuştur:
HADİS: “Kulum, kendisine farz kıldığım şeylerden bana daha sevimli hiçbir şeyle bana yaklaşamaz.” (Buhârî, 6502)
Bu iki delil, sahih ilmin ve farzların önceliğini ortaya koymaktadır.
Öncelikler fıkhı; yalnızca hangi amelin önce yapılacağını bilmek değil, dinin temel esaslarını koruyarak her sorumluluğu kendi derecesine yerleştirmektir. Bu anlayış, Müslümanın ilmini, ibadetini, ahlâkını, davetini ve günlük hayatını Kur’an ve sahih sünnetin rehberliğinde düzenlemesini gerektirir.
Bu risalede öncelikler fıkhı, kırk temel ilke hâlinde ele alınmıştır. Tevhid ve sahih akîdeden sünnete ittibaya, ilimden amele, itaatten ibadete, davetten terbiyeye, nefis tezkiyesinden aile ve toplum sorumluluklarına kadar Müslümanın hayatında öncelik vermesi gereken esaslar kısa açıklamalar ve şer‘î delillerle ortaya konulmuştur.
Bu çalışmada esas alınan ölçü, Kur’an ve sahih sünneti Selef-i Sâlihîn’in anlayışı doğrultusunda kavramaktır. Zira Müslümanın gayesi, yalnızca çok şey bilmek veya çok sayıda faaliyet gerçekleştirmek değil; Allah’ın kendisinden istediğini sahih ilim, ihlas ve sünnete uygunluk üzere yerine getirmektir.
Unutulmamalıdır ki bir amelin öncelikli olması, diğer dinî sorumlulukların terk edilebileceği anlamına gelmez. Her hak sahibine hakkı verilmeli, farzlar korunmalı, haramlardan sakınılmalı ve yükümlülükler şer‘î derecelerine göre yerine getirilmelidir.
Bu risalenin gayesi, okuyucunun dinî hayatına şu temel ölçüyü yerleştirmektir:
Önce tevhid, sonra tevhidin gerektirdiği sahih ilim, ihlaslı amel, sünnete ittiba ve basiretli davet. Bütün bunlarla birlikte her sorumluluğu Allah’ın emrettiği şekilde ve kendi derecesinde yerine getirmek.
Allah Teâlâ’dan bu mütevazı çalışmayı faydalı kılmasını, bizleri hakkı öğrenen, öğrendiğiyle amel eden, insanları basiret üzere hakka davet eden ve hayatını O’nun rızasına göre düzenleyen kullarından eylemesini niyaz ederim.
Başarı ve hidayet yalnızca Allah’tandır.
UBEYDULLAH ARSLAN – İSLÂM DAVETÇİSİ
Sahih kulluğun temeli, Allah’ı isimleri, sıfatları ve rububiyetiyle tevhid etmek, ibadeti yalnızca O’na has kılmaktır.
DELİL: “Bil ki Allah’tan başka ilah yoktur.” (Muhammed, 19)
Allah’a ibadeti yalnızca O’na has kılmak, bütün ibadetlerin üzerine bina edildiği temel esastır.
DELİL: “Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım.” (Zâriyât, 56)
Tevhidi öğrenen Müslüman, onu bozan şirk çeşitlerini ve şirke götüren yolları da öğrenmelidir.
DELİL: “Şüphesiz şirk, gerçekten büyük bir zulümdür.” (Lokmân, 13)
Davet, eğitim ve ibadet faaliyetleri, Kur’an ve sahih sünnete dayanan sağlam bir itikad üzerine kurulmalıdır.
DELİL: “Kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa salih amel işlesin ve Rabbine ibadette hiç kimseyi ortak koşmasın.” (Kehf, 110)
Müslüman, öncelikle iman etmesi gereken temel esasları öğrenmeli, ardından ayrıntılı meselelere yönelmelidir.
DELİL: “İman; Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe ve hayrıyla şerriyle kadere iman etmendir.” (Müslim, 8)
Dinî hükümlerde belirleyici ölçü Kur’an ve sahih sünnettir. Akıl, vahyi anlamak için kullanılır; vahyin önüne geçirilmez.
DELİL: “Allah ve Resûlü bir işe hükmettiğinde, mümin bir erkek ve mümin bir kadın için o işte tercih hakkı yoktur.” (Ahzâb, 36)
Hiçbir âlimin, şeyhin veya topluluğun sözü, Resûlullah’ın ﷺ sahih sünnetinin önüne geçirilemez.
DELİL: “Peygamber size ne verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan sakının.” (Haşr, 7)
Kur’an ve sünnet, sahabenin ve onların yolunu takip eden ilk nesillerin anlayışı esas alınarak öğrenilmelidir.
DELİL: “Muhacirlerin ve ensarın ilkleri ile onlara güzellikle tabi olanlardan Allah razı olmuştur.” (Tevbe, 100)
Müslüman, dinî meselelerde ehil âlimlere müracaat etmeli, delili öğrenmeye gayret etmeli ve şahıs taassubundan sakınmalıdır.
DELİL: “Eğer bilmiyorsanız ilim ehline sorun.” (Nahl, 43)
İbadetlerin meşru şeklini öğrenmek, dine sonradan sokulan uygulamaları tanımanın ve onlardan korunmanın temelidir.
DELİL: “Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şey ortaya çıkarırsa o reddedilmiştir.” (Buhârî, 2697; Müslim, 1718)
Anne babaya, yöneticilere ve diğer insanlara itaat, Allah’a ve Resûlü’ne isyanı gerektirmediği sürece meşrudur.
DELİL: “İtaat ancak maruftadır.” (Buhârî, 7257; Müslim, 1840)
Müslüman, öncelikle üzerine farz olan ibadetleri yerine getirmeli, ardından nafilelerle Allah’a yakınlaşmalıdır.
DELİL: “Kulum, kendisine farz kıldığım şeylerden bana daha sevimli hiçbir şeyle bana yaklaşamaz.” (Buhârî, 6502)
Namazın şartlarını, rükünlerini ve vaciplerini öğrenmek ve onu vaktinde eda etmek temel kulluk sorumluluklarındandır.
DELİL: “Allah’a en sevimli amel hangisidir?” diye sorulduğunda Resûlullah ﷺ “Vaktinde kılınan namazdır.” buyurdu. (Buhârî, 527; Müslim, 85)
Amelin kabulü için Allah’ın rızasını gözetmek ve Resûlullah’ın ﷺ sünnetine uygun hareket etmek esastır.
DELİL: “Hâlbuki onlara, dini yalnızca Allah’a has kılarak O’na ibadet etmeleri emredilmişti.” (Beyyine, 5)
Müslüman, farzları yerine getirirken haramlardan sakınmalı; nafile ibadetleri, yasakları işlemeye gerekçe yapmamalıdır.
DELİL: “Size bir şeyi yasakladığımda ondan sakının. Size bir şeyi emrettiğimde ise gücünüz yettiğince onu yerine getirin.” (Buhârî, 7288; Müslim, 1337)
Müslüman, neye iman edeceğini, nasıl ibadet edeceğini ve hangi hükümle amel edeceğini sahih ilimle öğrenmelidir.
DELİL: “Bil ki Allah’tan başka ilah yoktur. Hem kendinin hem de mümin erkek ve mümin kadınların günahları için bağışlanma dile.” (Muhammed, 19)
Her Müslüman, kendi itikadını, ibadetlerini ve sorumlu olduğu muameleleri doğru şekilde yerine getirecek kadar ilim öğrenmelidir.
DELİL: “Eğer bilmiyorsanız ilim ehline sorun.” (Nahl, 43)
İlim talebinde esas olan, çok bilgi toplamak değil; Kur’an, sahih sünnet ve güvenilir âlimlerin açıklamalarıyla doğru bilgiye ulaşmaktır.
DELİL: “Ey iman edenler! Eğer size bir fasık bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın.” (Hucurât, 6)
İlim, yalnızca ezberlenmek ve aktarılmak için değil; Allah’a kulluğu gerçekleştirmek ve hayatı düzeltmek için öğrenilir.
DELİL: “Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?” (Saff, 2)
Müslüman, bir görüşü savunmadan veya reddetmeden önce meselenin delillerini, âlimlerin açıklamalarını ve ihtilafın mahiyetini öğrenmelidir.
DELİL: “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme.” (İsrâ, 36)
İnsanları Allah’a davet ederken öncelikle Allah’ın birliği, ibadetin yalnızca O’na yapılması ve şirkin terk edilmesi öğretilmelidir.
DELİL: “Onları davet edeceğin ilk şey, Allah’ı birlemeleri olsun.” (Buhârî, 7372; Müslim, 19)
Davetçi, insanlara neyi, hangi delille, nasıl ve ne zaman anlatacağını ilim ve hikmetle belirlemelidir.
DELİL: “De ki: İşte benim yolum budur. Ben ve bana tabi olanlar basiret üzere Allah’a davet ederiz.” (Yûsuf, 108)
Davetçi, insanları iyiliğe çağırırken kendi imanını, ibadetini, ahlâkını ve amellerini düzeltmeyi ihmal etmemelidir.
DELİL: “Siz insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?” (Bakara, 44)
Davette muhatabın bilgi ve ihtiyaç düzeyi gözetilmeli; temel itikad ve ibadet meseleleri, ayrıntılı tartışmalardan önce öğretilmelidir.
DELİL: Resûlullah ﷺ, Muâz’ı Yemen’e gönderirken önce tevhidi öğretmesini, ardından namazı ve zekâtı bildirmesini emretmiştir. (Buhârî, 7372; Müslim, 19)
Davetçi, şer‘î esaslardan taviz vermeden muhatabın durumunu, öğrenme kapasitesini ve davetin muhtemel sonuçlarını dikkate almalıdır.
DELİL: “Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et.” (Nahl, 125)
Müslüman, amellerini sünnete uygun hâle getirirken kalbini şirkten, riyadan, kibirden ve hasetten arındırmaya da gayret etmelidir.
DELİL: “Dikkat edin! Bedende bir et parçası vardır. O iyi olursa bütün beden iyi olur. O bozulursa bütün beden bozulur. Dikkat edin! O, kalptir.” (Buhârî, 52; Müslim, 1599)
Müslüman, ibadetlerinde ve dinî faaliyetlerinde insanların beğenisini değil, Allah’ın rızasını gözetmelidir.
DELİL: “De ki: Şüphesiz namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir.” (En‘âm, 162)
Kişi, başkalarının hatalarını araştırmakla meşgul olurken kendi günahlarını, ihmallerini ve sorumluluklarını unutmamalıdır.
DELİL: “Ey iman edenler! Allah’tan korkun. Herkes yarın için ne hazırladığına baksın.” (Haşr, 18)
Doğru akîdeyi öğrenen Müslüman, doğruluk, emanet, sabır, tevazu, adalet ve merhamet gibi ahlâkî esasları hayatına yansıtmalıdır.
DELİL: “Müminlerin iman bakımından en kâmil olanı, ahlakı en güzel olanıdır.” (Tirmizî, 1162; Elbânî: Hasen-sahih)
Müslüman, kısa süreli yoğun faaliyetler yerine farzları koruyan, sünnete uygun ve devamlı bir kulluk hayatı oluşturmaya gayret etmelidir.
DELİL: “Allah’a en sevimli amel, az da olsa devamlı olandır.” (Buhârî, 6464; Müslim, 783)
Müslüman, eşinin ve çocuklarının dinî eğitimini, haklarını ve ihtiyaçlarını gözetmeli; davet faaliyetlerini aile sorumluluklarını terk etmeye gerekçe yapmamalıdır.
DELİL: “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun.” (Tahrîm, 6)
Allah’a isyan içermeyen hususlarda anne babaya iyilik etmek, onların meşru haklarını gözetmek ve ihtiyaçlarını karşılamak temel sorumluluklardandır.
DELİL: “Rabbin, yalnızca kendisine ibadet etmenizi ve anne babaya iyilik etmenizi emretti.” (İsrâ, 23)
Müslümanlar arasındaki sevgi, yardımlaşma ve haklara riayet; şahıslara, gruplara ve isimlere körü körüne bağlılık uğruna terk edilmemelidir.
DELİL: “Müminler ancak kardeştir. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin.” (Hucurât, 10)
Bir kimseye duyulan sevgi veya öfke, onun doğru sözünü reddetmeye ya da yanlışını savunmaya sebep olmamalıdır.
DELİL: “Bir topluluğa duyduğunuz kin sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adaletli olun. Bu, takvaya daha yakındır.” (Mâide, 8)
Müslüman, ihtilaflı meselelerde delilleri ve âlimlerin açıklamalarını araştırmalı; söz ve fiil hakkındaki hüküm ile belirli şahıs hakkındaki hükmü birbirinden ayırmalıdır.
DELİL: “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların hepsi ondan sorumludur.” (İsrâ, 36)
Davetin amacı Allah’ın dinini öğretmek ve insanları O’na kulluğa çağırmaktır. Kurumlar, yayınlar ve diğer araçlar bu gayeye hizmet etmelidir.
DELİL: “De ki: İşte benim yolum budur. Ben ve bana tabi olanlar basiret üzere Allah’a davet ederiz.” (Yûsuf, 108)
Davetçi, insanların itikadî, ilmî ve amelî ihtiyaçlarını tespit etmeli; eğitim ve davet çalışmalarını bu ihtiyaçlara göre düzenlemelidir.
DELİL: “İnsanlarla anlayabilecekleri şeyleri konuşun. Allah ve Resûlü’nün yalanlanmasını mı istiyorsunuz?” (Buhârî, Kitâbü’l-İlim, 49, bab; Hz. Ali’nin sözü)
Dinî eğitim ve davet çalışmalarında görevler, kişilerin ilmî yeterliliği, güvenilirliği ve sorumluluklarını yerine getirme kabiliyetleri gözetilerek verilmelidir.
DELİL: “Şüphesiz Allah, emanetleri ehline vermenizi emreder.” (Nisâ, 58)
Davet faaliyetlerinin başarısı yalnızca takipçi, yayın veya etkinlik sayısıyla değerlendirilmemeli; sahih ilmin öğretilmesi, doğru amelin yayılması ve kalıcı fayda esas alınmalıdır.
DELİL: “Hanginizin daha güzel amel işleyeceğini sınamak için ölümü ve hayatı yaratan O’dur.” (Mülk, 2)
Müslüman; ilmini, ibadetini, davetini, terbiyesini ve bütün faaliyetlerini Allah’ın rızasına yöneltmeli, dünya hayatını âhiret yurduna hazırlık vesilesi kılmalıdır.
DELİL: “Allah’ın sana verdiği şeylerle âhiret yurdunu ara. Dünyadan da nasibini unutma.” (Kasas, 77)